آموزشیاران و معلمان حق‌التدریس از سال 88 تا 97 راهی طولانی را طی کردند تا بالاخره قانون «طرح الحاق یک ماده 10 تعیین تکلیف استخدام معلمان حق‌التدریس و آموزشیاران نهضت سواد آموزی» در صحن علنی مجلس شورای اسلامی به تصویب رسید و رئیس‌جمهوری خرداد امسال آن را برای اجرا به وزارت آموزش‌و‌پرورش و سازمان اداری و استخدامی کشور ابلاغ کرد. دولت اعلام کرد تا پایان برنامه ششم توسعه یعنی سال 1400 همه حق‌التدریسی‌ها را پس از یک دوره آموزشی استخدام می‌کند،‌ اما این معلمان همچنان بلاتکلیف هستند.

نیروهای آموزشیار نهضت سوادآموزی، حق‌التدریسان غیرمستمر و نیروهای پیش‌دبستانی و خرید خدمات آموزشی که قبل از سال 91 با این وزارتخانه همکاری داشتند، مشمول قانون تعیین تکلیف شده‌اند. آن‌ها شهریور 97 برای جبران بخشی از کمبود نیروی آموزش‌و‌پرورش فراخوانده و با در نظر گرفتن جنسیت و رشته تحصیلی به عنوان نیروی حق‌التدریس در مناطق مورد‌نیاز، به کار گرفته شدند.

سنگ‌اندازی قانونی

بر اساس قانون مصوب سال 97 همه نیروهای حق‌التدریس و مربیان پیش‌دبستانی باید در طول یک دوره آموزشی به استخدام دولت درآیند.
میترا فاضلی، یکی از همین نیروهاست که از 10 سال پیش به عنوان آموزشیار نهضت سوادآموزی مشغول به کار شده. او که از بدو ورود به نهضت سوادآموزی دوره‌های مختلفی را پشت سر گذاشته است، می‌گوید: «ما پس از ورود به آموزش‌و‌پرورش از سال 97 در دوره‌های بدو استخدام و ضمن خدمت و آزمون داخلی برای سنجش و ارزیابی شرکت کردیم. تعدادی از ما موفق به کسب حد‌نصاب در آزمون نشدند و برنامه استخدام‌شان دچار چالش جدی شد. حالا اگر به دانشگاه فرهنگیان معرفی شویم، باز هم باید دوره‌های مشابهی را بگذرانیم.»
این دوره آموزشی که فاضلی به آن اشاره می‌کند، ابتدا قرار بود به صورت یک دوره کوتاه‌مدت در تابستان 99 برگزار شود، اما به دلیل اختلاف نظرها سرانجام به دوره آموزشی یک ساله‌ای در دانشگاه فرهنگیان تبدیل شد. از سوی دیگر، شرط قبولی در یک آزمون داخلی را هم برای آموزشیاران نهضت در نظر گرفتند تا عملا کسانی که حدنصاب قبولی را نیاورند، از دایره استخدام خارج شوند.
معرفی به دانشگاه فرهنگیان برای همه مشمولان منوط‌به کسب امتیاز بیشتر در مقایسه با دیگران بود. فرم‌های امتیاز بندی شامل سه فاکتور سابقه همکاری با آموزش‌و‌پرورش قبل از سال 91، مدرک تحصیلی و ارتباط مدرک تحصیلی با دروس تدریس شده در اختیار اداره‌های آموزش‌و‌پرورش قرار گرفت تا امتیاز معلمان حق‌التدریس بر اساس آن ارزیابی شود.
رضا مهدویی، یکی از حق‌التدریسان غیر‌مستمر درباره این امتیازبندی می‌گوید: «در آخرین اقداماتی که برای استخدام ما انجام شده است، چند بار فرم‌های امتیازبندی را پر کردیم تا به گفته مسئولان با توجه به این امتیازها به دانشگاه فرهنگیان معرفی شویم.»
او با بیان این‌که در سال گذشته مراحل مختلف گزینش و تکمیل پرونده را انجام داده است، می‌افزاید: «هنوز تبدیل وضعیت نشده‌ایم. من و بسیاری از حق‌التدریسان دیگر در نقاط روستایی مشغول به کار هستیم و به دلیل بلاتکلیف بودن هیچ مزایایی برای این خدمت دریافت نمی‌کنیم.»

بوروکراسی صبور

اداره‌های آموزش‌و‌پرورش هر استان مسئول جمع‌بندی و ارسال این امتیازها به وزارتخانه هستند و این کار با تاکید قاسم احمدی لاشکی، معاون حقوقی و پارلمانی وزارت آموزش‌و‌پرورش باید تا قبل از آذر به پایان می‌رسید، اما تا امروز خبری از آن نیست. به گفته مسئولان مربوطه در آموزش‌و‌پرورش استان‌های مختلف امتیاز بندی‌ها انجام شده و وزارتخانه درباره این معرفی تصمیم‌نهایی را می‌گیرد. مسئول طرح و برنامه آموزش‌و‌پرورش کرمانشاه در این باره می‌گوید: «ما در چند مرحله امتیاز مشمولان قانون تبصره 10 ماده 17 را جمع‌آوری و به وزارتخانه ارسال کرده‌ایم. معرفی به دانشگاه فرهنگیان بر مبنای امتیاز است و هیچ گروهی در اولویت قرار ندارد و مشمولانی که امتیاز بالاتری دارند، با توجه به سهمیه استان تا اوایل بهمن به دانشگاه فرهنگیان معرفی می‌شوند و بقیه افراد در نوبت بعدی هستند.» به گفته حشمت‌الله پارسا، نوبت بعدی معرفی به دانشگاه فرهنگیان به احتمال زیاد اسفند خواهد بود.
نعیمی، کارشناس استخدام آموزش‌و‌پرورش استان اصفهان هم در اظهارات مشابهی این موارد را تایید می‌کند. یزد و لرستان هم جمعیت مشمول خود را بر اساس امتیاز بندی معرفی کرده‌اند تا وزارتخانه درباره انتخاب سهمیه‌های هر استان تصمیم‌گیری شود.
سهمیه استان‌ها برای استخدام مرحله اول، متفاوت است. مثلاً سهمیه خوزستان 2469 نفر، کرمانشاه 438 نفر و خراسان شمالی 300 تا 350 نفر که بر اساس نیازهای هر استان تخصیص داده شده است. تعداد نیروهای حق‌التدریس حاضر در آموزش‌و‌پرورش در استان‌های مرکزی کمتر و در استان‌های مرزی با توجه به محرومیت آموزشی بالاتر اما کافی نیست و همین آمار نشان می‌دهد درباره سهمیه استخدامی باید به استان‌های محروم توجه ویژه‌ای شود.
سهمیه کل استخدامی سال 98 برای حق‌التدریسان از سوی احمدی لاشکی 25 هزار و497 نفر اعلام و بین 31 استان تقسیم شد. هر استان بر اساس سهمیه خود افراد مشمول را شناسایی و به دانشگاه فرهنگیان معرفی می‌کند تا پس از گذراندن دوره یک ساله و کسب نمره قبولی در آزمون پایان دوره به استخدام درآیند.
هر چند وزارتخانه اوایل بهمن را برای این معرفی در نظر گرفته است اما با توجه به بوروکراسی اداری احتمال تاخیر وجود دارد

همچنان بلاتکلیف

حق‌التدریسان معرفی‌شده به دانشگاه فرهنگیان 25 هزار و497 نفر خواهند بود در حالی که جمعیت حق‌التدریسان کل کشور حدود58 هزار و 100 نفر است. به این ترتیب حدود 32 هزار و 600 نفر دیگر بلاتکلیف باقی‌می‌مانند تا تصمیم‌گیری بعدی درباره آن‌ها انجام شود.
با توجه به این‌که معرفی گروه اول از سال 98 تا کنون طول کشید و شیوه‌نامه استخدامی عریض و طویل آموزش‌و‌پرورش، استخدام مشمولان تبصره 10 ماده 17 تا پایان برنامه ششم توسعه و سال 1400 بعید به نظر می‌رسد.
مهر 97 و 98 گذشت. نیمه‌اول سال تحصیلی 99 هم از راه رسید و دو سال و نیم دیگر به خدمت ده‌ها ساله معلمان حق‌التدریسی در آموزش‌و‌پرورش اضافه شد. چند ماه دیگر 1400 هم از راه فرا می‌رسد و به پایان برنامه ششم توسعه نزدیک می‌شویم. فرم امتیاز بندی برای چندمین بار پر می‌شود. جوهر تعهدهای محضری قبلی خشک نشده، تعهد محضری دیگری می‌گیرند که معلمان حق‌التدریس هیچ حق و حقوقی ندارند و آموزش‌و‌پرورش در قبال آن‌ها مسئول نیست.
برخی از معلمان حق‌التدریس مثل زویا حاجی‌نژاد، نادر حسینی و برخی دیگر بر اثر ابتلا به کرونا از بین ما رفتند، بدون اینکه به حق و حقوق قانونی خود رسیده باشند. بسیاری از آن‌ها با آمدن 1400 دهه 40 و 50 زندگی خود را پشت سر می‌گذارند در حالی که پس از سال‌ها تلاش در سیستم آموزشی کشور و خدمت‌رسانی در مناطق محروم هنوز امنیت شغلی ندارند.