|پیام ما| در روزهایی که آبگیری سد چم‌شیر، به یکی از پرمناقشه‌ترین موضوعات محیط زیست کشور بدل شده، پای میراث فرهنگی هم به چالش‌های این سد باز شده است. چنان که دیروز، در نخستین نشست خبری معاون میراث فرهنگی کشور (سه ماه پس از انتساب او)، وقتی خبرنگاران درباره خطر غرق شدن بیش از 120 محوطه باستانی و سکوت وزارت میراث فرهنگی جواب خواستند، علی دارابی گفت: «طبیعی است که وزارت میراث فرهنگی و پژوهشگاه نظر مخالفشان را اعلام کرده‌اند و این کاملا روشن است. اینکه چرا سر و صدای ما در نیامده است، چون ما در جلسات سر و صدا کرده‌ایم و مکاتبات هم انجام شده است.» این پاسخ اما خبرنگاران حاضر را قانع نکرد. او که در این نشست با انتقاد گسترده خبرنگاران درباره پاسخگو نبودن معاونت میراث فرهنگی به وقایع این حوزه روبه‌رو شد، همچنین درباره استرداد اشیاء تاریخی به ایران از جمله الواح هخامنشی، چالش‌های سیاسی ثبت میراث ناملموس و مداخلات برخی استان‌ها در امور میراث فرهنگی هم توضیحاتی داد.

قرار بود بیست و چهارم آذر، سد چم‌شیر آبگیری شود اما طرح اشکالات مختلف این پروژه از سوی منتقدان و هراس از تکرار گتوندی دیگر، آبگیری این سد را به تعویق انداخت. این میان آنچه پنهان ماند و کمتر میان بحث‌ها درباره این سد جای گرفت، غرق شدن محوطه‌های باستانی و از بین رفتن تاریخ پشت این سد بود. آبگیری این سد در گچساران استان کهگیلویه و بویراحمد، باستان‌شناسان را به تلاطم انداخته است و از مدتی پیش هیئتی متشکل از چهار متخصص باستان‌شناسی به مدت ۳۴ روز، بدون وقفه در این محوطه تاریخی، به مطالعات باستان‌شناسی پرداخته‌اند. باستان‌شناسان در جریان کاوش‌های نجات‌بخشی محوطه ۱۰۶ حوضه سد چم‌شیر سه دوره معماری از ساسانی تا دوره اسلامی، قطعاتی از سفال، شیشه، مهره‌های سنگی، هاون سنگی و صدف تراش‌خورده را شناسایی کرده‌اند. با این همه غرق شدن این محوطه پس از آبگیری چندان بعید نیست.

چند هفته پیش مطلع شدیم یکی از کشورها چند جلد کتاب درباره «ابوعلی سینا» به عنوان مشاهیر ازبکستان منتشر کرده و در اختیار کشورهای دیگر قرار داده است، که ما به یونسکو اعتراض کردیم. لزومی ندارد همه این مسئولیت‌ها و اقدامات را به رسانه‌ها اطلاع دهیم. ما هنوز به آن کتاب دسترسی پیدا نکرده‌ایم، گزارشی بوده که بر اساس آن واکنش نشان دادیم

اگر میراث فرهنگی اعتراض کرده، چرا سد «چم‌شیر» آبگیری می‌شود؟
در گزارشی که ایسنا از این نشست منتشر کرده آمده است: علی دارابی، قائم مقام وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی در پاسخ به پرسشی درباره سد «چم‌شیر» با توجه به زیر آب رفتن حدود ۱۲۰ محوطه باستانی و نیمه‌کاره ماندن کاوش‌های نجات‌بخشی و موضع وزارت میراث فرهنگی در این ‌باره، گفت: «این موضوع جدیدی نیست. پژوهشگاه میراث فرهنگی از دهه هشتاد کاوش‌ در حوضه آبگیری این سد را آغاز کرده، سه کاوش هم انجام شده و ۱۸ محوطه دیگر شناسایی شده است. میراث فرهنگی موضع و نظرش را رسماً به دستگاه‌های مسئول اعلام کرده و در چم‌شیر فعال بوده و آثار نفیسی پیدا کرده است.»
او درباره نظر مشخص میراث فرهنگی درباره آبگیری این سد گفت: «پژوهشگاه میراث فرهنگی رسماً اعلام کرده است که آبگیری این سد موجب می‌شود بخش زیادی از آثار باستانی از بین برود. طبیعی است که وزارت میراث فرهنگی و پژوهشگاه نظر مخالفشان را اعلام کرده‌اند و این کاملا روشن است. اینکه چرا سر و صدای ما در نیامده است، چون ما در جلسات سر و صدا کرده‌ایم و مکاتبات هم انجام شده است.»
معاون میراث فرهنگی، در حالی که خبرنگاران نسبت به پاسخ پرسش مربوط به آبگیری سد چم‌شیر متقاعد نشده و همچنان خواستار اعلام نظر شفاف‌تر متولی میراث فرهنگی درباره غرق شدن بخشی از تاریخ ایران در جریان آبگیری این سد شدند، بیان کرد که فکر می‌کنم به اندازه کافی درباره سد چم‌شیر پاسخ داده‌ام، موضع وزارت میراث فرهنگی هم روشن است. توضیحات بیشتر در این ‌باره را پژوهشگاه میراث فرهنگی می‌تواند ارائه دهد.
گره روابط ایران و آمریکا در کار الواح هخامنشی
دارابی در بخش دیگری از این نشست، خبر داد که استرداد الواح هخامنشی از دانشگاه شیکاگو به روابط ایران و آمریکا گِره خورده است. او در پاسخ به سوال ایسنا درباره آخرین وضعیت پرونده‌های استرداد آثار تاریخی ایران و مشخصا بازگشت الواح هخامنشی از آمریکا به ایران که قرار بود تا حدود سه ماه پیش اتفاق افتد، توضیح داد: «بخش قابل ملاحظه‌ای از موضوع بازگشت الواح هخامنشی به ایران حل شده بود، ولی به دلیل شرایطی که در دو سه ماه اخیر پیش آمد و روابط و مناسبات خارجی ما را به طور کلی تحت تاثیر قرار داد، وقفه بزرگی ایجاد کرد و در عین حال که دادگاه حکم داده و بخشی از الواح بسته‌بندی شده بود که به ایران برگردد، اما الان انجام نمی‌شود، چون بازگشت آنها به روابط ایران و آمریکا گره خورده است. هرچند با توجه به حکم دادگاه، خوش‌بین هستم مشکلی برای تحویل الواح وجود نداشته باشد.»
معاون میراث فرهنگی با اشاره به تشکیل کارگروهی برای استرداد، ادامه داد: «سه پرونده مفتوح دیگر داریم؛ اخیرا در دادگاه لندن موفق شدیم تعدادی از آثار فوق‌العاده نفیس را پس بگیریم. هفته قبل از طریق وزارت خارجه اقدامات لازم برای پرداخت حق‌الوکاله وکیل مربوطه انجام شد.»
دولت زمان خروج وزارت خارجه از میدان مشق را اعلام کند
دارابی در ادامه این نشست به پرونده «میدان مشق» و واگذاری ساختمان‌های محدوده آن از جمله ساختمان وزارت امور خارجه اشاره کرد و در پاسخ به پرسشی درباره تعلل در به سرانجام رساندن این موضوع و خروج وزارت خارجه از این میدان، گفت: «این پرونده سال‌ها معطل مانده بود، اما پس از بازدید آقای رئیسی از میدان مشق، واگذاری ساختمان‌ها زمان‌بندی شده و موضوع را پیش می‌بریم. در موضوع میدان مشق، وزارت خارجه توافق را امضا کرده و برنامه این است که سالانه ساختمان‌ها تخلیه شوند و زمان آن را دولت باید اعلام کند که هنوز اعلام نکرده، علت آن این است که مکانی را برای جابه‌جایی باید تعیین کنند. درباره تخلیه ساختمان‌های وزارت خارجه ابتدا مخالفت‌هایی بود، اما با مذاکره و گفت‌وگو موافقت شد.»
یونسکو می‌گفت افغانستان برای یلدا کاری نکرده است
این مقام مسئول در وزارت میراث فرهنگی سپس درباره ثبت پرونده «یلدا» در یونسکو که مشترک با افغانستان اتفاق افتاد، عنوان کرد: «سفیر کنونی افغانستان در یونسکو از دولت قبل است و ارتباطی به طالبان ندارد. یونسکو معتقد بود افغانستان کاری برای یلدا انجام نداده است، این میان رسانه‌ها نقش موثری داشتند و با جوامع محلی گفت‌وگو کردند و ما این مستندات را به یونسکو ارائه کردیم.»
معاون میراث فرهنگی افزود: «با توجه به سهمیه محدود یونسکو برای ثبت، شورایی تشکیل شد تا اولویت‌ها مشخص شود.»
او در پاسخ به سوالی درباره اینکه چرا ایران در ثبت پرونده‌های نخل و چای با کشورهای دیگر مشارکت نداشته، آیا روابط سیاسی با برخی کشورها در مشارکت این پرونده‌ها تاثیر داشته است، عنوان کرد: «در پرونده‌های مشترک باید طرف دیگر آمادگی داشته باشد ما پرونده‌های چای و نخل را آماده می‌کنیم و با کشورهای دیگر ثبت خواهیم کرد؛ گاهی همکاری با کشورهای دیگر ساده‌تر است تا برخی از کشورها که دم دست هستند و ملاحظات سیاسی دارند. تهیه پرونده مشابه منعی ندارد، مثلا نان لواش را ارمنستان ثبت کرده بود، اما بعد ایران و آذربایجان هم درخواست ثبت نان لواش را به یونسکو ارائه کردند. مثل پرونده کُشتی پهلوانی که ایران آن را سال ۲۰۱۰ ثبت کرده بود اما آذربایجان امسال ثبت کرد. در اجلاس اخیر چند نوع خرما از سوی کشورها ثبت شده و منعی نبوده است.»
ازبکستان در پی تصرف ابوعلی‌سینا
او اضافه کرد: «چند هفته پیش مطلع شدیم یکی از کشورها چند جلد کتاب درباره «ابوعلی سینا» به عنوان مشاهیر ازبکستان منتشر کرده و در اختیار کشورهای دیگر قرار داده است، که ما به یونسکو اعتراض کردیم. لزومی ندارد همه این مسئولیت‌ها و اقدامات را به رسانه‌ها اطلاع دهیم. ما هنوز به آن کتاب دسترسی پیدا نکرده‌ایم، گزارشی بوده که بر اساس آن واکنش نشان دادیم. درباره ثبت فرهنگ پهلوانی به نام آذربایجان، لزومی ندارد ما جلوی ثبت این اثر را بگیریم، آن چکشی که در کمیته یونسکو می‌زنند، یعنی ثبت شد. درباره عود یا بربط هم که ما ثبت کردیم، با توجه به گستره این ساز در حوزه کشورهای عربی، آنها هم می‌توانستند معترض شوند، ولی رأی مثبت دادند.»
پرتره مظفرالدین‌شاه چه شد؟
دارابی در بخش دیگری از این نشست خبری درباره مسکوت ماندن برخی موضوعات از جمله پیگیری پرتره مظفرالدین شاه که چندی پیش موضوع خروج آن از کاخ گلستان افشا شد، توضیح داد: بعضی از پرونده‌ها زمان می‌برد. درباره این پرتره همان موقع کاخ گلستان نظرش را اعلام کرد و دستگاه‌های بازرسی هم بررسی کردند. درباره این پرتره مشخص نیست تابلو چه زمانی خارج شده و در حراجی به فروش رسیده است. کارگروهی تعیین شد چند نوبت صاحب نظران برجسته از نزدیک موضوع را بررسی کردند تا قصوری نشده باشد. مکاتباتی در سطح بین‌الملل انجام دادیم، چون بر اساس پروتکل‌ها در چنین شرایط کشوها موظفند اموال کشور دیگر را عودت دهند.