پس از رجزخوانی‌های برخی چهره‌های امارت اسلامی افغانستان بر سر حقابۀ رود هیرمند و درگیری خونین چندروز قبل میان نیروهای طالبان و مرزبانان ایرانی که به شهادت دو مرزبان ایران منجر شد، به نظر می‌رسد مقامات طالبان سعی دارند دربارۀ موضوع حقابۀ ایران از رودخانۀ هیرمند، از ادبیات دیپلماتیک معمول استفاده کنند. در آخرین اظهارنظر، سرپرست وزارت انرژی ‌و آب طالبان گفته است: «به معاهدۀ آب هیرمند متعهدیم.» از این‌سو، وزیر امور خارجۀ کشورمان نیز از انجام مذاکراتی با مقامات طالبان خبر داده است.

«حسین امیرعبداللهیان»، وزیر امور خارجۀ ایران، به خبرگزاری صداوسیما گفت: «در موضوع حقابۀ هیرمند، هم از مسیر سیاسی و هم از مسیر حقوقی، پیگیری مسئله را در دستور کار داریم. اخیراً آقای رئیس‌جمهور به آقای کاظمی قمی نمایندۀ کشورمان در امور افغانستان و سرپرست سفارت ایران در کابل دستور دادند تا موضوع را با نگاه پیش‌رفتن مسایل در مسیر درست پیگیری کنند.»
او ادامه داد: «خوشبختانه، در این زمینه مذاکراتی با طرف افغانستانی انجام شده و مقامات هیأت حاکمۀ افغانستان همکاری خوبی با آقای کاظمی قمی داشته‌اند. در حال دستیابی به نتایج خوبی هستیم که امیدوارم بعد از روشن‌ترشدن ابعاد آن، بتوانیم جزئیات آن را برای افکار عمومی تشریح کنیم.» امیرعبداللهیان همچنین اضافه کرد: «مقامات هیأت حاکمۀ افغانستان به‌صراحت اعلام کردند درگیری‌های چند روز قبل، هیچ برنامۀ مشخصی در پشت سر نداشته است.»

امیر عبداللهیان: مقامات هیأت حاکمۀ افغانستان به‌صراحت اعلام کردند درگیری‌های چند روز قبل، هیچ برنامۀ مشخصی پشت سر نداشته است

طالبان: به معاهدۀ آب هیرمند متعهدیم
اما از آن‌سوی مرز، «عبدالطیف منصور»، سرپرست وزارت انرژی ‌و آب طالبان، در گفت‌وگو با شبکۀ خبری طلوع‌نیوز افغانستان، بر حل مسئلۀ حقابۀ ایران از راه گفت‌وگو و طبق معاهدۀ سال ۱۳۵۱ تأکید کرد.
او گفت: «مسئلۀ آب نباید سیاسی شود و نیاز است از هرگونه سخنان تحریک‌آمیز خودداری شود» و معاهدۀ آب هیرمند را راه‌حل هرگونه تنش بر سر حقابۀ ایران دانست. منصور همچنین گفت: ما براساس تعهدنامه‌ای که صورت گرفته است، متعهد هستیم. زمانی‌که خشکسالی می‌آید یا مسئله‌ای پیش می‌آید، باید به معاهده مراجعه شود که تمامی موارد در آن ذکر شده است. تمام مواد آن دیده شود. پس مشکلی وجود نداشته است. در معاهده، خشکسالی و شرایط غیرنرمال، همه، به وضوح مشخص شده است.
او ادامه داد: پیش از این نیز گفته‌ایم که ما دو کشور اسلامی همجوار هستیم و با یکدیگر روابط دینی و فرهنگی داریم. بسیاری از مهاجران ما در ایران هستند. پس ما با احترام به‌تمامی این موارد، نمی‌خواهیم که یک موضوع فنی و تکنیکی تا این اندازه سیاسی شود که تبلیغات منفی آن، دو ملت را از هم دور کند. این‌گونه اظهارات نه به نفع ما است، نه به نفع آنان. راه‌حل گفت‌وگو است. سفارت ایران در افغانستان و سفارت ما در ایران است. ما وزارت خارجه داریم و آنان نیز دارند. بنشینیم و در این مورد گفت‌وگو کنیم.
موضوع حقابه، بیشتر حقوقی و فنی است
«مجتبی نوروزی»، کارشناس مسائل افغانستان، نیز به ایسنا گفته است: «مسئلۀ آبی میان ایران و افغانستان، حقوقی و فنی است تا سیاسی و رسانه‌ای. مسئلۀ آب در افغانستان سیاسی و تحت‌تأثیر بازیگران بیرونی بود که به دولتمردان فشار می‌آوردند و حاکمان جدید هم به‌رغم استقلال و بی‌طرفی همان راه را می‌روند.»
او با تأکید بر اینکه حل مسئلۀ آب باید براساس مبانی حقوقی و فنی انجام شود، گفت: «معاهدۀ 1351 یک معاهده دقیق است و براساس آن باید امکان بازدید هیأت‌های فنی دو طرف از تأسیسات آب جاری فراهم شود تا بتوانند به تفاهم برسند.» این درحالی‌است که چندروز قبل مقامات طالبان گفته بودند که اجازۀ بازدید کارشناسان ایرانی از تأسیسات آب افغانستان را نخواهند داد.
نوروزی همچنین با اشاره به ابعاد فنی مسئلۀ آب گفت: «متأسفانه، اتفاقی که افتاده این است که مسیر آب منحرف شده و سد کمال‌خان هم یک سد مخزنی است و انحراف دارد اگر آب کافی هم وجود داشته باشد، به‌سمت گودزره جاری می‌شود و طبق معاهدۀ دوجانبه این نوع احداث سد، کار غیرحقوقی و خلاف قواعد بین‌المللی است.»
او ادامه داد: «از طرفی خاک آن مناطق حاصلخیز نیست و زمین کشاورزی درستی ندارد و حتماً انحراف، به‌ توسعه و کشت مواد مخدر منجر خواهد شد که مخاطرات ناشی از آن متوجه افغانستان، ایران و سایر کشورها خواهد بود.»
مهاجران، اهرم فشار برای ایران نیستند
این کارشناس مسایل افغانستان همچنین گفت: «حتماً باید حاکمان افغانستان به این موضوع توجه کنند که جمهوری اسلامی ایران بازیگر مؤثری در منطقه است و هرگونه تنش برای دولتی که هنوز به رسمیت شناخته نشده و دچار مشکلات داخلی و خارجی است، به ضرر خودش است. بنابراین، حتماً همکاری کنند تا رهاسازی آب به‌سمت ایران انجام شود و نیز امکان بازدید از مسیر آب هم فراهم شود تا بتوانیم به یک راه‌حل در این زمینه برسیم.»
او اضافه کرد: «از زمان مطرح‌شدن مشکل آبی میان ایران و افغانستان در محافل مختلف، از مهاجران به‌عنوان یکی از اهرم‌های فشار جمهوری اسلامی ایران صحبت می‌کنند. درحالی‌که ایران اهرم متعددی برای فشار به افغانستان دارد و نیازی نیست که ایران به این موضوع فکر کند؛ چرا که ایران به اندازۀ کافی اهرم برای فشار دارد.»