«پیروز» بدون شک سلبریتی این روزهای حیات‌ وحش ایران است. در رتبه‌های بعدی توران و آذر قرار می‌گیرند. با این حال بقیه یوزهای توران که در طبیعت هستند هم نام خود را دارند؛ تلما باشد یا هلیا یا… هیچکس تا به حال نشنیده است کسی روی گوزن‌های زرد ایران که آنها هم گونه‌های در معرض خطر انقراض هستند نامی گذاشته باشد. زمان انتقال و تکثیر که شود یک عدد و راس کنار هم قرار می‌گیرند و خبر نوشته می‌شود. در کنار خبر اینکه شش راس گوزن از یک سایت به سایت دیگری منتقل شده است، تصاویری هم قرار می‌گیرند که به ندرت در شبکه‌های اجتماعی به اشتراک گذاشته می‌شوند. نمونه‌اش این روزها خبری است که در سه مرحله گوزن‌های زرد در سایت‌های تکثیر جابه‌جا شدند.

«فرشاد اسکندری» کارشناس حیات‌ وحش که در پروژه‌های انتقال گوزن‌های زرد به سایت‌های تکثیر مشارکت داشته به «پیام ما» می‌گوید: سازمان حفاظت محیط زیست برنامه عمل مدیریت گونه گوزن زرد ایرانی را با کمک نمایندگانی از اتحادیه جهانی حفاظت (IUCN) تدوین کرده است که برنامه راهبردی مدیریت این گونه است.
او با اشاره به اینکه در استان آذربایجان غربی با توجه به خشک شدن دریاچه ارومیه، جمعیت گوزن زرد در جزیره اشک کاهش یافته است،‌ می‌افزاید: در منطقه رشکان که در مجاورت پارک ملی دریاچه ارومیه است قرار شد سایت تکثیری باشد که تعدادی گوزن زرد در آنجا نگهداری و تکثیر شوند تا در آینده با بهبود یافتن مشکلات جزیره و کاهش جمعیت شغال در دفعات مختلف به جزیره اشک منتقل شوند و جمعیت جزیره اشک بالا برود. در نتیجه شش گوزن از دشت ناز ساری با ترکیب جنسیتی دو نر و چهار ماده به رشکان منتقل شدند که این اولین مرحله انتقال بود.
این کارشناس حیات وحش جمعیت گوزن‌های سایت تکثیر دشت ناز ساری به عدد 60 فرد را عنوان می‌کند و می‌گوید: این تعداد در یک محوطه 55 هکتاری هستند و برای اینکه جمعیت بالاتر از ظرفیت برد منطقه نشود و در سطح استاندارد باشد منتقل می‌‌شوند.

سایت‌های تکثیر ما شامل دشت ناز ساری،‌ باغ شادی یزد، جزیره اشک دریاچه ارومیه،‌ لشکان ایلام، کرخه و دز خوزستان و دو سایت ارسنجان و میانکتل فارس هستند و کل جمعیت تمام این سایت‌ها عددی معادل زیر 300 راس گوزن است

اسکندری مرحله دوم انتقال را جابه‌جایی 20 راس گوزن زرد ایرانی می‌داند که با ترکیب جنسیتی 10 نر و 10 ماده از سایت تکثیر و پرورش مانشت و قلارنگ از ایلام به خوزستان منتقل شدند. او اضافه می‌کند: این انتقال برای احیای گوزن زرد به پارک ملی دز انجام می‌شود. طبق برنامه عمل، تعدادی گوزن در مناطقی از زیستگاه‌های باقیمانده در دز، کرخه و بخش‌هایی از زاگرس که هنوز مساعد است برای احیای نسل این حیوان رهاسازی می‌شوند. بر این اساس گوزن‌ها به شکل مرحله‌ای ابتدا به این قرنطینه منتقل و بعد از 48 ساعت در سایت رهاسازی می‌شوند.
او در ادامه به موضوع آموزش جوامع بومی و محلی حاشیه زیستگاه‌های این گونه اشاره کرده و می‌گوید: بر اساس پروژه‌ای که با همکاری صندوق کمک‌های کوچک سازمان ملل داریم از بزرگان‌، شیوخ و دامداران دعوت کردیم تا در رهاسازی گوزن زرد شرکت کرده و با مشارکت در این امر خود به حامیان این گونه بدل شوند.

گوزن زرد ایرانی در لیست اتحادیه جهانی حفاظت در بخش در معرض خطر انقراض است. این گونه در طبیعت ایران منقرض شده و باید به آن توجه جدی شود. در ایران توجه ما به یوز معطوف شده در حالی که گوزن به عنوان یک گونه، ارزشی در سطح پلنگ و .. دارد. از همین رو ما نیاز داریم سازمان حفاظت محیط‌ زیست و نهادهای دیگر جلو آمده و به احیا و معرفی مجدد این گونه کمک کنند

این کارشناس حیات‌ وحش در پاسخ به این سوال که زمانی از آموزش صحبت می‌شود به چه نوعی از آموزش اشاره می‌کنید؟ می‌گوید: از آنجا که گوزن زرد ایرانی در این منطقه منقرض شده و معرفی مجدد می‌شود بسیاری از مردم با این گونه آشنایی ندارند و نسل جدید شاید چیزی درباره آن شنیده باشند. این شرایط به کل با وضعیتی که گونه‌ای در یک زیستگاه وجود دارد و شما برای حفاظت آن آموزش می‌دهید،‌ متفاوت است. آموزش درباره گونه منقرض شده در طبیعت دارای مجموعه‌ای از ویژگی‌های مثبت و منفی است. از آنجا که این گونه دیگر در طبیعت وجود ندارد، قدیمی‌ها از آن نزد جوانان تعریف می‌کنند. آنها حتی گوزن زرد را مقدس می‌دانند و این گونه حرمت خاصی برایشان دارد بنابراین از هر برنامه‌ای برای معرفی مجدد این گونه استقبال می‌کنند.
او یکی از چالش‌‌های آموزش درباره گوزن زرد را عدم آشنایی مردم با شیوه‌های رفتاری این گونه می‌داند و اضافه می‌کند: کار ما در این پروژه آشنا کردن مردم با این گونه است،‌ اینکه گوزن زرد چه فوایدی برای منطقه‌شان دارند و در صورت مشاهده آن باید چه رفتاری از خود نشان دهند. ما همچنین درصددیم مشارکت عمومی را هم نسبت به این گونه جلب کنیم.
به گفته اسکندری در دو سال مختلف یکی در بهمن 98 و یکی امسال دو مرحله رهاسازی در این منطقه انجام شده است. او می‌گوید: امیدوارم بتوانیم شرایطی را ایجاد کنیم که سومین مرحله را داشته باشیم زیرا هر چقدر رهاسازی بیشتر شود شرایط گونه بهتر خواهد شد.
او در پاسخ به این پرسش که چه تعداد سایت تکثیر با چه جمعیتی از گوزن زرد در ایران فعال هستند،‌ توضیح می‌دهد: سایت‌های تکثیر ما شامل دشت ناز ساری،‌ باغ شادی یزد، جزیره اشک دریاچه ارومیه،‌ لشکان ایلام، کرخه و دز خوزستان و دو سایت ارسنجان و میانکتل فارس هستند و کل جمعیت تمام این سایت‌ها عددی معادل زیر 300 راس گوزن است.
این کارشناس حیات‌ وحش درباره چالش‌های پیش روی این سایت‌ها می‌گوید: گوزن‌های ماده هر سال یک توله به دنیا می‌آورند و همین باعث می‌شود بعد از مدتی علوفه پاسخگوی گوزن‌ها نباشد. بنابراین یا ما ناچاریم تعداد گوزن‌ها را با انتقال کاهش و یا به آنها علوفه دستی دهیم. مشکلات دیگر درباره تعمیر فنس یا سایت تکثیر است. نبود مراقبت باعث ورود شغال یا در مواردی مانند میانکتل فارس ورود پلنگ می‌شود که جمعیت را کاهش می‌دهند. در جزیره اشک هر دو عامل شغال و پلنگ را داریم که جمعیت گوزن‌ها را کاهش داده‌اند.
او با اشاره به اینکه گوزن زرد ایرانی برنامه عمل دارد اما در کنار آن با کمبود بودجه دست و پنجه نرم می‌کند،‌ ادامه می‌دهد: اگر بودجه مستقلی برای گوزن زرد اختصاص داده شده بود می‌توانستیم رشد بسیار بهتری در تکثیر داشته باشیم. هر چقدر این موضوع بیشتر مورد توجه قرار گیرد و بودجه مناسبی در این باره اختصاص داده شود در زمینه احیا و معرفی مجدد موفقیتمان نیز بیشتر می‌شود.
آیا بیماری‌ها هم تاکنون به این گونه صدمه زده‌اند؟ اسکندری در این باره می‌گوید: سایت کرخه در سال 92 نزدیک به 100 گوزن داشت که مگس «میاز» باعث تلفات جدی در این منطقه شد. علاوه بر آن علوفه‌دهی دستی باعث تجمع گوزن‌‌ها و در نتیجه انتقال بیماری می‌شود،‌ در مواردی هم شاهد برخورد میان نرها با افزایش جمعیت این جنس هستیم. در کنار اینها باید به عدم تنوع در غذادهی اشاره کرد که به مشکلاتی مانند کمبود ویتامین و .. منجر می‌شود.
به گفته اسکندری تنوع ژنتیکی گوزن‌های زرد ایرانی کم است و همه آنها از شش فردی که از سال 46 تا 52 منتقل شده‌‌اند، تکثر شده‌اند. او اضافه می‌کند: کم بودن تنوع ژنتیکی این گونه را در برابر بیمار‌ی‌ها حساس‌تر کرده است. از این رو ما در سایت‌هایمان نیاز به نظارت، بازسازی و تزریق بودجه داریم.
این کارشناس حیات‌ وحش ادامه می‌دهد: گوزن زرد ایرانی در لیست اتحادیه جهانی حفاظت در بخش در معرض خطر انقراض است. این گونه در طبیعت ایران منقرض شده و باید به آن توجه جدی شود. در ایران توجه ما به یوز معطوف شده در حالی که گوزن به عنوان یک گونه، ارزشی در سطح پلنگ و .. دارد. از همین رو ما نیاز داریم سازمان حفاظت محیط‌ زیست و نهادهای دیگر جلو آمده و به احیا و معرفی مجدد این گونه کمک کنند.
او مرحله سوم انتقال را از سایت پرورش ارسنجان می‌داند که از سال 1392 تاسیس شده و در همین سال تعدادی گوزن به آنجا منتقل شده‌ بودند. اسکندری می‌گوید: در حال حاضر تعداد گوزن‌های این سایت به عدد 75 رسیده است. با توجه به اینکه نیاز است جمعیت کاهش پیدا کند تعدادی از آنها را به میانکتل می‌بریم تا ظرفیت برد ارسنجان نیز رعایت شده باشد.