جهان در حوزۀ انرژی با دو نگرانی عمدۀ اتمام‌پذیر بودن منابع فسیلی و آلایندگی مصرف این منابع دست‌به‌گریبان است و هر دوی این عوامل کشورها را قانع کرده است که برای کاهش مصرف منابع فسیلی اقدام کنند. به همین دلیل، قوانین و مقرراتی برای الزام‌آور کردن کاهش مصرف انرژی وضع شد و سیاستگذاران برای ضمانت بخشیدن به اجرای این مقررات تلاش دارند سازوکاری اقتصادی و بازارمحور برای صرفه‌جویی طراحی کنند. گواهی صرفه‌جویی انرژی یکی از این سازوکارهایی است که بر مبنای آن پروژه‌های منجر به صرفه‌جویی انرژی، به‌اندازۀ انرژی صرفه‌جویی‌شده می‌توانند گواهی صرفه‌جویی دریافت و در بورس انرژی مبادله کنند.

چالش پیش روی گواهی صرفه‌جویی انرژی نحوۀ کمی‌سازی صرفه‌جویی در پروژه‌ها به‌منظور اندازه‌گیری و صحت‌سنجی آن به شیوه‌ای معتبر است. صرفه‌جویی را نمی‌توان به‌طور مستقیم اندازه‌گیری کرد، بلکه باید آن را با مقایسه انرژی مصرف‌شده در قبل و بعد از انجام یک پروژۀ منجر به صرفه‌جویی محاسبه کرد که در عمل به‌سادگی آنچه روی کاغذ می‌نویسیم، نیست و دارای متغیرهای متعدد و عوامل نامعین زیادی است.

از همین‌رو، سازمان ارزشیابی کارایی (EVO) تشکیل شد تا فرآیند برنامه‌ریزی، اندازه‌گیری، جمع‌آوری و تجزیه و تحلیل داده‌ها (M&V) به‌منظور تأیید و گزارش‌دهی انرژی در یک تأسیسات یا پروژه درنتیجۀ اقدامات انجام‌شده برای صرفه‌جویی انرژی را تدوین و نظارت کند. این سازمان برای دست‌یافتن به الگوی استاندارد و معتبر جهانی برای محاسبۀ میزان صرفه‌‌جویی انرژی دو پروتکل تدوین کرده است. پروتکل بین‌المللی صحه‌گذاری و ارزیابی کارایی (IPMVP) یک الگوی استاندارد و معتبر جهانی برای محاسبۀ میزان صرفه‌‌جویی انرژی محقق‌شده است و پروتکل بین‌المللی تأمین مالی کارایی انرژی (IEEFP) نیز استانداردهای معتبر برای تأمین مالی پروژه‌های صرفه‌جویی را به‌دست می‌دهد. در ایران نیز دو پروتکل IPMVP و IEEFP برای محاسبۀ صرفه‌جویی مورد موافقت قرار گرفته‌اند.

پروتکل بین‌المللی صحه‌گذاری و ارزیابی کارایی (IPMVP)

این پروتکل برای محاسبۀ صرفه‌جویی محقق‌شده مورد استفاده قرار می‌گیرد. مطابق با این پروتکل، یک وضعیت شبه‌آزمایشگاهی برای تأسیسات و پروژه‌های اقتصادی در حال بهره‌برداری ترسیم می‌شود. بر این اساس، درست قبل از اجرای طرح‌های صرفه‌جویی یک بازۀ زمانی برای رصد روند مصرف انرژی در نظر گرفته می‌شود. در این بازه، تمامی عوامل کنترل‌شده و کنترل‌نشده محاسبه می‌شوند تا امکان پیش‌بینی روند مصرف انرژی درصورت اعمال‌نشدن پروژه‌های صرفه‌جویی فراهم شود.

بعد از آنکه پروژه‌های صرفه‌جویی اجرا شدند، مصرف انرژی اندازه‌گیری می‌شود و اختلاف آن با میزان مصرف انرژی محاسبه‌شده درصورت اعمال‌نشدن پروژۀ صرفه‌جویی، همان انرژی صرفه‌جویی‌شده است. به نمودار پایین همین گزارش توجه کنید.

با مبنا قرار دادن پروتکل بین‌المللی صحه‌گذاری و ارزیابی کارایی (IPMVP) می‌توان برای صدور گواهی صرفه‌جویی انرژی محقق‌شده و مبادلۀ آن در بورس انرژی اقدام کرد.

پروتکل بین‌المللی تأمین مالی کارایی انرژی (IEEFP)

یکی از بزر‌گترین موانع پیش روی طرح‌های صرفه‌جویی انرژی، تأمین مالی چنین طرح‌هایی است. با وجود آنکه در حال حاضر بسیاری از طرح‌های صرفه‌جویی مقرون‌به‌صرفه هستند و ریسک عدم بازگشت سرمایه پایین‌تر از طرح‌های تجاری دارند، تأمین مالی آنها به شیوه‌های متداول مورد استفاده برای طرح‌های تجاری همچنان بسیار مشکل است. دلیل این دشواری تفاوت‌های ماهیتی طرح‌های صرفه‌جویی با طرح‌های تجاری است. مؤسسات تأمین مالی دربارۀ چگونگی بازگشت سرمایۀ صرفه‌جویی بی‌اطلاع هستند و همین امر دسترسی این طرح‌ها به ظرفیت‌های سرمایه‌ای موجود در بانک‌ها و مؤسسات مالی را سخت می‌کند. سازمان ارزشیابی کارایی (EVO) به‌منظور آشنا کردن تأمین‌کنندگان مالی با پیچیدگی‌ها، مزایا، ریسک‌ها و سایر ابعاد طرح‌های صرفه‌جویی و همچنین فراهم آوردن مبنایی معتبر و بین‌المللی برای محاسبۀ کمیت تراکنش‌های تجاری مربوط به بهره‌وری انرژی، ابزار مجزایی به‌نام پروتکل بین‌المللی تأمین مالی کارایی انرژی (IEEFP) را تدوین کرده است.

هدف این است که پروتکل بین‌المللی تأمین مالی کارایی انرژی مجموعه‌ای از بهترین تجارب، مطالعات موردی، ابزارها، راهنماهای استاندارد و منابع مختلف برای کمک به بانک‌ها، مؤسسات تأمین مالی و سایر ذی‌نفعان در ارزیابی اقتصادی و مالی پروژه‌های صرفه‌جویی انرژی باشد. دو گام اصلی در این پروتکل ترسیم شده است که روی آگاه ساختن کارکنان بانک‌ها و فراهم ساختن یک راهنمای جامع برای استفادۀ همۀ ذی‌نفعان متمرکز است.

به‌واسطۀ پروتکل بین‌المللی تأمین مالی کارایی انرژی (IEEFP) عملکرد پروژه‌هایی که قرار است برای صرفه‌جویی اجرا شوند، قابل ارزیابی می‌شود و همین امکان مبنای صدور گواهی صرفه‌جویی انرژی تأمین مالی قرار می‌گیرد تا بدین‌ترتیب تأمین سرمایۀ پروژه‌های صرفه‌جویی انرژی از طریق بورس انرژی امکانپذیر شود.

الگوهای اندازه‌گیری و صحه‌گذاری تعریف‌شده برای صرفه‌جویی انرژی را می‌توان در حوزه‌های دیگری نظیر صرفه‌جویی آب و کاهش انتشار کربن‌دی‌اکسید و سایر آلاینده‌ها مورد استفاده قرار داد. قابل ارزیابی شدن این حوزه‌ها به‌معنای آن است که برای صرفه‌جویی آب، کاهش انتشار کربن‌دی‌اکسید و سایر آلاینده‌ها هم می‌توان گواهی صادر کرد و به آنها قابلیت دادوستد در بورس انرژی بخشید.