هدف ۷ (انرژی پاک و مقرون به صرفه) از اهداف توسعه پایدار سازمان ملل به حوزه انرژی مربوط است. این هدف در تلاش برای «اطمینان از دسترسی همگانی به انرژی مدرن، پایدار، قابل اتکا و مقرون به صرفه» است. از ۵ هدف‌گذاری مهم در «هدف ۷»، هدف‌گذاری دوم به افزایش جهانی درصد انرژی تجدیدپذیر اختصاص دارد. اما در میانه سال ۲۰۲۳ و در شرایطی که تنها ۷ سال به پایان مهلت تعیین شده برای تحقق اهداف توسعه پایدار مانده است، وضعیت توسعه انرژی تجدیدپذیر در جهان چگونه است؟

سازمان ملل در تاریخ ۱۰ جولای مورخ ۱۹ تیر گزارش ویژه‌ای از وضعیت پیشرفت در راستای تحقق اهداف توسعه پایدار ۲۰۳۰ منتشر کرده ‌است. این گزارش که «به سوی برنامه نجات برای مردم و سیاره» نامیده شده است، خبر از ورود جهان به عصر بحران‌های چندگانه دارد. بحران‌هایی مثل جنگ، تغییر اقلیم، اثرات همه‌گیری کووید-۱۹ و دیگر چالش‌های جهانی مسیر پیشرفت در راستای اهداف توسعه پایدار را تهدید می‌کنند.
هرچند کمبود پیشرفت در راستای اهداف توسعه پایدار، امری جهانی است، اما نتایج این گزارش «به وضوح نشان می‌دهد که بار این شکست جمعی بر دوش کشورهای در حال توسعه و مردمان فقیر و آسیب‌پذیر» است. خلاصه اجرایی این گزارش دلیل اصلی وضعیت نامطلوب اهداف توسعه پایدار را «بی‌عدالتی جهانی» می‌خواند.
با سرعت پیشرفت کنونی، منابع انرژی تجدید پذیر تنها کسر کوچکی از منابع انرژی را تا سال ۲۰۳۰ تشکیل می‌دهند. بنابراین حدود ۶۶۰ میلیون نفر بدون برق خواهند ماند و ۲ میلیارد نفر نیز ناگزیر به اتکا به سوخت‌ها و فناوری‌های آلوده کننده برای مصارف مختلف خواهند بود.

در این گزارش ۵ حوزه کلیدی برای «عمل فوری» مشخص شده است که حوزه چهارم به انرژی مربوط است. بر اساس پیشنهاد سازمان ملل جامعه جهانی باید به تعهد خود در اجلاس آدیس‌آبابا عمل کند و با بسیج منابع و سرمایه‌گذاری بر کشورهای در حال توسعه آنها را در نزدیک شدن به اهدف توسعه پایدار کمک کنند. این کار برای اطمینان از فراهم بودن سازوکارهای مالی لازم برای کشورهای در حال توسعه در جهت گذار به اقتصادهایی مبتنی بر انرژی تجدیدپذیر، مقاوم دربرابر تغییر اقلیم و شمول‌گرا ضروری است.

وضعیت کنونی هدف ۷ و توسعه انرژی تجدیدپذیر
به طور کلی توسعه انرژی تجدیدپذیر در دنیا در حال انجام است، اما این کار با سرعت لازم و پیش‌بینی شده انجام نمی‌شود. حدود ۳۰ درصد انرژی برق مصرفی از منابع تجدیدپذیر تولید می‌شود، اما در بخش تامین گرمایش و بخش حمل و نقل هنوز چالش‌هایی وجود دارد. کشورهای در حال توسعه ۹.۶ درصد رشد سالانه جهانی در منابع انرژی تجدیدپذیر را به خود اختصاص می‌دهند. اما علی‌رغم نیاز عظیم آنها، جامعه بین‌المللی هنوز جریان مالی لازم را برای گذار به انرژی پاک فراهم نمی‌کند.

سازمان ملل معتقد است برای رسیدن به هدف ۷ و دسترسی همه به انرژی پاک و مقرون به صرفه، نیاز به شتاب دادن به برقی شدن، افزایش در سرمایه‌گذاری بر انرژی‌ تجدیدپذیر، بهبود بازدهی مصرف انرژی و توسعه چارچوب‌های قانون و سیاست‌گذاری وجود دارد.

گذار جهانی به انرژی تجدیدپذیر از سال ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۰
در مقیاس جهانی، در سال ۲۰۲۰ منابع تجدیدپذیر ۱۹.۱ درصد مصرف نهایی انرژی را شامل شده‌اند. این آمار بیان‌گر ۲.۴ درصد افزایش نسب به سال ۲۰۱۵ (سال معرفی اهداف توسعه پایدار است). در این مدت، میزان کل مصرف انرژی تجدیدپذیر ۱۶ درصد افزایش یافته است. استفاده سنتی از زیست‌توده (مانند سوزاندن چوب در اجاق‌ها) هنوز بیش از یک سوم مصرف انرژی تجدید پذیر را شامل می‌شود. بخش منابع مدرن انرژی تجدیدپذیر افزایش داشته و از ۱۰ درصد در سال ۲۰۱۵ به ۱۲.۵ درصد در سال ۲۰۲۰ رسیده است. بخش برق بیشترین میزان پیشرفت در استفاده از منابع تجدیدپذیر را داشته و در سال ۲۰۲۰، ۲۸.۲ درصد انرژی مصرفی در بخش برق از منابع تجدیدپذیر تولید شده است.

در سال ۲۰۲۱، کشورهای در حال توسعه رکورد تولید انرژی تجدیدپذیر را شکستند. آنها در دو دهه گذشته نیز در این حوزه پیشرفت داشتند و میزان انرژی تولیدی از منابع تجدیدپذیر به آرامی افزایش داشته است. اما در بازه ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۱، این کشورها توانستند به این پیشرفت خود شتاب بدهند. همچنان در صورتی که پیشرفت در افزایش تولید انرژی از منابع تجدیدپذیر با سرعت فعلی ادامه یابد، کشورهای در حال توسعه نمی‌توانند تا سال ۲۰۳۰ به هدف‌گذاری‌های مورد نظر در هدف ۷ برسند. در واقع با سرعت فعلی، کشورهایی که کمترین توسعه را یافته‌اند، ۴۰ سال زمان نیاز دارند تا به میزانی پیشرفتی که کشورهای توسعه یافته در سال ۲۰۲۱ به آن دست یافته‌اند برسند.
کاهش و بستن این شکاف نیازمند سیاست‌گذاری و سرمایه‌گذاری است تا بتوانیم مطمئن شویم که گذار به انرژی پاک عادلانه و به سوی اقلیم امن خواهد بود.

شتاب دادن به گذار به منابع تجدیدپذیر

دسترسی کشورهای در حال توسعه به برق با وجود تمام بحران‌ها (همه‌گیری کووید-۱۹، نزاع، تغییر اقلیم)، افزایش یافته است. اما دسترسی به انرژی پاک برای پخت‌وپز همچنان چالش مهمی برای مردمان کشورهای در حال توسعه است. دسترسی به انرژی باید برای این افراد شتاب گیرد، اما همزمان گذار به منابع تجدیدپذیر نباید فراموش شود.

اما راهکار چیست؟ در بخش پایانی این گزارش چند اولویت اقدام از نظر سازمان ملل پیشنهاد شده است:
• اقدام فوری برای گذار جهانی از سوخت‌های فسیلی به انرژی تجدیدپذیر
• سه برابر کردن سرمایه‌گذاری بر انرژی تجدیدپذیر و بازدهی انرژی
• بسیج منابع مالی (از جمله نهادها و بانک‌های توسعه) برای حمایت از توسعه انرژی تجدیدپذیر و توسعه مدل‌های همکاری برای گذار به انرژی تجدیدپذیر
حال باید دید آیا گذار به انرژی تجدیدپذیر و اولویت دادن به آن به عنوان یک واقعیت درک خواهد شد و برای آن اقدامی به عمل خواهد آمد، یا مثل پیشرفت در دیگر اهداف توسعه پایدار تفاوت چشمگیر و به قول دبیر سازمان ملل «ناعادلانه»ای میان کشورهای فقیر و ثروتمند وجود خواهد داشت و گذار به انرژی پاک و مقرون به صرفه «جهانی» نخواهد بود.