|پیام ما| تلفات پرندگان تالاب میقان از سه روز پیش شروع شده بود و حالا دلیل این تلفات اعلام شده است: آنفولانزای فوق حاد پرندگان. هر سال با شروع فصل مهاجرت از احتمال شیوع این ویروس در میان پرندگان صحبت می‌شود و این بار بیماری از تالاب میقان اراک شروع شد که پاییز 99 هم دوره‌ای شیوع آنفلوآنزای فوق حاد پرندگان را تجربه کرد و تلفات سنگین در گونه‌های مختلف پرندگان مهاجر در این زیستگاه طبیعی گزارش شد. میقان زیستگاه 140 گونه پرنده است و سالانه 90 گونه پرنده مهاجر هم به آن وارد می‌شود. با شیوع بیماری در میان پرندگان وحشی اما چاره‌ای نیست جز دفن بهداشتی لاشه‌ها.

آنفلوآنزای فوق حاد پرندگان یکی از بیماری‌های ویروسی خطرناک پرندگان است که معمولا در فصل مهاجرت از طریق پرندگان مهاجر منتقل می‌شود. این ویروس می‌تواند به‌سرعت منتشرشود و پرندگان، حیوانات و حتی انسان‌های بسیاری را بیمار کند. سازمان دامپزشکی کشور دیروز با صدور اطلاعیه‌ای شیوع این بیماری را تایید کرد. در این اطلاعیه آمده است که نمونه‌های مثبت از آنفلوآنزای فوق حاد پرندگان در جمعیت غازهای تالاب میقان اراک مشاهده و اقدامات پایش و مهار بیماری در این زیستگاه طبیعی تشدید شده است. «تلفات چند بال غاز پنجم آذرماه جاری در راستای چارچوب برنامه ملی رصد و پایش تشدیدی بیماری آنفلوانزای فوق حاد پرندگان (HPAI) در کشور در تالاب میقان اراک گزارش شد که بر اساس نتایج یافته‌های تشخیصی از نمونه‌های استاندارد پرندگان تلف شده توسط اداره کل دامپزشکی استان مرکزی، رخداد جدید آنفلوآنزای فوق حاد پرندگان در این زیستگاه طبیعی شناسایی و تایید شد.» دامپزشکی همچنین اعلام کرده است که با تایید موارد مثبت بیماری، عملیات مهار انجام شده و رصد و پایش بیماری در مناطق اطراف کانون آلوده آغاز شده‌ است. از سوی دیگر با توجه به‌ اینکه تعداد قابل توجهی از واحدهای پرورش مرغ مادر و تخم‌گذار تجاری در حاشیه تالاب میقان مستقر است، سازمان دامپزشکی از همه پرورش‌دهندگان طیور صنعتی و سنتی درخواست کرده که «ضمن بهبود سطح هوشیاری و موازین امنیت زیستی، هرگونه کاهش در تولید، مصرف آب و دان طیور و تلفات غیرمتعارف را در اولین فرصت دامپزشکی اطلاع دهند».
خطر مبتلا شدن انسان‌ها
زیستگاه‌های مختلف در حال پایش است و اداره‌های دامپزشکی استان‌ها هر روز در حال صدور بیانیه‌ و هشدارند. در طول سال گذشته در همدان هیچ مورد مثبتی از آنفلوآنزای فوق حاد پرندگان مشاهده نشده اما با مهاجرت پرندگان زمستان‌گذران به زیستگاه‌های این استان، محمودرضا رسولی، مدیرکل دامپزشکی استان همدان پیرو افزایش ابتلای انسانی به آنفلوآنزای فوق حاد پرندگان در چین هشدار داده است. او گفته احتمال انتقال بیماری از طریق پرندگان آبزی و کنارآبزی به سایر پرنده‌های بومی دور از انتظار نیست و به شهروندان و مرغداران توصیه کرد هر گونه تلفات غیرعادی طیور را به دامپزشکی اطلاع دهند. آنفلوآنزای فوق حاد پرندگان علاوه بر تلفات گسترده در حیات وحش، می‌تواند خسارت فراوانی به صنعت مرغداری وارد کند و در عین حال قابل انتقال به انسان است. رسولی در این ارتباط به ایسنا گفته است که «این ویروس بیشتر جامعه پرندگان را درگیر می‌کند اما پتانسیل انتقال به انسان را دارد و در این راستا تمامی دامپزشکان علیه این ویروس واکسینه شده‌اند».
در مقاله مروری بر آغاز و مدت زمان دفع ویروس‌های آنفلوانزای پرندگان در گونه‌های مختلف پرندگان که تابستان 97 در نشریه دامپزشکی منتشر شده، آمده است: «در طول سه دهه اخیر، آنفلوآنزای پرندگان به یک معضل سلامتی قابل انتقال از حیوان به انسان تبدیل شده و نگرانی در خصوص حضور ویروس در محصولات طیور را افزایش داده است. از آنجا که ویروس‌های آنفلوآنزا از طریق مخاطات و گوارش، قابل انتقال به پستانداران و انسان هستند، شروع دفع ویروس از بدن پرنده آلوده اهمیت پیدا می‌کند. از طرف دیگر، علائم بالینی بیماری ممکن است تا یک هفته یا بیشتر در گله‌های آلوده مشاهده نشود؛ ولی در طول این مدت ویروس آنفلوآنزا ممکن است در محصولات مختلف طیور از جمله تخم‌مرغ و گوشت مرغ یافت شوند و باعث انتقال بیماری به انسان و دیگر میزبانان شوند.»
در دستورالعمل‌های دامپزشکی درباره نحوه انتقال این بیماری آمده: «تماس با پرندگان وحشی و پرندگان آبزی آلوده؛ تماس با طیور آلوده؛ از طریق کفش، لباس، خودرو، آب، دان و مدفوع و بستر آلوده؛ سگ و گربه به عنوان ناقلین مکانیکی؛ تهیه دان از منابع غیرمطمئن به خصوص کانون‌های آلوده؛ پراکنده شدن کود مرغداری به محیط اطراف؛ عدم پاکسازی و ضدعفونی کامل محل نگهداری مرغ و لوازم و تجهیزات قبل از پرورش جوجه.»
پرندگان خانگی و پرندگان موجود در بازارهای زنده فروشی، منابع مهمی از ویروس‌های آنفلوآنزا برای ابتلای طیور و جمعیت‌های انسانی هستند. آنفلوانزای پرندگان یکی از مهم‌ترین بیماری‌هایی است که هر ساله خسارات زیادی بر صنعت طیور کشور وارد می‌کند. از همین روست که دامپزشکی با هدف ریشه‌کنی بیماری‌ها ممکن است در برخی موارد مجبور به معدوم سازی طیور شود. این بیماری در پرندگان کشنده بوده و صاحبان مرغ و طیور ممکن است با تلفات غیرعادی مواجه شوند. علائم شیوع این بیماری در مرغداری‌ها هم این است: «شروع ناگهانی تلفات با روند افزایش در گله، انتشار ناگهانی بیماری، بی‌حالی شدید، پژمردگی و دور هم جمع شدن گله، کاهش شدید مصرف دان، افت ناگهانی و شدید تولید تخم مرغ روزانه، علائم تنفسی حاد، سیاه شدن و خونریزی تاج، ریش و ساق پا.»
نوبت واکسن پرنده‌ها
نوبت واکسینه شدن پرندگان وحشی از مدتی پیش رسیده است. در نیمه آبان برای جلوگیری از انتشار ویروس آنفلوآنزای پرندگان در مرکز بازپروری حیات وحش پردیسان، همه پرندگانی که برای تیمار در این مرکز هستند، واکسینه شدند. بر اساس توضیح مدیرکل دفتر حفاظت و مدیریت حیات وحش سازمان حفاظت محیط زیست، ۸۰ بال پرنده از گونه‌های پرندگان شکاری مانند عقاب، جغد، سارگپه، بالابان، دلیجه، قرقاول، کبک، غراب، قو، مرغابی سرسبز و خوتکا واکسن آنفلوآنزای فوق حاد پرندگان را در نیمه آبان دریافت کرده‌اند. علاوه بر این در باغ پرندگان منطقه چهار، مجموعه حیات وحش ارم، پارک ملت هم پرندگان واکسینه شده‌اند و اینطور که سرپرست اداره دامپزشکی تهران گفته تا دو روز پیش در مجموع ۷۴۰۰ پرنده علیه آنفلوآنزای فوق حاد پرندگان در تهران واکسینه شده‌اند. اما اگر این واکسیناسیون انجام نشود چه اتفاقی پیش روی مجموعه‌های نگهداری از پرندگان است؟ در بهمن‌ماه 99 شیوع این بیماری در باغ پرندگان قم سبب شد بیش از سه هزار پرنده را معدوم کنند. در آن زمان «پیام‌ما» با انتشار گزارشی از این تلفات گسترده پرده برداشت و به دنبال آن محیط زیست قم در در بیانیه‌ای اعلام کرد که این مجموعه طرح توجیهی محیط زیستی نداشته و مجوزهای لازم و موافقت اصولی دریافت نکرده است.
درباره منشا ویروس
محمد رحمتی، سرپرست اداره دامپزشکی تهران گفته است که مهاجرت و اقامت پرندگان مهاجر عامل اصلی نشر بیماری آنفلوآنزای فوق حاد پرندگان است و راهکار مبارزه با این بیماری، تقویت گروه‌های نظارت، تصمیم و اقدام به موقع است و از سویی، همکاری بین بخشی در بحث مبارزه با بیماری‌های مشترک بین دام و طیور و انسان، از اهمیت بالایی برخوردار است. مقاله مروری بر آغاز و مدت زمان دفع ویروس‌های آنفلوانزای پرندگان در گونه‌های مختلف پرندگان درباره این موضوع می‌گوید: «ویروس‌های آنفلوآنزای پرندگان به‌طور طبیعی تعداد زیادی از پرندگان وحشی و اهلی، علی‌الخصوص پرندگان آبزی آزادپرواز را درگیر می‌کند. این ویروس‌ها از بیش از 90 گونه از پرندگان آزادپرواز موجود در 13 راسته مختلف جدا شده‌اند.» بر این اساس علاوه بر پرندگان آبزی وحشی، برخی دیگر پرندگان نیز در انتشار ویروس‌های آنفلوآنزا نقش دارند. از سوی دیگر پرندگان وحشی مسئول نگهداری و انتشار ویروس‌های آنفلوآنزای کم‌حدت هستند، اما نقش آنها در انتشار ویروس‌های آنفلوآنزای فوق حاد نامشخص باقی مانده است و ارزیابی نقش بالقوه پرندگان وحشی در انتقال و انتشار ویروس‌های آنفلوآنزای فوق حاد مشکل است.