|پیام ما| اگر یک دهه پیش به نمایشگاه بین‌المللی گردشگری می‌رفتید، یکی از بخش‌های جذاب سفر برای شما غرفه مرتبط با اقامتگاه‌های بومگردی بود‌. آن زمان آقا هاشم طباطبایی صاحب بارانداز‌،‌ مازیار آل داوود مدیر اقامتگاه آتشونی و… را می‌شد در این غرفه‌ها همراه جمع دوستان‌شان دید. آن سال‌ها برای رزرو آتشونی باید ماه‌ها پیشتر اقدام می‌کردید و بعید بود در میان خیل انبوه توریست‌های خارجی مایل به سفر به ایران، شانس و اقبال زیادی برای اقامت در این مجموعه پیدا کنید. آقا هاشم چند سال بعد متاسفانه در تصادف رانندگی از دست رفت و مازیار آل‌داوود هم پس رکود گردشگری، درِ آتشونی را بست و به این ترتیب نخستین اقامتگاه گردشگری ایران تعطیل شد.

از زمانی که خوشه‌سار بومگردی در سال‌های آخر دهه 80 با 17 اقامتگاه شکل گرفت تا سال 1401 که بیش از سه هزار اقامتگاه در کشور تاسیس شده،‌ گردشگری تغییر و تحولات بسیاری را به خود دیده است. با این حال در تمام این سال‌ها یک چیز ثابت بوده؛ اینکه مسئولان و متولیان گردشگری در کشور همواره از افزایش اقامتگاه‌های بومگردی به عنوان یکی از مولفه‌های کارنامه موفق‌شان یاد کرده‌اند. از نظر آنها اقامتگاه‌های روستایی توانسته است به توسعه در این مناطق منجر شده و در مواردی مهاجرت معکوس را شکل دهد. از جمله این اظهارنظر‌ها به گفته‌های علی‌اصغر شالبافیان، معاون گردشگری وزارت میراث فرهنگی و گردشگری مربوط می‌شود که 11 مهر 1400 در دیدار با فعالان این حوزه گفت: «اقامتگاه‌های بومگردی به عنوان یکی از مهم‌ترین تاسیسات گردشگری کشور با دارا بودن استعداد ذاتی در راستای معرفی و انعکاس فرهنگ، هنر، تاریخ و اصالت فرهنگی به گردشگران از جایگاه مهمی میان مراکز اقامتی کشور برخوردار است».

نیلوفر حسینی، کارشناس بومگردی: بسیاری از مالکان خانه‌های بومگردی با هزار وعده و تشویق وزارت گردشگری و با ذوق ذاتی خود نسبت به فرهنگ بومی و طبیعت، این راه را شروع کرده بودند اما حالا می‌بینند مشوق ابتدایی، رفیق نیمه‌راه شده است

از زمانی که شالبافیان این اظهارنظر را مطرح کرده تاکنون، چند اتفاق برای این مجموعه ها افتاده است. یکی از آنها به تعرفه برق‌ برمی‌گردد که دولت تصمیم گرفت هزینه برق صنعتی را برایشان لحاظ کند و در اقدام دیگری در بودجه 1401 هزینه گاز آنها را در زمره تعرفه گروه خدماتی محاسبه کرد. هر دو گزینه به گفته فعالان این حوزه به واسطه خانوادگی بودن این حرفه و در نظر گرفتن بخشی از فضای سکونت به اقامتگاه، به افزایش هزینه‌های آنها منجر می‌شود. این در حالی است که رکود ناشی از کرونا،‌ ناآرامی‌ها و اعتراضات چند ماه گذشته، تورم و کاهش سفر به واسطه عدم توانایی تامین هزینه‌های آن در نهایت به رکود بومگردی در بسیاری از بخش‌های کشور منجر شده و بسیاری را به فکر تصمیمی که مازیار آل داوود گرفت، انداخته است.

فرامرز کیانی، نایب رئیس انجمن‌های بومگردی خراسان جنوبی: نمی‌توان به بومگردی به عنوان یک شغل نگاه کرد. فکر می‌کنم صرفا یک علاقه‌مندی است و اگر با این شرایط پیش برویم با تعطیلی بسیاری از آنها مواجه خواهیم شد

بومگردی دیگر شغل نیست
نمایشگاه گردشگری مجالی برای تبلیغات در عرصه توریسم از سوی بخش خصوصی و دولتی است. اقامتگاه‌های بومگردی با بیش از سه هزار عضو نسبت به آن سال‌ها که تعدادشان از 100 و 200 اقامتگاه بیشتر نبود،‌ فضای محدودتری در اختیار دارند. برخی از آنها امسال در غرفه‌های مرتبط با اداره کل‌‌های گردشگری استان‌های محل تاسیس خود جلوی کانتری ایستاده‌اند و به پرسش‌های مراجعان پاسخ می‌دهند، بی‌آنکه از فضای صمیمی و دوستانه و دورهمی‌های اقامتگاه‌داران سال‌‌های قبل خبری باشد. در مقابل نام اقامتگا‌ه‌های هر شهر و استان در لیست بلندبالایی که در غرفه‌های اداره کل استان‌های مختلف به مخاطبان داده می‌شود، به چشم می‌‌خورد.
نایب رئیس انجمن‌های بومگردی خراسان جنوبی و صاحب اقامتگاهی در بشرویه که بنایی متعلق به دوره صفوی است، در گوشه‌ای از غرفه استان خراسان جنوبی به پرسش‌های علاقه‌مندان به سفر پاسخ می‌دهد. او به «پیام ما» ما می‌گوید: «نمی‌توان به بومگردی به عنوان یک شغل نگاه کرد. فکر می‌کنم صرفا یک علاقه‌مندی است و اگر با این شرایط پیش برویم با تعطیلی بسیاری از آنها مواجه خواهیم شد.»
آیا نمایشگاه به او کمک می‌کند تا مشتریانی بیابد؟ فرامرز کیانی بیان می‌کند: «با توجه به نبود انگیزه شرکت در نمایشگاه از سوی بسیاری از صاحبان بومگردی به واسطه فقدان دستاوردهای مناسب و مثبت حضور در نمایشگاه‌های پیشین، به نظر نمی‌رسد این نمایشگاه نیز چندان کمکی به رونق بومگردی در کشور کند.»
صاحب این اقامتگاه با گرفتن وام برای ساخت اقامتگاه، به گفته خودش یکی از ابربدهکاران بانکی است. او می‌گوید: «نه تنها من بلکه برخی همکارانم حتی یک کارت بانکی هم نداریم در حالی که هشت سال است در این حوزه حضور دارم و فعالیت می‌کنم و در این چند سال به واسطه کرونا و سایر موارد نتوانسته‌ام درآمد مناسبی داشته باشم.»
سرخوردگی عمومی بومگردی‌ها را جدی بگیرید
نیلوفر حسینی، کارشناس حوزه بومگردی می‌گوید: «هر روز خبری از خانه‌های بومگردی می‌شنویم که چوب حراج به دارایی‌شان زده‌اند. فروش اقامتگاه یعنی فروش همه سرمایه‌ای که با امید در این راه گذاشته شده بود.»
به گفته او همزمان با شروع نمایشگاه بین‌المللی گردشگری، پیام همکاران در اقامتگاه‌های گوناگون بسیار ناامیدکننده بود. آنها به معنای واقعی کلمه در حالی که خستگی راه پیموده را حمل می‌کنند، حال و آینده نزدیک بومگردی را کاملا سیاه می‌بینند. او می‌افزاید: «باید به مسئولان مربوطه که هنگام تبلیغات و طرح های تشویقی برای ورود جامعه بومی به بومگردی سر از پا نمی‌شناختند و عدد اقامتگاه‌های بومگردی را با سرعت بالا و در مدت کوتاهی به صورت تشریفاتی بالا بردند گوشزد کرد این آمار و ارقامی که با عنوان توسعه بومگردی و گردشگری روستایی بی‌هیچ طرح مطالعاتی از پیش، عنوان می‌کردید تمام زندگی و معیشت بسیاری از این افراد بود.»
او ادامه می‌دهد: «مسئولان با اقتصاد بومی بازی کردند و باید به تک‌تک کسب و کارهایی که زیر بار این رکود شکستند پاسخگو باشند. زیرا آنها با وعده و وعید و تبلیغات آنها به این روز افتاده‌اند که حتی رمق شرکت در نمایشگاه گردشگری را هم ندارند.»
حسینی معتقد است باید سرخوردگی عمومی بومگردی‌ها را جدی گرفت و از مسئولان پرسید که «برای تاب‌آوری کسب و کارهای خرد گردشگری چه برنامه‌ای دارید؟» او می‌گوید: «بسیاری از مالکان خانه‌های بومگردی با هزار وعده و تشویق وزارت گردشگری و با ذوق ذاتی خود نسبت به فرهنگ بومی و طبیعت، این راه را شروع کرده بودند اما حالا می‌بینند مشوق ابتدایی، رفیق نیمه‌راه شده است.»
نمایشگاه بین‌المللی گردشگری 1401 در غیاب بسیاری از فعالان بومگردی که قرار بود توسعه روستایی را در کشور به ارمغان آورند در حال برگزاری است. آنها این روزها فارغ از تبلیغات دولت درباره سرعت بالای قطار پیشرفت‌، در تلاش برای باقی ماندن در این حوزه هستند و ناامید از اینکه نمایشگاه گردشگری دستاوردی برایشان داشته باشد.