تلاش برای ترمیم روابط ایران و چین

در روزهایی که رابطه جمهوری اسلامی ایران و جمهوری خلق چین برخلاف آنچه در حدود یک دهه پیش شاهد بودیم، رو به وخامت گذاشته و پیرو همراهی پکن با ریاض و اعضای شورای همکاری خلیج فارس در صدور بیانیه و اعلام مواضع خصمانه علیه جمهوری اسلامی و تمامیت ارضی ایران، منتقدان سیاست گرایش صرف به شرق با تکرار انتقادهای خود در سال‌های گذشته، وضعیت کنونی را نتیجه بی‌توجهی به مواضع دلسوزانه خود عنوان می‌کنند. معاون امور سیاسی دفتر رئیس جمهور اعلام کرد که ایران و چین اجلاس همکاری‌های جامع برگزار می‌کنند. محمد جمشیدی در این رابطه گفت: «هیات عالی رتبه چین به ریاست هو چون هوآ معاون نخست وزیر این کشور با سفر به ایران و در نشست با هیات بلندپایه ایرانی به ریاست محمد مخبر، معاون اول رئیس جمهور ساز و کارهای پیشبرد روابط دوجانبه ایران و چین را مورد بررسی قرار می‌دهند.» او که بررسی راهکارهای تقویت روند اجرای برنامه همکاری جامع ۲۵ ساله ایران و چین را هم یکی از اهداف اصلی این نشست عنوان کرد، در ادامه یادآور شد: «تعهد به منافع بنیادین دو کشور و احترام به اصول حقوق بین‌الملل از جمله احترام به تمامیت ارضی مورد تاکید ویژه جمهوری اسلامی ایران در این اجلاس است.»

اظهارات سخنگوی وزارت امور خارجه چین در حالی مطرح شد که در بیانیه مشترک چین و شورای همکاری خلیج فارس، ادعاهایی درباره تمامیت ارضی ایران و جزایر سه‌گانه، همچنین فعالیت‌های صلح‌آمیز هسته‌ای ایران و سیاست‌های منطقه‌ای تهران مطرح شده بود که واکنش ایران را به همراه داشت

این در حالی بود که وزیر راه و شهرسازی دولت پیشین با استناد به دو مورد از موارد بدعهدی چینی‌ها در همکاری اقتصادی و تجاری با ایران به‌شدت نسبت‌به مواضع اخیر مقام‌های ارشد پکن انتقاد کرده است. عباس آخوندی که وعده چین برای «سرمایه‌گذاری بسیار بزرگی در توسعه کریدور دریای عمان-بندر گوادر» به‌عنوان «پروژه‌ای به ارزش بیش از ۴۲میلیارد دلار» و همچنین «پروژه برقی کردن راه آهن تهران-مشهد با مبلغی در حدود ۲میلیارد دلار» که قرار است با همکاری چینی‌ها به اجرا درآید و به‌گفته این عضو کابینه دولت پیشین چنین نشده، نوشت: «این اتکا به چین، امری موهوم است.» او با تاکید بر اینکه «امروز باید شاهد پرده افتادن از چنین سیاستی باشیم»، نوشت: «چه کسی باور می‌کند که سیاستمداران ایران تا این حد در امور راهبردی واقعیت‌گریز باشند.»
صدای انتقادی عباس آخوندی البته تنها صدایی نبود که در این چند روز در نقد سیاست اتکای صرف و اعتماد تام و تمام به پکن مطرح می‌شود. در نتیجه مجموعه این انتقادها نیز سخنگوی وزارت امور خارجه چین در یک نشست خبری و در پاسخ به پرسشی درباره تاثیر بیانیه مشترک چین و شورای همکاری خلیج فارس بر روابط تهران-پکن گفت: «نشست چین-شورای همکاری خلیج فارس که اخیرا برگزار شد، اهمیت قابل‌توجهی برای طرفین دارد. در این نشست، بیانیه مشترکی از سوی چین و شورای همکاری خلیج فارس صادر شد و برنامه‌ای اجرایی برای سال‌های ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۷ در زمینه گفتمان راهبردی میان چین و شورای همکاری خلیج فارس تعیین شد. توسعه روابط میان چین و کشورهای شورای همکاری خلیج فارس هدف تعمیق همکاری‌های عمل‌گرایانه دوجانبه در بخش‌های متعدد و بهره‌مندی ملت این کشورها از مزایای آن را دنبال می‌کند.» وانگ ونبین همچنین گفت: «چین و ایران دوستی دیرینه‌ای دارند. چین و ایران به اتفاق هم تصمیم گرفتند شراکت جامع راهبردی‌شان را تحکیم کرده و ارتقا دهند. چین آماده افزایش ارتباطات و هماهنگی‌ها با ایران برای ایجاد پیشرفت بیشتر در روابط دوجانبه است. دو طرف برنامه‌ای برای همکاری جامع چین-ایران امضا کرده‌اند که اجرای آن اوایل امسال آغاز شد. چین با ایران برای رشد خوب و پایدار همکاری‌های عمل‌گرایانه تلاش خواهد کرد.» او در ادامه با اشاره به سفر معاون نخست‌ وزیر چین به ایران گفت: «سفر هو چون هوا، معاون نخست‌ وزیر به ایران امروز آغاز می‌شود. ما بر این باوریم که این سفر نقش مثبتی در تعمیق شراکت جامع راهبردی ایران-چین خواهد داشت.»
اظهارات سخنگوی وزارت امور خارجه چین در حالی مطرح شد که در بیانیه مشترک چین و شورای همکاری خلیج فارس، ادعاهایی درباره تمامیت ارضی ایران و جزایر سه‌گانه، همچنین فعالیت‌های صلح‌آمیز هسته‌ای ایران و سیاست‌های منطقه‌ای تهران مطرح شده بود که واکنش ایران را به همراه داشت. این در حالی بود که ناصر کنعانی در نشست خبری خود در قامت سخنگوی وزارت امور خارجه بر اینکه نگاه جمهوری اسلامی در ارتباط با چین، نگاه در مسیر توسعه مناسبات دو کشور است، تاکید کرد و گفت: «در ارتباط با موضوعات منافع اساسی ایران و تمامیت ارضی کشور با هیچ طرفی مصالحه نمی‌کنیم و نسبت به ادعاها و مسائل منتشر شده در این زمینه واکنش جدی نشان می‌دهیم و از همه ظرفیت‌های دیپلماتیک برای پیشبرد منافع دو کشور استفاده می‌کنیم.»