|پیام‌ما| خبر را یکی از مسئولان شهرداری کرمانشاه اعلام کرده: قرارداد ساخت پروژه تله‌کابین کرمانشاه لغو شد. برای دوست‌داران و فعالان میراث فرهنگی که هر روز بازمانده‌های تاریخی را در خطر می‌بینند، این بهترین خبر است. تله‌کابین کرمانشاه که سال‌های سال است برای ساخت عجولانه، بدون پیوست‌های میراثی و محیط زیستی، تلاش می‌شود، قرار بود به حریم تاق‌بستان یورش ببرد و روی دشت کاهو پا بگذارد؛ یعنی میراث فرهنگی و محیط زیست در امان نبودند و حالا لغو پروژه خبر خوبی برای این دو حوزه است.

عملیات ساخت تله‌کابین در سال 98 در حالی دوباره از سر گرفته شد که پیش از آن در دهه ۸۰ و اوایل دهه ۹۰، قرار بر ساخت تله‌کابین بود و هر بار به در بسته می‌خورد. ساخت تله کابین بر فراز کوه‌های تاق‌بستان در تمام این سال‌ها نقل محفل مدیران کرمانشاهی بود اما این پروژه اکنون فقط به برپایی چند پایه در نقاط مختلف کوه خلاصه می‌شود.
درست اواسط سال ۱۳۹۸ بود که پروژه تله‌کابین بدون گرفتن مجوز‌های لازم از میراث‌فرهنگی و محیط زیست، شروع به‌کار کرد. اگرچه در بخش غربی پارک کوهستان، پایه‌‌ای که قبلا ساخته بودند، باقی بود، دوباره مسیر تازه‌ای تعریف کردند که به دشت کاهو می‌رسید؛ دشتی در ارتفاعات تاق‌بستان که هم گونه‌های گیاهی غنی داشت و هم بیرون‌زدگی‌های باستان‌شناسی که نیازمند بررسی بود.
مدیرکل وقت میراث‌فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان کرمانشاه، خرداد 98 گفته بود: «در حالی سال گذشته تنها هشت میلیارد تومان اعتبار به حوزه میراث‌فرهنگی استان تخصیص یافت که تنها برای تملک واحدهای تجاری اطراف تاق‌بستان جهت ثبت جهانی آن به ۲۰ میلیارد تومان اعتبار نیاز داریم.» او اعتبارات را مانع ثبت جهانی دانسته بود، غافل از این که پایه‌های غول بتنی، مهم‌ترین مانع خواهد بود؛ این وسیلۀ درآمدزای سرگرم‌کننده، می‌توانست هم از ثبت جهانی تاق‌بستان جلوگیری کند و هم به مرور این محوطه تاریخی را با آسیب جدی مواجه کند.
براساس طرح، تله‌کابین از بخش غربی پارک کوهستان بالا می‌رفت، در دشت کاهو توقفی داشت و در نهایت در بخش شرقی بعد از تاق‌های ساسانی پایین می‌آمد. این بود که سازمان‌های مردم‌نهاد و گروه‌‌های دوست‌دار محیط زیست و میراث‌فرهنگی در اعتراض به پا خواستند و تجمع کردند. آنها می‌گفتند ساخت تله کابین در این محل خسارت جبران‌ناپذیری به همراه دارد. شهرداری این پروژه را برای سرمایه‌گذاری و اجرا به یک شرکتی غیرتخصصی به نام «پویش افق ماندگار» واگذار کرد که فقط چند ماه از تاسیس آن می‌گذشت. با وجود همه اعتراضات اما عملیات این پروژه اسفندماه 98 بدون دریافت مجوزهای لازم از وزارت میراث‌فرهنگی و بدون در اختیار گرفتن زمین از راه و شهرسازی آغاز شد.
حالا با دستور تازه فعالان امیدوار شده‌اند که این تخریب صورت نگیرد. علی اصغر خزلی، رئیس سازمان سرمایه‌گذاری و مشارکت‌های عمومی شهرداری کرمانشاه اعلام کرده که قرارداد پروژه تله کابین تاق‌بستان به دلیل مشکلات حقوقی لغو شده است. این خبر یعنی تلاش سازمان‌های مردم‌نهاد، دوست‌داران و فعالان میراث‌فرهنگی و محیط زیست به ثمر نشسته است. البته او به ایرنا گفته اکنون در حال طی کردن مراحل قانونی هستیم تا این پروژه را برای اجرا به دیگر سرمایه‌گذاران معرفی کنیم.
سازمان سرمایه‌گذاری و مشارکت‌های مردمی شهرداری برآورد اولیه برای ساخت تله کابین تاق‌بستان را ۲۲۳ میلیارد تومان اعلام کرده و قرار بود ۱۷۶ میلیارد تومان آن از سوی همان شرکت «پویش افق ماندگار» و باقی توسط شهرداری تامین شود.
امکان تغییر مسیر تله کابین
یکی از مهمترین مشکلات پیش روی پروژه تله‌کابین کرمانشاه قرار داشتن آثار تاریخی در مسیر آن بود. کارشناسان میراث‌فرهنگی معتقد بودند که این پروژه برای پرونده ثبت جهانی تاق‌بستان مشکل‌ساز می‌شود. هرچند مرداد پارسال وحید شامبیاتی، رئیس وقت سازمان سرمایه‌گذاری و مشارکت‌های مردمی شهرداری کرمانشاه گفت به ایمنا گفته بود: «طرح احداث تله‌کابین را از تحریم تاق‌بستان خارج کردیم؛ به طوری که تله‌کابین خارج از حریم تاق‌بستان قرار گرفته تا هیچ گونه مشکلی برای ثبت آثار تاریخی به وجود نیاورد.» این اتفاق اما نیفتاد و در نهایت فشارها به لغو پروژه انجامید.
حالا خزلی، رئیس کنونی سازمان سرمایه‌گذاری و مشارکت‌های مردمی شهرداری کرمانشاه گفته است: «به موازات فعالیت برای پیدا کردن سرمایه‌گذار جدید نشست‌های تخصصی برای برطرف کردن مشکلات میراث‌فرهنگی در پروژه نیز برگزار می‌شود.» به نظر می‌رسد هنوز از خسارات این طرح برای محوطه‌های تاریخی مطمئن نیستند که او گفته: «در صورتی که به صورت قطع مشخص شود که مسیر پیشنهادی برای تله کابین کرمانشاه به ثبت جهانی تاق‌بستان و آثار موجود در مسیر آسیب وارد می‌کند، بدون شک مسیر آن را با کمک سرمایه‌گذار جدید تغییر خواهیم داد.»
به گفته او اکنون مهمترین ایرادی که کارشناسان میراث‌فرهنگی به پروژه وارد می‌کنند مربوط به سه پایه پایانی تله کابین است که در دشت کاهو مربوط به دوران پارینه سنگی قرار دارند. او البته اشاره کرده که «این احتمال وجود دارد که روند احداث پایه‌ها در دشت کاهو با نظارت کارشناسان میراث‌فرهنگی و بدون لطمه زدن به آثار تاریخی انجام شود». این گفته‌ها در حالی است که به گفته باستان‌شناسان دانشگاه رازی غار «مرگُجر» مربوط به دوران فرادیرینه‌سنگی، کارگاه سنگ‌تراشی باستانی، گورستان اشکانی، مجموعه نقوش صخره‌ای، غار «مثلثی»، غار «ملاورد»، پناهگاه «ورکینی» با قدمت بیش از ۴۰ هزار سال، غار «دواشکفت» با قدمت ۴۹ تا۱۰۰ هزار از جمله دیگر آثار هستند که در کوهستان تاق‌بستان قرار دارند که احتمال نابودی آن‌ها به واسطه احداث تله کابین وجود دارد.
200 مورد مغایرت با اصول استاندارد
از سوی دیگر رعایت نکردن اصول استاندارد توسط سرمایه‌گذار قبلی یکی از مشکلات اصلی پیش روی پروژه بود؛ به نحوی که اداره کل استاندارد کرمانشاه در ۲ مرحله بازدید ۲۰۰ مورد مغایرت با اصول استاندارد را گزارش کرد.
خزلی در این رابطه هم چنین توضیحی داده است: «بدون شک ایرادهای اداره کل استاندارد به صورت کامل برطرف می‌شوند و تا زمانی که استانداردهای لازم اخذ نشود اجازه فعالیت به سرمایه‌گذار جدید داده نمی‌شود.» حالا باید در انتظار سرمایه‌گذار جدید و تصمیمات دیگر برای تاق‌بستان و تله‌کابین بود. هر چند طرح اولیه نصب تله‌کابین بر فراز این کوه عظیم، در طول سال‌های گذشته به تصویب رسیده و امضای بعضی اعضای شورای فنی سازمان میراث‌فرهنگی (پیش از تشکیل وزارتخانه) در صورت جلسه حک شده و آنطور که پس از این دو دهه پیداست، توسعه بی‌رویه از تهدید این اثر تاریخی منحصر به فرد، دست نخواهد کشید.
درباره تاق‌بستان
مجموعه تاریخی تاق‌بستان در قرن سوم میلادی ساخته شده ‌است و ارزش هنری و تاریخی زیادی دارد. چند صحنه تاریخی از جمله تاج‌گذاری خسرو پرویز، تاج‌گذاری اردشیر دوم، تاج گذاری شاهپور دوم و سوم و هم‌چنین چند سنگ نوشته (کتیبه) به خط پهلوی کتیبه‌ای و مراسم شکار گراز توسط سوارکاران و نواختن موسیقی با آلات موسیقی چنگ در داخل دو تاق و جوار آن دیده می‌شود. در حاشیه این دو تاق سنگ نگاره فرشتگان بالدار اسب و فیل و قایق به چشم می‌خورد که از نمادهای جشن و سرور در فرهنگ آن زمان است.
سنگ نگاره بزرگ دیگری در فاصله چندمتری در سمت چپ تاق کوچک گرفته که نمایشی از پیروزی اردشیر دوم بر دشمن خود و ایستادن بر روی نعش آن است، در حال گرفتن حلقه‌ای از اهورا مزدا. در بالای این سنگ نگاره چندین اثر دیگر از جمله پلکانی ۷۸ تایی و سنگ‌نگاره‌ای تازه مکشوفه به شکل انسان در حال نیایش به چشم می‌خورد. این مکان در شمال غرب شهر کرمانشاه و در انتهای بلوار تاق‌بستان قرار دارد.