بحران در بازار انرژی ادامه خواهد داشت. این آخرین هشداری است که آژانس بین‌المللی انرژی منتشر کرده است. اروپا بیش از سایر نقاط جهان این روزها با بحران جدی در بخش انرژی روبه‌رو شده است. زندگی مدرن و نیاز بشر به انرژی در دنیای امروز وابستگی به انواع انرژی را افزایش داده است. با اینکه سال‌هاست نهادهای بین‌المللی به دنبال بهره‌برداری‌های سبز از منابع انرژی هستند، این بحران اما خطر بازگشت بشر به استفاده از سوخت‌های فسیلی و افزایش آلاینده‌ها در زمین را تشدید کرده است. در دنیای تکنولوژی بهره‌گیری از انرژی به اندازه اکسیژن برای ادامه حیات بشر ضروری است. شاید این نکته عمق بحرانی که امروز نه فقط اروپا، که جهان را تهدید می‌کند بیشتر نمایان کند که زندگی روزانه بشر امروز بیش از همیشه تاریخ به انرژی نیازمند است. اما چرا زمین با این بحران روبه‌رو شد؟ راهکار عبور از آن چیست؟ کشورها چه سیاست‌هایی را برای عبور از این بحران در پیش خواهند گرفت؟ با توجه به افزایش قیمت نفت در پی این بحران، آیا بشر رجعتی دوباره به سوخت‌های فسیلی را برای ادامه حیات خود تجربه می‌کند؟ در این بین سیاست‌های سبز و محیط زیستی در حوزه انرژی چه سرنوشتی پیدا خواهند کرد؟

قیمت نفت و گاز طبیعی به بالاترین حد در تاریخ رسیده است. در نتیجه نرخ برق هم با افزایش بی‌سابقه‌ای روبه‌رو شده است. افزایش قیمت انرژی در دنیا آثار و تبعات بسیاری به دنبال خواهد داشت. از سویی باعث بالا رفتن قیمت مواد غذایی می‌شود و از سویی دیگر تاثیر مستقیم این موضوع روی تولید و صنعت در دنیا، می‌تواند روند بهبود وضعیت اقتصاد دنیا در پی پاندمی کرونا را با کندی بیشتری همراه کند.
پس از بحران کرونا که جهان و اقتصاد آن را تحت تاثیر قرار داد، حالا مردم دنیا با بحرانی مشترک و جدید -که بخشی از آن ناشی از بحرانی است که کرونا به دنیا تحمیل کرد- روبه‌رو شده‌اند: «بحران انرژی» هر چند آثار این بحران ابتدا در اروپا و بعد آسیا و حتی در تولید و اقتصاد ابرقدرت اقتصادی دنیا «چین» مشاهده شد، اما امروز اخبار و هشدارها نشان از این دارد که روزهای پیش روی عصر تکنولوژی با بحرانی جدی در سراسر جهان همراه خواهد بود.
اروپا با چشمانی نگران در انتظار زمستان است. این نگرانی اما محدود به اروپا نیست. آسیا و از جمله ایران هم نگران تامین سوخت نیروگاهی و تولید برق در زمستان است. هر چند عوامل بروز این بحران می‌تواند در کشورهای مختلف، متفاوت باشد، اما آنچه مشترک است بحرانی است که زندگی چند ماه آینده مردم را در قاره‌های مختلف تهدید می‌کند. بخش عمده این بحران به تاثیری که پاندمی کرونا بر تقاضای انرژی در دنیا گذاشت بر‌می‌گردد. آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) می‌گوید تقاضای گاز در 2021 با افزایشی 3.6 درصدی روبه‌رو خواهد بود. این تقاضا در صورت عدم کنترل، تا سال 2024 می‌تواند تا 7 درصد نسبت به پیش از بروز پاندمی افزایش پیدا کند.
اروپا این روزها به جایگزینی زغال‌سنگ برای تولید انرژی فکر می‌کند. چرا که منابع گاز آن در حال پایان است و بیش از همیشه به واردات گاز از روسیه نیاز پیدا کرده است. از سویی آمارها نشان می‌دهد قیمت گاز در سال 2021 در اروپا تا حدود 600 درصد افزایش پیدا کرده است. روسیه حالا تا حدودی انحصار صادرات گاز به اروپا را در اختیار دارد. اما دومین دارنده منابع گاز دنیا یعنی ایران هم پیش از بروز این بحران در اروپا رویای صادرات گاز به اروپا را در سر داشت و هنوز هم به دنبال راهی برای تحقق این رویا است، اما تحریم‌ها از سویی و انحصار طلبی روس‌ها از سوی دیگر و عدم توفیق ایران در فروش گاز به همسایگانش همگی باعث شد که دومین دارنده ذخایر گاز در دنیا از بازاری به وسعت اروپا محروم بماند. اما این بحران بعد دیگری هم دارد. تغییرات اقلیمی و الگوهای غیر‌معمول که در فصول مختلف سال ایجاد شده است، به این بحران و تقاضای انرژی دامن می‌زند. سرمای بی‌سابقه در تگزاس و گرمای بی‌سابقه در اروپا و چین همه از جمله مواردی است که تقاضای برق و گاز را افزایش داده است.
از سویی موضوع جایگزینی سوخت‌های دیگر به جای گاز طبیعی و یا استفاده از انرژی‌های پاک موجب بروز اختلاف نظرهایی در میان طرفداران انرژی سبز و مدافعان سوخت‌های فسیلی و هسته‌ای شده است. در حالی که اتحادیه اروپا چند سالی است در تلاش برای رسیدن به آرمان کربن صفر در کشورهای عضو است و برنامه‌های خاصی در این رابطه طراحی و اجرا کرده است. اما حالا این بحران، اروپا را به اجبار به سوی استفاده دوباره از زغال سنگ سوق داده است و آمارهای منتشر شده نشان از افزایش تقاضای این سوخت سنتی در صنایع و شبکه حمل و نقل اروپا دارد که با اهداف اتحادیه اروپا در راستای کاهش دمای کلی زمین همسو نیست. هدفی در جهت آن کارخانه‌های زغال‌سنگ و نیروگاه‌های قدیمی هسته‌ای به تدریج تعطیل شده و وابستگی اروپا به گاز را برای تولید برق، افزایش داد. از سویی توربین‌های بادی نیز به‌طور متوسط حدود 20 درصد از انرژی کشورهایی مانند بریتانیا را تامین می‌کرد. اما تغییرات اقلیمی خروجی این نیروگاه‌ها را هم تحت تاثیر قرار داده است. این امر باعث طرح انتقاداتی در مورد آسیب‌پذیر بودن انرژی‌های تجدیدپذیر شده است. تحلیلگران اروپایی معتقدند تداوم این وضعیت دولت‌ها را مجبور می‌کند به کارخانه‌ها دستور کاهش تولید بدهند.
موضوع مهمی که در بحران انرژی باید مورد توجه قرار گیرد، فقر انرژی در سطح کشورهای مختلف است. بر اساس آمارهای رسمی منتشر شده در اروپا ۳۱ درصد جمعیت بلغارستان با فقر انرژی درگیر هستند و این کشور در صدر کشورهای اروپایی از نظر فقر انرژی قرار دارد. لیتوانی با ۲۸ درصد، قبرس ۲۱ درصد و پرتغال ۱۹ درصد در رده‌های دیگر فقر انرژی قرار دارند.
در حال حاضر موضوع فقر انرژی در کشورهای مختلف یکی از مسائل مورد توجه محققان است. اخیرا ‌دانشگاه منچستر نتایج تحقیقی را منتشر کرد که نشان می‌داد در مقایسه با دوران پیش از شیوع ویروس کرونا، مسئله گرم کردن خانه‌ها در فصل سرما به دغدغه بیش از ۸۰ میلیون خانوار اروپایی تبدیل شده است. در ایران نیز فقر انرژی در بسیاری از شهرهای کشور تبدیل به موضوعی جدی و حائز اهمیت شده است.
هر چند نگرانی در مورد تامین گاز در زمستان نه تنها در اروپایی که منابع گاز آن رو به کاهش و اتمام است، بلکه در کشوی که دارنده دومین ذخایر گاز جهان است (ایران) هم وجود دارد، اما آنچه مسلم است این است که سرنوشت این بحران در سراسر دنیا را سیاست‌گذاری‌ها و تصمیمات حکومت‌ها تعیین می‌کند.