بازیهای محلی استان کرمان

بازى‌هاى استان کرمان عبارتند از:«آروسیو»، «اتصالو»، «ازکجا زنو»، «استخوان‌بازی»، «اشکست‌بازی»، «الاکلنگ»، «برنجک»، «بر»، «ناز نازو»، «پابالایو»، «پاوردیوارو»، «ترنه‌بازی»، «توخطو»، «جموجمو هویزه»، «جوسیا»، «چش تپه‌کا»، «چشم گریزپا»، «خاله ستاره»، «خاموشان»، «خرسک»، «خرگوشو»، «خم‌پلی»، «دارپلان»، «دارتوپ»، «دستکی»،«دستمال‌بازی»، «روروقامی»، «زنجیرباف»،«سرگریزکو»، «سنگ تق‌تقو»، «سه‌پى گودالو»، «شنبه یکشنبه»،«شین خونه‌بازی»، «طناب‌بازی»، «عمو سبزى‌فروش»، «قاب‌بازی»، «قلعه‌بازی»، «کشامشا»، «کشتى کویری»، «کلاه دیوار»، «گردوبازی»، «گرگم به زمین»، «گرگم به ‌هوا»، «گل‌ها چه گل»، «گو سه نگهداری»،«گوشیطونو»، «لپربازی»، «مار اومده موش اومده»، «مازندرون»، «من منی»، «ننه پیرزالو»، «هس‌بازی»، «یا داود»، «یه وردار دو وردار و»
دستمال‌بازى (جیرفت )
ابتدا دو نفر استاد انتخاب مى‌شوند و به‌شیوه «انتخاب اسامی» یاران خود را انتخاب مى‌کنند. دو استاد یاران خود را در فاصله پنجاه‌مترى از یکدیگر مى‌نشانند و در وسط این فاصله سنگ یا چیز دیگرى را به‌عنوان نشانه مى‌گذارند. دو استاد کنار این نشانه ایستاده و دستمال‌ بازى را در دست مى‌گیرند.
بعد قرعه‌کشى مى‌کنند تا گروه شروع‌کننده بازى مشخص شود. آن‌گاه استاد گروه شروع‌ کننده دستمال را پیش گروه خود برده و طوریکه استاد گروه مقابل متوجه نشود، آن را زیر پاى یکى از یاران خود پنهان مى‌کند و خود یک قدم دورتر مى‌ایستد. پس از آن استاد گروه دیگر باید بگوید دستمال زیر پاى چه کسى از گروه مقابل است. اگر درست بگوید، خود دستمال را برداشته و مانند استاد اول عمل مى‌کند، در غیر‌ این‌صورت دستمال را از زیرپاى آن بازیکن بیرون آورده و در محل نشانه مى‌گذارند. بعد او باید از دور دویده پاى خود را روى دستمال گذاشته، بپرد و همان‌جا بنشیند. بازى به‌همین ترتیب ادامه پیدا مى‌کند و در پایان گروه بازنده باید چند قدمى به گروه برنده سوارى بدهد.
گرگم به هوا (کرمان – سیرجان )
بازیکنان از میان خود یک نفر را به‌عنوان ‹گرگ› انتخاب مى‌کنند و خود روى پله و یا هرجاى بلند دیگرى مى‌ایستند. گرگ در کمین است تا هنگامى که بازیکنان جاى خود را عوض مى‌کنند، به یکى از آنها دست بزند، که در این‌صورت آن بازیکن گرگ مى‌شود و جاى گرگ قبلى را مى‌گیرد و بازى را دوباره ادامه مى‌دهند.
نونونو هل مهلو (hel mehelô)
داستان این نمایش داستان معروف خاله رورو است، زنى که باردار است و بچه‌اى در راه دارد. نمایش بدین‌گونه آغاز مى‌شود :
خاله: نونونوهل مهلو، شیرین‌پلو، عاروس نو، چن ماهه دارى خاله چرا نمى‌زائی؟
و پاسخ‌ها کم و بیش شبیه روایت‌هاى دیگر است. در پایان نمایش کسى که نقش زن را بازى مى‌کند مى‌خواند :
‹ ى دخترا عاروس مَشین بد دردیه اى یاروا دومات بشین خوب کاریه .›
سپس پارچه‌اى را که زیر پیراهن خود پنهان کرده بیرون مى‌آورد و مى‌خواند :
بچه نبود باد بود
تخم على داد بود
بچه نبود رخش بود
تخم خدابخش بود .
بازی شترسواری در عروسی ها و جشن ها اجرا می شود.شترسواران از محل شروع مسابقه حرکت کرده و به سرعت خود را به مقصد تعیین شده، می رسانند. در مسابقه اصلی مسافتی که باید طی شود، معمولا کمتر از ۵ کیلومتر نیست. این مسابقه در مقابل تماشاگران زیادی انجام می شود.
ترنه‌بازى (بم )
ابتدا با قاپ انداختن، شاه، وزیر و دزد را تعیین مى‌کنند. بعد دزد به فرمان شاه مجازات مى‌شود. مجازات ممکن است تعداد معینى ترناى آتشى یا آبى و هم‌چنین سبیل مال آتشى و یا آبى باشد.

اشکست‌بازى (سیرجان )
بازیکنان با انتخاب دو استاد به دو گروه تقسیم مى‌شوند. بعد لباس‌هاى خود را بیرون مى‌آورند و پاچه‌هاى شلوار را بالا مى‌زنند. زمین بازى را به دو قسمت ‹ لرد ‹ (lord) و ‹تو ‹ (tu) تقسیم مى‌کنند. یکى از دو گروه در قسمت ‹لرد ‹ زمین یعنى خارج آن و گروه دیگر در قسمت ‹تو› ى زمین (داخل) قرار مى‌گیرد . آن‌گاه افراد خارج سعى مى‌کنند افرادى را که داخل هستند بگیرند و داخلى‌ها هم متقابلاً سعى در دستگیرکردن افراد گروه مقابل دارند. هریک از افراد دو گروه که بسوزند از بازى بیرون مى‌روند. بازى را ادامه مى‌دهند تا زمانى‌که همه افراد یک گروه کنار گذاشته شده باشند (کشته شوند) که درنتیجه گروه مقابل برنده خواهد بود .