تریلی ایرانی و بحران منابع آب

آنتونی گیدنز جامعه‌شناس معاصر برای توصیف و تبیین مشکلات جامعه مدرن از استعاره «تریلی مدرنیته» استفاده می‌کند. برای تقریب به ذهن در مورد تریلی مدرنیته گفته شده است؛ كامیونی را با یك تریلر به اندازه كشتی تایتانیك در حال واژگون شدن در سرازیری خیابان شهری شلوغ تصور كنید. افرادی که پشت فرمان تریلی نشسته‌اند و آن را هدایت می‌كنند ولی نظر به اندازه و حجم آن نمی‌توانند در كل مسیر و سرعت، حركتش را كنترل كنند. همیشه این امكان وجود دارد كه كنترلش را از دست بدهند و تریلی و هركس كه درون یا نزدیك آن است نابود شود. نیروی رانشی عظیم این تریلی بی هیچ مانعی آن‌را به جلو می‌راند. با نهادینه شدن فرایندها اجزای این تریلی به لحاظ زمانی و مکانی از ما دور شده و توانایی هدایت آن به همین منوال کاهش می‌یابد.

آنچه که گیدنز می‌گوید ناظر به پیامدهای ناخواسته مدرنیته است. ما با مناسبات و ابزاری در مدرنیته مواجه هستیم که در آغاز و ظاهر قرار است به ما سواری دهند و مایه آسایش ما فاتحان سیاره زمین! شوند ولی در نهایت ممکن است اسب تروایی شوند و اسارت و مرگ ما را رقم بزنند. تامل در شرایط جامعه مدرن ایرانی به ما نشان می‌دهد که در اینجا نیز تریلی با ویژگی‌های اختصاصی ایرانی با سرعت و مخاطره بیشتری در حال حرکت است از این‌رو می‌توان آن را « تریلی ایرانی» نامید و بحران‌های بسیاری از جمله بحران منابع آب در ایران را در آیینه آن به روشنی تماشا کرد.
آنچه تریلی ایرانی و مناسبات آن‌را ساخته و هدایت می‌کند «عقلانیت ابزاری» است که رسیدن به اهداف کوتاه‌مدت بر حقوق محیط زیست و آیندگان ارجحیت دارد. چنین نگاه و رویکردی از آغاز مدرنیزاسیون در ایران رواج داشته است و پس از یک قرن امروزه با مدافعان خاص خود کاملاً نهادینه شده است. بر خلاف درون‌زایی و امکان بازاندیشی تریلی مدرنیته در تریلی برون‌زای ایرانی، فکر بازاندیشی در آغاز و میانه راه تحت هیچ شرایطی برتافته نمی‌شود و تنها در صورتی که بحران بر همگان آشکار شده باشد به ذهن می‌آید و طرفه اینکه بازاندیشی‌ها نوعی ماست مالی و بدون توجه به توسعه پایدار و بلند مدت است. مصادیق چنین رویکردهای نوسازانه و تخطئه افکار بازاندیشانه را در تمامی حکومت‌های معاصر مانند اسکان اجباری در پهلوی اول، حفر چاه‌های عمیق در پهلوی دوم و پروژه‌های سد‌سازی و انتقال آب در جمهوری وجود داشته است.
نوک کوه یخ بحران آبی که امروزه خوزستان را فراگرفته و در سال‌های پیش‌رو بسیاری از مناطق کشور را قطعا در برخواهد گرفت برآمده از رویکرد نوسازانه‌ای است که در آن ماشین، فکر و مناسبات با همدیگر تجانس و هم‌پیوندی دارند و ناآگاهانه امکان هرگونه بازاندیشی برای تعدیل مساله در آن بسته شده است. در چنین وضعیتی دو دسته کنشگر متعامل دولتی کارنابلد و ناکارآمد و مردمی منفعت طلب و سودجو دخالت دارند. مشابه با تریلی مدرنیته نواقص طراحی، خطای گردانندگان، پیامدهای ناخواسته و کاربست راهکارهای عام و خاص که آن‌را تشدید می‌کنند اوضاع را به شدت بغرنج کرده است. تفاوت اساسی تریلی ایرانی با تریلی مدرنیته در میزان و شدت خطای گردانندگان است که در نوع ایرانی خطاها به شدت آشکار و قابل پیشگیری است اما رویکرد پیشگیرانه مورد بی اعتنایی قرار می‌گیرد.
بحران آب در ایران از جمله خوزستان نیز با رویکرد پیشگفته قابل تبیین است. در واقع طراحان و گردانندگان تریلی ایرانی اصول ساده و ابتدایی، واقعیت‌ها و تجربه زیست چند هزار ساله این سرزمین را نادیده گرفته‌اند. ایرانی کشوری نیمه خشک و کم باران است که در طول تاریخ ساکنان آن با فهم چنین واقعیت ساده‌ای، نه تنها زندگی خود را با چنین شرایط اقلیمی و سرزمینی وفق داده بلکه در برهه‌های بلندی از تاریخ، خود را به عنوان یک الگوی کارآمد تمدنی مطرح ساخته‌اند. اما در قرن حاضر و همزمان با برآمدن دولت مدرن تا کنون، خطاهای اساسی در بهره‌برداری از منابع آب با عنوان¬های متفاوت صورت گرفته که در آن‌ها الگوها و آموزه‌ها همواره ثابت بوده است.
در دهه‌های گذشته طرح‌های نوسازانه نامتناسب بسیاری در ارتباط با اقلیم و شرایط مانند حفر چاههای عمیق، موضوع پمپاژها، پروژه‌های انتقال آب و… با تبلیغات فراوان از جانب افرادی که «نوسازی» را همچون آرمانی خلل‌ناپذیر گرامی داشته، اجرا شده که تنها در کوتاه مدت باعث نشئگی و تسکین طلب آب شده است. در درازمدت هم کمبود تاریخی آب در ایران را به بحرانی فراگیر تبدیل کرده است. رشد و ساماندهی نامتناسب جمعیت با منابع آب، کشت‌ها و شیوه‌های غیراصولی بهره‌برداری، تخریب منابع طبیعی و محیط زیست نیز به عنوان عوامل مداخله‌گر بحران را تشدید هم کرده است. بسیاری از پرسشگران و آگاهان از دهه‌های پیش وضعیت امروز را پیش بینی کرده بودند اما گوش شنوایی وجود نداشت.

مطالب مرتبط
شیرین نائف پژوهشگر دپارتمان مطالعات فرهنگی دانشگاه زوریخ مطرح کرد:
|پیام ما| در جهان امروز که در بسیاری از مناطق دچار چالش تامین آب است، حکمرانی آب بیش از همیشه اهمیت پیدا کرده و توجه به آن ضرورتی انکار ناپذیر است. تا جایی که در نهادهای بین‌المللی تاکید ویژه‌ای بر نقش حکمرانی آب در تعیین توان یک کشور در مقابله با بحران‌های آبی می‌شود. دنیا […]
قانون‌گذاری بی‌رویه در حوزه آب خطاست
امین شول ‌سیرجانیامین شول ‌سیرجانی گفت‌وگو با مهدی فصیحی هرندی، پژوهشگر حکمرانی آب
نزدیک به دو دهه است که مناقشه بر سر سهم بیشتر از منابع آب در کشور تشدید شده است. نشانه‌های بحران مدیریت منابع آب هر روز در لباسی جدید رخ می‌نماید. نهاد دولت سال‌هاست که می گوید این بحران را درک کرده و هر بار هم کوشیده است به روشی بحران را مدیریت کند. از […]
کشاورزان در تنگنا
سوگل دانائیسوگل دانائی کشاورزان و دامداران در گفت‌وگو با «پیام‌ما» از آخرین وضعیت کم‌آبی در استان خوزستان می‌گویند
کشاورز تا یک قدمی مرگ رفته بود. پنج سال بعد از روزهایی که گفته بودند که سد گتوند علیا که بیاید، با خودش آبادانی و آب می‌آورد. وعده داده بودند که محصولاتش چند برابر می‌شود و زمین‌هایش پرآب. از وعده‌هایی که داده بودند، فقط همین آخری تعبیر شد، زمین‌هایش رفته رفته در آب غرق شدند […]
علی اکبر محرابیان در یک برنامه تلویزیونی از تصفیه آب‌های ژرف در سیستان و بلوچستان دفاع کرد
|پیام ما| به نظر می‌رسد راهی که وزیر نیرو قرار است در وزارتخانه متبوع خود دنبال کند، تناسب چندانی با حفظ محیط زیست و نگاه بلند مدت به منابع آب ندارد. او هم در برنامه ارائه شده خود به مجلس و هم در نخستین اظهاراتش در کسوت وزیر، تاکید ویژه‌ای بر شیرین‌سازی آب دریا و […]
دیگر مطالب شماره 2065
کشاورزان و دامداران در گفت‌وگو با «پیام‌ما» از آخرین وضعیت کم‌آبی در استان خوزستان می‌گویندکشاورزان در تنگناسجاد سعیدی‌پور، دبیر بنیاد ملی گندم‌کاران: باز شدن دریچه‌های سد کرخه تنها تشت‌های تبخیر بیشتر ایجاد می‌کند
چهره‌های دانشگاهی حوزه آب در میزگرد آنلاین دانشگاه شهید چمران، درباره بروز بحرانی شدیدتر در پایان تابستان هشدار دادند:پاییزی بحرانی‌تر در ر اه استاستاد دانشکده عمران آب دانشگاه شهید چمران: فاجعه اصلی زمانی رخ می‌دهد که اندک ذخیره‌ سد کرخه تمام شود و ما بدون هیچ ذخیره‌ای وارد پاییز ‌شویم
مهدی نبی‌یان، کارشناس حیات وحش به ادعای کاترین پولاک، کارشناس طبابت در پناهگاه پاسخ می‌دهدتردیدهایی درباره روش مدیریت جمعیت سگ‌هاچطور باید پذیرفت اگر به سگ‌ها غذا ندهیم می‌میرند. مگر ۵۰ سال پیش، وانت وانت پای مرغ برای سگ‌ها می‌بردند؟ چطور آن زمان سگ‌ها نمی‌مردند و الان می‌میرند؟
میزان بارش سالیانه ژنگژو در عرض ۳ روز اتفاق افتاد و فاجعه رقم خوردسیل چین؛ هشداری برای پذیرش واقعیت تغییرات اقلیمیوقوع چنین سیلی در شرایط عادی به ندرت ممکن است هر هزار سال یکبار اتفاق بیفتد اما تغییرات اقلیمی وقوع بلایایی طبیعی را افزایش داده است
رهبر انقلاب با تاکید بر به حق بودن گلایه‌های مردم خوزستان:دولت بعدی حل مشکلات خوزستان را به صورت جدی دنبال کند
«پیام ما» از وضعیت اینترنت در استان خوزستان گزارش می‌دهدگلایه خوزستانی‌ها از قطعی اینترنت همراهمدیر روابط‌عمومی شرکت مخابرات استان خوزستان: شبکه اینترنت خوزستان به دلیل یک مشکل فنی در تجهیزات الکترونیکی شبکه مخابرات استان خوزستان قطع شده و تکنسین‌ها در حال برطرف کردن مشکل هستند

ارسال پاسخ

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *