خبر بار دیگر از خوزستان رسید: آتش‌سوزی در «قلعه‌تُل» شهرستان باغملک؛ یادگاری از دوران «عیلامیان» در شهر تاریخی «قلعه‌تُل» در شمال خوزستان و در مسیر دو استان فارس و خوزستان که روی تپه قرار گرفته است. خبر کوتاه بود و دردناک، آتش‌سوزی یک قلعۀ باستانی با فیلم‌هایی محو که این اثر را در میان شعله‌ نشان می‌داد و این نگرانی را ایجاد می‌کرد که قلعه‌ای با این قدمت چطور قرار است جان سالم به‌ در ببرد. فقط یک تماس تلفنی با شهروندان و فعالان میراث‌فرهنگی خوزستان کافی بود تا ماجرا طور دیگری روایت شود.
آتش‌سوزی در دامنه‌های تپه و با فاصلۀ زیاد از اثر و در میان علف‌های هرزی که هنوز هرس نشده‌اند، رخ داده که هیچ ارتباطی با قلعه نداشتند؛ هرچند ممکن بود در اثر غفلت این آتش‌سوزی خود را به قلعه هم برساند که نیروهای مردمی همکار با میراث‌فرهنگی باغملک این اجازه را ندادند.

رئیس ادارۀ میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی باغملک: ما فقط سه نیروی حفاظتی داریم که باید به بیش از 300 اثر تاریخی که فاصلۀ زیادی با هم دارند، سرکشی کنند

روایت ماجرا از زبان مسئول میراث‌فرهنگی
رئیس ادارۀ میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی باغملک ماجرای آتش‌سوزی را تأیید می‌کند، اما به «پیام ما» می‌گوید: «این قلعۀ تاریخی در شهر قلعه‌تُل که در فهرست آثار ملی هم به ثبت رسیده است، روی یک تپه و در یک منطقۀ خوش آب‌وهوا در شمال خوزستان قرار دارد. باتوجه‌به بارندگی‌های خوب امسال، علف‌های هرز و گیاهان خودروی بسیاری در دامنۀ این تپه روییده است. با اعضای شورای شهر باغملک هم که صحبت می‌کردم معتقد بودند بارندگی‌های خوب در چند سال اخیر موجب شده است، به‌خصوص در فصل گرما و با خشک شدن گیاهان، اگر ته‌سیگار یا کبریت روشن‌شده روی زمین بیافتد یا حتی گرما از حدی بگذرد‌، شاهد آتش‌سوزی باشیم. اتفاق شنبه شب (30 اردیبهشت) هم دقیقاً همین بود.»
به گفتۀ «محمد محمدعلی‌نژاد»، آتش‌سوزی شنبه شب «قلعه‌تُل» روی دامنه‌های تپه، با فاصله از قلعه و درنتیجۀ سهل‌انگاری روی داد که خوشبختانه هیچ صدمه‌ای به قلعه وارد نشده و اصلاً آتش‌سوزی ارتباطی با قلعه نداشته است.
نکتۀ دیگری که محمدعلی‌نژاد دربارۀ آن صحبت می‌کند، حفاظت از قلعه است: «ما فقط سه نیروی حفاظتی داریم که باید به بیش از 300 اثر تاریخی که فاصلۀ زیادی با هم دارند، سرکشی کنند. متأسفانه برخی از افرادی که در رسانه‌ها کار می‌کنند، خبر را طوری منعکس می‌کنند که گویی عمدی در محافظت نکردن وجود دارد. درحالی‌که ما با هر تعداد نیرو و امکاناتی که داریم در حال سرکشی از آثار تاریخی هستیم.»
او از هرس هر سالۀ علف‌های هرز برای پیشگیری از آتش‌سوزی خبر می‌دهد که امسال هم طی تفاهم‌نامه با شهرداری قرار است اجرایی شود.

معاون میراث فرهنگی خوزستان: چاره‌ای جز هرس این علف‌های هرز پیش از فصل گرما نداریم و امسال هم پیگیر هستیم که این اقدام از سوی شهرداری انجام شود

آن‌طور که محمدعلی‌نژاد توضیح می‌دهد مرمت این قلعۀ باستانی زیر نظر معاونت میراث‌فرهنگی اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خوزستان با تعیین پیمانکار به‌زودی آغاز می‌شود.
در جنوب این اثر تاریخی هم خانه‌های مسکونی شهروندان قرار دارد که به گفتۀ رئیس ادارۀ میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی باغملک، موجب می‌شود مردم شهرستان که اتفاقاً روی قلعه تعصب دارند، نیز مراقب چنین اتفاق‌هایی باشند و آن را سریع گزارش دهند.
ماجرای شنبه‌شب چه بود؟
آن‌طور که شهروندان می‌گویند آتش‌سوزی در دامنۀ تپه‌ای که قلعۀ باستانی «قلعه‌تُل» روی آن قرار دارد، طی یکی دو ساعت به‌طور کامل مهار شد و در محدودۀ علف‌های هرز باقی ماند. «صالح سروستانی» از نیروهای مردمی که با انجمن‌های مردم‌نهاد در زمینۀ مهار آتش‌سوزی جنگل‌های زاگرس همکاری می‌کند و در حوزۀ میراث‌فرهنگی‌ هم فعال است، یکی از نیروهای حاضر در مهار آتش «قلعه‌تُل» بود. او هم گفته‌های رئیس ادارۀ میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی باغملک را تأیید می‌کند: «آتش‌سوزی در علف‌های هرز اطراف قلعه و روی دامنه‌های تپه است. این منطقه نزدیک جاده قرار دارد و کافی است یک رهگذر با سهل‌انگاری ته‌سیگار خود را روی علف‌ها بیاندازد و موجب آتش‌سوزی شود. ما هم شنبه‌شب بلافاصله رسیدیم و آتش سریع مهار شد.»
نیروهای مردمی شهرستان باغملک که در حوزۀ مهار آتش کار می‌کنند، 10-15 نفری می‌شوند که با امکانات و وسایل شخصی‌شان به کمک محیط‌زیست یا میراث‌فرهنگی می‌آیند و شاید «قلعه‌تُل» اولین تجربۀ مهار آتش‌سوزی در حوزۀ میراث‌فرهنگی‌شان بود.
سروستانی البته از قلعه‌‌هایی در این منطقه صحبت می‌کند که در دهه‌های گذشته از بین رفته‌اند، البته این قلعه‌ها ثبت ملی نبوده‌اند و عامل از بین رفتنشان هم آتش‌سوزی نبوده است، اما این موضوع حفاظت از آثار باقیمانده را گوشزد می‌کند.
تجربه آتش‌سوزی خسارت‌بار نداشتیم
آتش‌سوزی در فصل گرما، تجربۀ همیشگی جنگل‌های بلوط است که علاوه‌بر محیط‌ زیست خسارت‌های دیگری هم ممکن است به بار بیاورد. «غلام‌رضا سلمانپور» معاون میراث‌فرهنگی اداره‌کل میراث‌فرهنگی‌، گردشگری و صنایع‌دستی خوزستان اما در گفت‌وگو با «پیام ما» تأکید می‌کند که خوشبختانه میراث‌فرهنگی خوزستان چنین تجربه‌ای را نداشته است.
او با بیان اینکه پیرامون «قلعه‌تُل» فضای سبز کار شده است و فقط بخشی که کاشت گیاهان امکانپذیر نیست، گیاهان خودرو و علف هرز رشد می‌کند، می‌گوید:‌ «چاره‌ای جز هرس این علف‌های هرز پیش از فصل گرما نداریم و امسال هم پیگیر هستیم که این اقدام از سوی شهرداری انجام شود. خوشبختانه تاکنون تجربه‌ای از آتش‌سوزی خسارت‌بار در میراث فرهنگی نداشته‌ایم و هر سال با اقدامات پیشگیرانه مانند هرس جلوی حادثه را می‌گیریم.»
**
بنای «قلعه‌تُل» در شمال خوزستان در منطقه‌ای قرار گرفته که آثار باستانی زیادی از دورۀ ساسانیان و عیلامیان را به یادگار دارد؛ یادگارهایی که فعالان میراث‌فرهنگی آن‌ها را می‌پایند تا از گزند حوادث طبیعی و بی‌مهری مسئولان در امان باشند. این قلعه اما برخلاف آنچه در فیلم‌ها و تصاویر منتشرشده مطرح شده بود، هیچ آسیبی ندیده است و در سلامت کامل بر جای خود ایستاده.

اخبار غیرواقعی و بی‌اعتمادی مخاطب

«سیدمحمد عبودزاده» مدیر روابط عمومی میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خوزستان انتشار مطالب غیرتخصصی و غیرواقعی در حوزه میراث‌فرهنگی را یک اشتباه می‌داند که کمکی به این حوزه نمی‌کند که به راحتی هم قابل کنترل نیست و حالا همه شهروندان تصورشان این است که دیگر قلعه‌ای وجود ندارد و قلعه از بین رفته است.
«قاسم آل‌کثیر» فعال رسانه‌ای و میراث فرهنگی هم این موضوع را تایید می‌کند و به «پیام ما» می‌گوید: «اخبار منفی درباره خوزستان به ویژه در زمینه گردشگری و میراث فرهنگی بیش از اندازه در خبرگزاری‌ها و وب‌سایت‌های منتشر می‌شود که موجب شده تصویر مخاطبان از این استان سراسر منفی باشد. اگر در گذشته نام کارون با یک ترانه شاد و خوشحالی مردم خوزستان در ذهن شهروندان سایر استان‌ها می‌نشست، حالا فقط با خشکی و غم عجین شده.»
او می‌افزاید:‌ «البته غافل از این نیستیم که مشکلات و مصائب مختلفی در خوزستان وجود دارد، اما نباید فراموش کنیم در کنار همه موارد منفی، نکات مثبت و ایجابی زیادی هم داریم که ما خبرنگاران یا فعالان میراث فرهنگی خوزستان باید به آن‌ها هم بپردازیم و نگاه‌ها را جلب‌شان کنیم.»
او انتشار اخبار نادرست در این حوزه را موجب بی‌اعتمادی مخاطب می‌داند که می‌تواند در آینده برای جذب مشارکت فعالان میراث فرهنگی و شهروندان از دیگر استان‌ها یا مرکز مشکل ایجاد کند.