بعد از ۴ سال از ثبت جهانی کویر لوت، این میراث طبیعی هنوز حتی گیت ورودی برای پایش گردشگران بسیارش ندارد و حالا پیگیر ساخت کمپ موقت در دل این منطقه کویری شده‌اند. نتیجه این گزاره را می‌توان با یک نگاه بر آنچه بر سر دریاچه جوانِ لوت آمده است، دید. هر هفته بین 5 تا 10 هزار گردشگر وارد کلوت‌های شهداد می‌شوند. حاصلش شده حجم زباله‌ای که کل منطقه را فرا‌گرفته. بعد از طغیان رودخانه شور و تولد دریاچه‌ای که نامش را جوان گذاشتند، همه نگاه‌ها منعطف به کویر لوت شد. زیستگاه‌های آبی و مناطق بکر رفته رفته توسط سرمایه‌گذاران شناسایی شد و برای بهره‌برداری پیشنهاد شد. یکی از طرح‌ها احداث یک کمپ موقت در حوالی یکی از دریاچه‌های کویری است. بخش خصوصی اما جایی نمی‌خوابد که آب زیرش جمع شود، برخلاف دریاچه جوان، این دریاچه تقریبا دائمی است و موقعیت خوبی برای سرمایه‌گذاری دارد.

درست در 35 کیلومتری حاشیه گندم بریان، حوالی دریاچه‌ای که به عکس دریاچه جوان دائمی است، ماهان در حال اخذ مجوز برای یک کمپ موقت است. کمپی که با شناساندن این منطقه به گردشگران افراد بیشتری را راهی این منطقه ثبت جهانی می‌کند.

به گفته مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان کرمان، طرح ماهان در کارگروه گردشگری مطرح شده و پس از موافقت به شورای فنی راه یافته است. فریدون فعالی به «پیام‌ما» می‌گوید: «هر طرحی در منطقه لوت هم در شورای فنی و راهبردی و هم در کارگروه گردشگری مطرح می‌شود. کویر لوت با توجه به ظرفیتی که دارد باید به نحو احسنت از آن استفاده کرد اما باید این اقدام با برنامه‌ریزی و کنترل شده باشد.» این میان اما مدیر کل حفاظت محیط‌زیست استان کرمان می‌گوید میراث‌فرهنگی و سرمایه‌گذاران ساخت کمپ، هنوز از محیط‌زیست استعلام نگرفته‌اند.

 در کویر لوت پارکینگ می‌سازند

هنوز گیت‌های ورودی کویر لوت برای پایش گردشگران ورودی به مرحله اجرا نرسیده و صحبت از طرح‌هایی برای ورود بیشتر گردشگر به منطقه است. فعالی در پاسخ به اقدامات انجام شده برای پایش گردشگران می‌گوید: «کار مطالعاتی در دست اقدام است و اکنون به صورت موردی سه درگاه ورودی طراحی شده که در قالب این سه درگاه ورودی‌های لوت کنترل شوند. ما یک طرفیت برد محیط داریم که براساس آن گردشگر پذیرش می‌کنم و به آن ها خدمات می‌دهیم. در قالب این درگاه‌ها نفرات کنترل می‌شود و ماشینشان در پارکینگ قرار می‌گیرد و از سرویس‌های خدمات عمومی هم استفاده می‌کنند.»

براساس گفته‌های مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان کرمان در این طرح پارکینگ‌هایی در کویر لوت ساخته می‌شود که ماشین‌های گردشگران در آن نقاط گذاشته شده و گشت‌و‌گذار در منطقه به صورت پیاده انجام بگیرد: «زون‌های تفرج و خدمات باید مشخص شود. وقتی که من پارکینگی نداشته باشم گردشگران ماشین‌هایشان را هر جا که خواستند پارک می‌کنند. بنابراین در ابتدا باید زون‌های تفرج و حوزه‌ها مشخص شود و بعد براساس همان هم مجوز و موافقت اصولی صادر شود و براساس این موافقت‌نامه اصولی هم سرویس و خدمات ارائه شود و حضور سرمایه‌گذار در منطقه مشخص شود.»

آن‌طور که پیداست این طرح هنوز روی کاغذ است و حتی جزئیاتش هم مشخص نیست. فعالی در پاسخ به این پرسش که چطور وقتی طرح اولیه آماده نشده، به سرمایه‌گذاری و ساخت کمپ در منطقه ثبت جهانی فکر شده، می‌گوید: «این طور نیست که ما جلوی کاری را بگیرم. هر سرمایه‌گذاری که طرحی داشته باشد به صورت موردی در قالب شورای راهبردی طرحش بررسی می‌شود و مصوبه می‌گیرد.»

کمپ موقت تاییدیه شورای راهبردی را نگرفت

به گفته او این طرح هنوز تایید شورای راهبردی را نگرفته است: «هنوز هیچ اتفاقی آنجا نیفتاده است. این کمپ در قالب طرحی پیشنهاد شده و به شورای راهبردی رفته است که یک سری ایراد به آن گرفته‌اند که باید برطرف شود.»

معین افضلی، مدیر محوطه میراث جهانی بیابان لوت در توضیح بیشتر این طرح به «پیام‌ما» می‌گوید: «این طرح در قالب یک کمپ موقت است که هیچ شب‌مانی ندارد.» به گفته او دریاچه حوالی آن منطقه حاصل طغیان رود شور است اما به عکس دریاچه جوان، ماندگاری بیشتری دارد و به نوعی دائمی است.

آیا محوطه حوالی این دریاچه صرفا برای بهره‌برداری به هواپیمایی ماهان داده می‌شود؟ ظرفیت پذیرش در این کمپ چقدر است؟ یا این‌که چگونه می‌خواهند ورود گردشگر به این نقطه را کنترل کنند؟ این‌ها همه سوالاتی هستند که مسئولان میراثی هیچ پاسخی به آن‌ها نمی‌دهند. افضلی در توضیح می‌گوید: «از آنجایی که این طرح هنوز مجوز نگرفته نمی‌توان جزئیات بیشتری از آن در اختیار قرار داد.»

اگرچه این طرح هنوز تاییدیه شورای فنی را نگرفته است اما نظر میراث‌فرهنگی استان به آن نظر مثبت داده است.

 افضلی در این رابطه می‌گوید: «منتظر اصلاحاتی هستیم تا دغدغه محیط‌زیستی و حفاظتی نیز برطرف شود. این طرح در مجموع طرح خوبی است و ما با کلیات آن موافقیم و درباره نحوه اجرا و راه‌های دسترسی که قرار است در آن ایجاد شود، باید بررسی‌های لازم انجام شود.»

محیط‌زیست: از ما استعلام نگرفته‌اند

با این حال مرجان شاکری، مدیر کل حفاظت محیط‌زیست استان کرمان در خصوص طرح کمپ موقت در کویر لوت به «پیام‌ما» می‌گوید: «بابت این کمپ استعلامی از اداره ما گرفته شد و همکاران ما درخواست طرح توجیهی و یک سری مدارک را داده‌اند. اما هنوز پاسخی دریافت نگرفته‌اند و مدارکی برای بررسی به اداره ما تحویل داده نشده است.» 

او معتقد است که هر گونه دست‌اندازی در طبیعت دارای آثار سویی است که باید به درستی برای آن برنامه‌ریزی شود.

چشم سرمایه‌گذاران به بیابان

بیابان لوت نخستین اثر طبیعی ایران بود که تیر ماه 95 در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید. سابقه تمدن دشت لوت به هزاره سوم پیش از میلاد می‌رسد. به عبارت دیگر این نقطه که حدود 10 درصد از مساحت کشور را در برمی‌گیرد 5 هزار سال قدمت دارد. قدمت پنج هزار ساله‌ای که کشف حدود سه‌هزار اثر تاریخی از این منطقه بر آن مهر تایید می‌زند. قلعه‌ها، کاروانسرا‌ها، آب‌انبار و طبیعت بکرمنطقه آن را به الماس کویرهای جهان شهره کرده اما آنچه که باعث ثبت جهانی این اثر بود، بکر بودنش بود.

پرونده کویر لوت بر اساس دو معیار از معیار‌های چهارگانه میراث طبیعی به ثبت رسید. اول وجود مناطقی با زیبایی‌های طبیعی استثنایی و دوم نمونه‌های برجسته از مراحل عمده تاریخ زمین و فرآیند زمین‌شناختی. معیارهایی که هم اکنون با ورود بی‌ضابطه و بدون نظارت گردشگران در معرض خطر قرار گرفته است.

سیلاب بهار سال گذشته منجر به تخریب جاده «شهداد-نهبندان» شد و دریاچه‌ای در دل کویر خلق کرد. معجزه‌ای که با هجوم گردشگران بعدها به بلای جان منطقه تبدیل شد. این دریاچه تنها دریاچه کویر لوت نبود اما تنها دریاچه‌ای بود که آدرسش سر راست‌تر از سایر زیستگاه‌های آبی منطقه بود و صد البته شناخته شده. شاید تا قبل از پیدایش این دریاچه کمتر کسی مسافر لوت می‌شد حالا اما هزاران نفر روزانه به لوت می‌آیند. سهم این سرزمین کویری شده زباله‌ها و تخریب‌هایی که مخصوصا در روزهای آخر هفته و در حوالی دریاچه جوان به اوج خود می‌رسد. دریاچه جوان نفس‌های آخرش را می‌کشد اما بازتاب پیدایش دریاچه و حضور گردشگران، چشم سرمایه‌گذاران را به این نقطه باز کرده است. زیستگاه‌های آبی کویری در حال شناسایی هستند و عده‌ای به دنبال کره‌گرفتن از این مناظر طبیعی افتاده‌اند.