واکاوی زلزله ترکیه

زمین‌لرزه‌ای به بزرگای 7.8 ریشتر بامداد دوشنبه 17 بهمن 1401 (ششم فوریه 2023) جنوب ترکیه و شمال سوریه را لرزاند و ساختمان‌ها را واژگون کرد و جست‌وجوی دیوانه‌وار برای بازماندگان زیر آوار در شهرها و روستاهای سراسر منطقه آغاز شد. دست کم صدها کشته و صدها زخمی بر جای گذاشتند و آمار تلفات در حال افزایش است و بیم آن می‌رود که به هزاران نفر افزایش یابد. در دو طرف مرز، ساکنان که از زلزله قبل از سحر از خواب بیدار شده بودند، در یک شب سرد، بارانی و برفی زمستانی به بیرون هجوم آوردند. در شرق دیاربکر، در ترکیه و در سمت مرز سوریه، زمین‌لرزه مناطق تحت کنترل مخالفان دولت سوریه را که مملو از حدود 4 میلیون نفر آواره از مناطق دیگر سوریه به دلیل جنگ داخلی طولانی این کشور است، به شدت تخریب کرد. امدادگران سوری (کلاه‌سفیدها) و غیرنظامیان در میان آوارهای یک ساختمان فروریخته پس از زلزله، در حومه شمالی استان ادلب سوریه که تحت کنترل شورشیان است در مرز با ترکیه به جست‌وجوی بازماندگان پرداخته‌اند. داده‌های زمین‌شناسی جنوب شرقی آناتولی به دلیل مطالعات قابل توجه اکتشاف نفت گردآوری شده است. نوزمین‌ساخت (نئوتکتونیک) ترکیه نتیجه تداخل بین فرآیندهای فرورانش پیچیده در دریای مدیترانه، باز شدن دریای سرخ، خلیج عدن و شکاف آفریقای شرقی، برخورد ورقه عربی و ورقه آناتولی است. شهرهای قهرمان‌ماراش (قهرمان‌مرعش)، غازی عینتاب و شانلی اورفا در بخش غربی آناتولی جنوبی در نزدیکی کانون زمین 17-11-1401 قرار دارند. کانون زلزله در حدود 90 کیلومتری مرز سوریه، در 37 کیلومتری شمال شهر غازی عینتاب، مرکز استانی با بیش از 2 میلیون نفر جمعیت واقع بود. این منطقه با بیش از یک دهه جنگ داخلی در سوریه و میلیون‌ها آواره سوری که در ناحیه مرزی سوریه و در ترکیه زندگی می‌کنند، شناخته می‌شود. منطقه‌ای از سوریه که از این زمین‌لرزه متاثر شده است بین مناطق تحت کنترل دولت و مناطق تحت کنترل مخالفان تقسیم شده است. قوی‌ترین پسلرزه با بزرگای 6.7 ده دقیقه بعد از لرزه اصلی رخ داده است. ساختمان‌ها در محدوده‌ای از شهرهای حلب و حماه سوریه تا دیرالزور ترکیه در بیش از 330 کیلومتری شمال شرقی فرو ریختند. در استان‌های ادلب و حلب سوریه، زیرساخت‌های اساسی در اثر جنگ به شدت آسیب دیده است. این منطقه همچنین محل زندگی میلیون‌ها سوری است که از جنگ در سایر مناطق کشور گریخته‌اند. بسیاری از آنها در کمپ‌های پناهندگان یا چادرهای اولیه زندگی می‌کنند که در میان باغ‌های زیتون که در امتداد مرز با ترکیه قرار دارند، ایجاد شده‌اند. این زمین‌لرزه در حالی رخ داد که خاورمیانه شاهد طوفان برفی است که انتظار می‌رود تا روز پنجشنبه ادامه داشته باشد. پیامدهای زمین‌ساختی حرکت به سمت شمال ورقه عربی و فشار آن به ورقه آناتولی با در برهم‌کنش چهار صفحه (آفریقایی، عربی، آناتولی و اوراسیا) و گسیختگی گسل‌های اصلی در داخل و اطراف آناتولی توضیح داده می‌شود. حرکت در گسل‌های مرز آناتولی ورقه عربی به سمت شمال (5 سانتی‌متر در سال) و یک جابه‌جایی دیگر با حدود دو سانتی‌متر در سال حرکت به سمت غرب صفحه آناتولی در حال رخ دادن است. زلزله بامداد 17-11-1401 در مرز برخورد ورقه عربی و آناتولی، و در فاصله حدود هزار کیلومتری مرز‌های ایران رخ داده است. رخداد آن با گسل‌های امتداد اغز در مرز برخورد قابل توضیح است و نوع زمین‌ساخت منطقه با آنچه در منطقه آذربایجان و خوی ایران رخ می‌دهد به کلی متفاوت و از آن دور است (میزان جابه‌جایی در گسل‌های منطقه غازی عینتاب حدود 10 برابر گسل‌ها در منطقه خوی است).