نامه‌ به امضای سعید کریمی، مدیرکل دفتر ارزیابی اثرات محیط زیستی سازمان حفاظت محیط زیست و در تاریخ ۱۴ شهریورماه ۱۴۰۲ رسیده است. کریمی در این نامه خطاب به «علیرضا نجیمی»، سرپرست دفتر مدیریت زیستگاه‌ها و امور مناطق نوشته «بازگشت به نامهٔ شماره … درخصوص درخواست ممانعت از فعالیت معدن دره‌زرشک توسط جمعیت واقفین سبز استان یزد، به اطلاع می‌رساند طی مکاتبات متعدد و محرمانه با مجری پروژه، مدیرکل استان یزد و دفتر حقوقی سازمان حفاظت محیط زیست، مراتب مخالفت این دفتر با فعالیت معدن دره‌زرشک اعلام شده است. ضمناً گزارش این طرح قبلاً از دستورکار خارج شده است.» تلاش‌ها برای استخراج مس از قلب شیرکوه قدمتی چند دهه‌ای دارد و سال‌های سال پژوهش و تحقیق انجام گرفته تا نشان دهد برداشت مس یعنی از بین بردن آبخوان یزد، یعنی مرگ قنات‌ها، یعنی ویرانی و نابودی حیات کویر مرکزی. وجود این تحقیقات اما مانعی نشد تا عده‌ای در هر دوره خواهان راه‌اندازی معدن نشوند. «جواد آذرنگار»، فعال محیط زیست در استان یزد به ۵۵ سال قبل یعنی سال ۱۳۴۷ اشاره می‌کند که برای نخستین‌بار مس در این منطقه کشف شد و به «پیام‌ما» می‌گوید «این منابع ابتدا در روستای علی‌آباد کشف شد. روستای علی‌آباد و دره‌‌زرشک در فاصلهٔ کم از یکدیگر و در دامنهٔ شیرکوه قرار دارند. از طرف این کوه ۹۹۲ رشته قنات به‌سمت یزد می‌رود و این معدن در آبخوان قرار گرفته که استخراج باعث نابودی‌اش می‌شود. سال ۱۳۸۷ سازمان محیط زیست مخالفت قطعی خود را با فعالیت معدن اعلام کرد و بعد از این مخالفت‌ها با اکتشاف در علی‌آباد، بهره‌برداران به‌سمت دره‌زرشک رفتند.»

آذرنگار سال‌های گذشته و پستی و بلندی‌های طی‌شده را به‌خوبی در یاد دارد. او در خاطرش مانده در اوایل دههٔ ۹۰ بهره‌برداران گفتند آب منطقه‌ای یزد بی‌طرف نیست و پرونده به وزارت نیرو ارجاع داده شد «عزت‌الله رئیسی اردکانی، رئیس دانشکدهٔ کشاورزی دانشکده شیراز تحقیقی را روی این منطقه شروع کرد و نتیجهٔ تحقیقات در سال ۹۹ از تأثیرات منفی عمیق راه‌اندازی معدن بر آب‌های زیرزمینی گفت. اما این تحقیق محرمانه اعلام شد و به دست پژوهشگران نرسید.» به گفتهٔ او در دولت قبل هم تلاش برای راه‌اندازی معدن مس وجود داشت، اما به‌شدت دولت فعلی نبود «در کنار پژوهش دانشگاه شیراز دانشگاه یزد و… هم پژوهش‌های فراوانی داشتند و همگی مخالفت جدی خود را با راه‌اندازی معدن اعلام کردند. چند سال قبل سازمان بازرسی کل کشور هم بررسی کرد و نظر کارشناسی‌اش مانند سایرین بود، یعنی به خطر افتادن حیات و تمدن یزد و مرکز کشور با راه‌اندازی معدن مس دره‌زرشک.»

«سیدعلی شجاع ساداتی»، از ساکنان روستای علی‌آباد که سال‌ها برای حفظ منطقه تلاش کرده نیز با صدای بلند می‌گوید: «حیات و تمدن استان یزد در خطر است». او می‌گوید منطقه پتانسیل گردشگری دارد و ییلاق یزدی‌هاست، اما برداشت مس باعث ورود سم به آبخوان و نابودی و خشکی آنجا خواهد شد. او به شهربابک اشاره می‌کند؛ منطقه‌ای که در اثر راه‌اندازی معدن مس به خشکی کشیده شده است: «آبادی‌های بسیاری داریم، اما روستای علی‌آباد و دره‌زرشک نزدیک‌ترین روستاها به دامنهٔ کوه هستند. یک طرف ما دشت یزد و اردکان است و طرف دیگر دشت ابرکوه و سیرجان است و ما در بالادست قرار داریم. بیشترین میزان بارندگی در این قسمت است و نقطهٔ حساس و شش تنفسی منطقه است، اما رگه‌های آب زیرزمینی با استحصال رگه‌های مس قطع می‌شود و تاکنون تکنولوژی نتوانسته این مشکل را حل کند.» 

او می‌گوید فشارهای سیاسی مطالعات دانشگاهی و کارشناسی را پس زده است، اما باید بدانیم در مدت کوتاه، تا ۱۵ سال، با راه‌اندازی معدن منطقه نابود خواهد شد «مردم محلی مخالف این طرح هستند، شاید تعداد انگشت‌شماری بخواهند پول برای زمینشان بگیرند و بفروشند، اما اگر همه موافق راه‌اندازی معدن باشند هم، آیا باید معدن راه بیفتد؟ صحبت از نابودی اقلیم مرکزی ایران است.»

بررسی وضعیت معدن مس دره‌زرشک به تهران سپرده شده 

پس از انتشار عمومی نامه‌ای با امضای سعید کریمی، رئیس دفتر ارزیابی محیط زیستی سازمان حفاظت محیط زیست، او در روزهای اخیر در منطقه حاضر شده و از نزدیک وضعیت منطقه را بررسی کرده است. هرچند او در پاسخ به «پیام‌ما» صحبت در این باره را به وقتی دیگر موکول کرد، اما «سیدرضا نورانیان»، مدیرکل ادارهٔ حفاظت محیط زیست استان یزد به «پیام‌ما» می‌گوید بررسی وضعیت معدن مس دره زرشک به تهران سپرده شده است «در این شرایط صحبت‌های ما دربارهٔ این منطقه، محلی از اعراب ندارد و حالا مسئله به‌صورت ملی در حال بررسی است.» بااین‌حال، نورانیان تأکید می‌کند که تاکنون مجوزی برای فعالیت این معدن صادر نشده و همچنان مخالفت‌ها و پژوهش‌های انجام‌گرفته در این خصوص محل اعراب است «هیچ مجوزی تاکنون صادر نشده، اما این دلیلی نیست که ماجرا تمام شده و تضمینی نیست که تلاش‌ها برای راه‌اندازی معدن مختومه شده باشد.»

این درحالی‌است که ۴۴ هزار هکتار از مساحت شیرکوه تحت‌عنوان پناهگاه حیات‌وحش قرار گرفته است و در تاریخ ۲۵ تیرماه سال ۱۳۹۸، با تصویب شورای‌عالی حفاظت محیط زیست، بخشی از کوهستان شیرکوه ارتقای سطح یافت و رسماً به‌عنوان پناهگاه حیات‌وحش معرفی شد و در زمرهٔ مناطق چهارگانهٔ محیط زیست استان قرار گرفت. بااین‌حال فعالیت معدنی در منطقه ادامه یافت. نورانیان سال گذشته در گفت‌وگویی با «پیام‌ ما» به این مورد اشاره کرده و گفته بود «شش معدن فعال در محدودهٔ پناهگاه حیات‌وحش شیرکوه قرار دارد و بیشتر معادن واقع در پناهگاه حیات‌وحش شیرکوه از نوع معدن غیرفلزی (سنگ تزئینی، گرانیت و…) هستند. معدن مس هم با وجود اینکه مجوزهای لازم را دریافت نکرده بود، هزینه کرد؛ زمین‌های اطراف را خرید و بخشی از منطقه را تخریب کرد و حالا می‌گوید دولت باید دو هزار میلیارد تومان هزینه‌ای که کردم را پرداخت کند. از سویی خبرهایی شنیدیم که این شرکت همچنین گفته پنج هزار میلیارد تومان برای هزینه‌کرد پرداخت می‌کند تا کارش راه بیفتد. این موارد براساس کدام قانون رخ می‌دهد؟» بی‌قانونی‌های رخداده در سال‌های گذشته دامن شیرکوه را گرفته. کوهستان اسیر برداشت‌های بی‌پایان است و حالا با راه‌اندازی معدنی که چند دهه فعالان و محلی‌ها جلوی آن قد علم کرده‌اند، می‌خواهند حیات کویر مرکزی ایران را با خطر روبه‌رو کنند. حیات و زیست مردمی که سالیان سال در میان خشکی کویر با قنات‌ها و رودهای زنده روزگار گذراندند و آنچه می‌خواهند تنها پایداری همین خاک است.