شماره ۳۴۷۷ روزنامه «پیام ما» در تاریخ سه‌شنبه سوم شهریور ۱۴۰۵، ابعاد تازه‌ای از بحران‌های محیط‌زیستی، اجتماعی و میراث فرهنگی کشور را مورد واکاوی قرار داده است. این شماره با تمرکز بر صدور مجوز توسعه میدان نفتی سهراب در تالاب خشکیده هورالعظیم، برداشت نگران‌کننده از آب‌های فسیلی چندهزارساله در خراسان جنوبی، تبعات کم‌آبی بر زنان و تخریب‌های ادامه‌دار در بافت تاریخی نایین، نگاهی نقادانه به نحوه مدیریت منابع و زیرساخت‌ها در کشور دارد.

دادگاه شهرستان کاشان برای سه متخلف که اقدام به شکار غیرقانونی سه رأس قوچ وحشی در منطقه حفاظت‌شده «قمصر و برزک» کرده بودند، حکم ۶ ماه حبس و جریمه‌های سنگین نقدی صادر کرد. این اقدام قضایی در راستای حفاظت از محیط زیست و صیانت از گونه‌های ارزشمند حیات‌وحش منطقه صورت گرفته است.

با بهره‌برداری از نیروگاه خورشیدی ۹۵ مگاواتی شمس‌آباد با حضور رئیس‌جمهور، ظرفیت تولید برق خورشیدی استان تهران با رشدی ۲۰ برابری طی دو سال اخیر به حدود ۴۰۰ مگاوات رسید. این اقدام گامی راهبردی در راستای کاهش آلایندگی، پایداری شبکه و تحقق اهداف توسعه پایدار و حفاظت از محیط زیست در پایتخت به شمار می‌رود.

با بهره‌برداری از ۱۰۷ پروژه نیروگاهی در ۳۱ استان کشور، ۶۰۰ مگاوات به ظرفیت تولید برق پاک افزوده شد. این طرح‌ها که در راستای تحقق توسعه پایدار و حفاظت از محیط زیست اجرا شده‌اند، گامی کلیدی برای دستیابی به ظرفیت ۱۲ هزار مگاواتی انرژی‌های تجدیدپذیر تا اوج بار سال آینده به شمار می‌روند.

با حضور به‌موقع نیروهای یگان حفاظت و مشارکت مردم محلی، آتش‌سوزی در بخشی از عرصه‌های طبیعی شهرستان سروآباد مهار شد. این حادثه که در محدوده اکولوژیکی حساس «شاهو و کوسالان» رخ داد، منجر به سوختن ۳ هکتار از مراتع و جنگل‌های منطقه شد.

خراسان جنوبی در آستانه ورشکستگی آبی قرار دارد؛ استانی که حدود ۹۵ درصد آب مصرفی آن از منابع زیرزمینی تأمین می‌شود، درحالی‌که میانگین کشوری این شاخص حدود ۴۵ درصد است. سالانه نزدیک به ۸۸۴ میلیون مترمکعب آب در استان مصرف می‌شود و ۸۷ درصد آن به کشاورزی اختصاص دارد؛ سهمی که نشان می‌دهد عبور از بحران آب، بدون اصلاح الگوی کشت و مدیریت تقاضا در این بخش ممکن نیست. نگرانی اصلی اما تنها حجم برداشت‌ها نیست، بلکه سن و ماهیت منابعی است که از اعماق زمین استخراج می‌شوند. مطالعات سن‌یابی در دشت بیرجند نشان می‌دهد فقط حدود ۱۵ درصد آب برداشت‌شده از آب‌های جوان، یعنی حاصل بارندگی‌های چند دهه اخیر و دارای قدمت اندک، است، اما ۸۵ درصد آن به منابعی با قدمت چهار تا ۱۷ هزار سال تعلق دارد. این آب‌ها عملاً تجدیدناپذیرند و برداشت از آن‌ها، مصرف سرمایه‌ای است که زیست‌پذیری استان را با بحرانی عمیق‌تر روبه‌رو می‌کند. بااین‌حال، مانند همیشه پای معیشت و کشاورزی در میان است.

یکی از خانه‌های تاریخی نایین به‌تازگی به‌دست مالک آن و بدون مجوز اداره میراث فرهنگی این شهرستان تخریب شده است. بااین‌حال، ماجرا تنها به یک خانه محدود نمی‌شود. بافت تاریخی این شهر به‌مرور چنان تخریب شده که در بسیاری از نقاط، اثری از ساختار قدیمی آن باقی نمانده است. گویی مسئولان شهری، کسبه و مالکان خانه‌های تاریخی دست‌به‌دست هم داده‌اند تا چیزی به نام بافت تاریخی در این شهر زیبای کویری باقی نماند. بازار قدیمی و برخی آثار معروف و ارزشمند هنوز پابرجایند، اما بخش‌های گسترده‌ای از بافت تاریخی تخریب شده است. رئیس اداره میراث فرهنگی نایین از مرمت و حفاظت بازار تاریخی این شهر خبر می‌دهد، اما درباره علت تخریب گسترده بافت تاریخی اطراف بازار توضیحی نمی‌دهد.

روی میز خیاطی، تکه‌های پارچه‌ای کنار هم نشسته‌اند که تا چند روز پیش هیچ نسبتی با هم نداشتند. بخشی از یک کاتالوگ قدیمی پرده، لبه اضافه پارچه مبلی، تکه‌ای جین از شلواری که دیگر پوشیده نمی‌شد و نوار باریکی از پته‌ای که برای کار دیگری بریده شده بود. حالا قرار است از میان همین تکه‌های نامتجانس، کیف خرید، روکش دفتر، عروسک یا نظم‌دهنده‌ای برای خانه ساخته شود. فاصله میان «دورریز» و «کالا» گاهی فقط چند ساعت کار است؛ اما فاصله میان کار خانگی پراکنده و شغلی که بتوان روی درآمدش حساب کرد، بسیار بیشتر است.

در زاینده‌رود خشک‌شده، پرده‌ای با طرح‌های سیاه‌وسفید پهن کرد و در کویر یزد، میان ماسه‌ها، پرده‌ای به‌شکل قایق به نمایش گذاشت. «صالح تسبیحی»، هنرمند و گرافیست، چند سال است با پروژه «افراسیاب» به گوشه‌وکنار ایران می‌رود تا بحران آب را مانند زخمی تاریخی و اجتماعی روایت کند. او دهمین پرده این پروژه را نیز به‌تازگی در همدان اجرا کرده است؛ در مزرعه‌ هندوانه‌ای که بی‌آبی امانش را بریده و برای کشاورزان منطقه، خود بخشی از داستان کشاکش آب و زمین‌ است. تسبیحی در گفت‌وگو با «پیام ما» از پروژه «افراسیاب» و بحران آب و خشکسالی می‌گوید.