یک ماه و نیم از اختلالات اینترنت و فیلترینگ شبکه‌های اجتماعی پرطرفدار اینستاگرام و واتس‌اپ گذشت. بسیاری از کسب و کارهای کوچک خسارات جبران‌ناپذیری را تجربه کردند، تعدیل نیروهای گسترده اتفاق افتاد، میل به مهاجرت افزایش پیدا کرد و فعالان و مدیران کسب و کارهای اینترنتی بارها از ضررهای این تصمیمات بر معیشت مردم و کسب و کارها نوشتند. در آخرین اقدام نیز دو روز پیش، 1 هزار و 200 صاحب کسب و کار اینترنتی و ۱۳ تشکل از سوی سازمان نظام صنفی رایانه‌ای تهران، نامه‌ای سرگشاده به ریاست جمهوری نوشتند و خواستار پایان محدودیت‌های اینترنت شدند. در این بین یک بار وزیر اقتصاد و سپس معاون علمی و فناوری ریاست جمهوری وعده جبران خسارات اختلال و قطعی اینترنت برای استارت‌آپ‌ها را دادند. معاون علمی و فناوری ریاست جمهوری با بیان اینکه کارگروهی برای بررسی و شناسایی مجموعه شرکت‌های آسیب دیده از اختلال و قطعی اینترنت تشکیل شده، گفت: «خسارات وارده ناشی از اختلال و قطعی اینترنت با وام‌های بلندمدت و کم‌بهره برای شرکت‌های دانش‌بنیان و استارت‌آپ‌ها جبران خواهد شد.»

بعد از گذشته نزدیک به یک ماه و نیم از فیلترینگ گسترده اینستاگرام و واتس‌اپ و اختلالات اینترنت و بارها نوشتن از خسارات قطعی راه‌های ارتباطی، اینترنت و فیلترینگ هنوز بهبودی در شرایط ایجاد نشده است. از طرفی وعده‌های جبران خسارات کسب و کارها به گوش رسیده است اما پرسش اصلی این است که چرا باید ابتدا این خسارات را به کسب و کارها تحمیل کنیم که پس از آن به دنبال جبران باشیم؟ یا بهتر است بگوییم که آب رفته به جوی باز نمی‌گردد و فیلترینگ و ایجاد اختلال در اینترنت نه تنها زدن ریشه اعتماد به فضای کسب و کار در ایران است بلکه به فرض تحقق جبران خسارات مادی، نمی‌توان اعتماد از دست رفته را با پول خرید. صاحبان کسب و کار وقتی بارها این فضا را در کنار سایر محدودیت‌های فعالیت تجربه کنند، احتمال اینکه در این فضا بمانند و کارآفرینی را ادامه دهند، بسیار پایین است. کما اینکه امروز که از ضررهای گسترده اختلالات اینترنت و فیلترینگ می‌نویسیم؛ خبرهایی از مغازه‌‌داران خیابان منوچهری تهران -که بورس فروش چمدان‌های مسافرتی است- به گوش رسیده که گفته‌اند این روزها به اندازه شب‌های عید، فروش داشته‌اند. خبرهایی که نشان می‌دهد نگرانی برای افزایش آمار مهاجران پیرو فیلترینگ گسترده، به جا بوده است.

در بخش دیگری از این نامه سرگشاده تاکید شده است: اقتصاد دیجیتالی بدون وجود یک زیرساخت اینترنت امن، پایدار و به‌صرفه معنا ندارد. تداوم وضعیت فعلی اینترنت هم به اعتماد کاربران لطمه می‌زند هم امید کارکنان را از بین می‌برد.

سلاخی معیشت نیم میلیون نفر
در بخشی از نامه فعالان حوزه فناوری و اطلاعات آمده است: «دسترسی به اینترنت برای قریب به پنجاه میلیون نفر از مردم ایران مترادف دسترسی به شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌هاست و معیشت میلیون‌ها نفر به این ابزارها گره خورده که بخش مهمی از آنها کسب و کارهای کوچک خانگی و محلی هستند. طبیعی است هرگونه فیلتر کردن یا ایجاد اختلال و محدودیت در دسترسی به اینترنت منجر به ایجاد اختلال در زندگی آحاد شهروندان شده و نارضایتی‌‌های جدی ایجاد می‌کند. از سوی دیگر تنها بخش اقتصاد کشور که در ۱۰ سال اخیر رشد پایدار دو رقمی داشته اقتصاد دیجیتالی است. در این ۱۰ سال، هزاران شرکت کوچک و بزرگ که عمدتاً دانش‌بنیان هستند و ده‌ها هزار نفر از شاغلان در این صنعت موفق شده‌اند به رغم رکود، تورم و تحریم به رشد اقتصاد کشور یاری رسانند.»
اختلال اینترنت نباید عادی شود
با توجه به فعالیت‌های سودآور بازیگران اقتصاد دیجیتال، آنها حق دارند نگران عادی‌ شدن اختلال و محدودیت در اینترنت و دیگر ابزارهای ارتباطی نظیر پیامک باشند. در بخش دیگری از این نامه سرگشاده تاکید شده است: «اقتصاد دیجیتالی بدون وجود یک زیرساخت اینترنت امن، پایدار و به‌صرفه معنا ندارد. سرمایه شرکت‌های دانش‌بنیان فعال در این صنعت، ساختمان و املاک و ماشین‌‌آلات نیست بلکه اعتماد کاربران و امید کارکنان آنهاست، اما تداوم وضعیت فعلی اینترنت هم به اعتماد کاربران لطمه می‌زند هم امید کارکنان را از بین می‌برد.» امضاکنندگان این نامه درخواست کرده‌اند که به عنوان اعضای صنف فناوری اطلاعات و هم به عنوان بخشی از آحاد جامعه، حاکمیت به خواسته خیرخواهانه و نگرانی وطن‌دوستانه آنها توجه کند و روند محدودسازی ابزارهای ارتباطی جامعه و برخورد با فعالان فناوری و تخریب اعتماد عمومی به سرویس‌های داخلی را متوقف کند.
10 میلیون نفر در معرض بیکاری و خسارت 80 هزار میلیارد تومانی
تپسل-شبکه‌ هوشمند و هدفمند تبلیغات آنلاین در موبایل- نیز در گزارشی به بیکار شدن تعدادی از جوانان اشاره کرده است. طبق گزارشی که سازمان نصر منتشر پیش‌تر منتشر کرده بود 400 هزار کسب و کار دیجیتال در معرض نابودی قرار گرفته‌اند. به گفته رئیس اتاق بازرگانی تهران بین 500 تا 700 هزار فروشگاه اینستاگرامی در معرض نابودی هستند. و معیشت بیش از 10 میلیون نفر را به خطر افتاده است. این در حالی است که وعده ایجاد یک میلیون شغل در کمپین‌های انتخاباتی به مردم داده شده بود. هر چند هنوز آمار رسمی از میزان خسارات کسب و کارها منتشر نشده است اما فرزین فردیس، رئیس کمیسیون اقتصاد نوآوری و تحول دیجیتال اتاق تهران نیز از خسارات کسب و کارهای آنلاین برآوردی 80 هزار میلیارد تومانی داشته است. همچنین 35 هزار میلیارد تومان اقتصاد حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات به طور مستقیم و 45 هزار میلیارد تومان به سایر کسب و کارها ضرر وارد شده است.
تعدیل‌ نیرو و مهاجرت نتیجه فضای ناپایدار کسب و کار
در نهایت خسارات وارده به کسب و کارها، موج جدیدی از تعدیل سرمایه‌های انسانی کارآمد در اکوسیستم استارت آپی به وجود آمده است. همچنین اخباری از تصمیم مهاجرت صاحبان کسب و کار به گوش می‌رسد. طبق آماری که رصدخانه مهاجرت ایران پیش از خسارت جبران ناپذیر کسب و کارها منتشر کرده، میزان تمایل بیش از 70 درصد از مدیران میانی و ارشد کسب و کارها «زیاد» و «خیلی زیاد» بوده است. به طور مثال به نقل از زومیت، مجموعه ویدی‌وود پس کاهش درآمد 78 درصدی، تصمیم خود را برای خروج از کشور اعلام کرد. بر این اساس وقتی کارآفرینان پیش از قطعی اینترنت، تمایل کمی برای ماندن و فعالیت در این فضا داشتند، حالا با محدودیت‌‎ها و اختلالات اخیر تصور اینکه بسیاری از سرمایه‌های انسانی اقدام به مهاجرت کنند، دور از ذهن نیست. این تجربه دردناک فعالیت در فضای کسب و کار ناپایدار، تحفه ایجاد اختلال در اینترنت برای مردم ایران است.