«کیفیت هوا در تهران؛ ویژگی‌های مکانی – زمانی، اثر آن بر سلامت انسان، هزینه‌های اقتصادی و توصیه‌هایی برای عملکرد بهتر» عنوان مقاله‌ای است که آگوست ۲۰۲۳ در پایگاه علمی «ساینس دایرکت» منتشر شده است.1

در این پژوهش غلـظت ساعتی آلاینده‌های استاندارد که شامل: دی‌اکسید گوگرد، مونوکسید کربن، دی‌اکسید نیتروژن و گاز اوزون می‌شود، از ۲۱ ایستگاه پایش کیفیت هوا در تهران از سال ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۱ گردآوری شد و سپس شاخص کیفیت هوا از تحلیل این داده‌ها به صورت ماهانه و سالانه بررسی شده است. نتایج به‌دست‌آمده از این پژوهش نشان داد که شاخص کیفیت هوا در تهران به‌طور متوسط در بیش از ۲۰ درصد از روزهای سال بالا (بیش از ۱۰۰ برای گروه‌های حساس و غیرسالم) بوده است. باتوجه‌به داده‌های این پژوهش، بالاترین و پایین‌ترین درصد از روزهای پاک به ترتیب با ۸.۴۹ درصد و ۱.۱ درصد در سال‌های ۲۰۱۹ و ۲۰۲۱ بوده است. به‌طور مشخص، بالاترین میزان غـلظت آلاینده‌ها در فـصل‌های پاییز و زمستان (با کاهش ترتیب) در طـی ماه‌های دسامبر، نوامبر و ژانویه دیده شده است.

نتایج به‌دست آمده از این پژوهش به‌صورت کلی، از آن جایی که پایین‌ترین میزان میانگین آلاینده‌هایی مانند، دی‌اکسید گوگرد، مونوکسید کربن و دی‌اکسید نیتروژن در فصل بهار و بالاترین میزان آن در فصل پاییز و به‌خصوص زمستان مشاهده شده است، نشان‌دهندۀ این موضوع است که کیفیت هوای شهر تهران نسبتاً در اکثر روزهای سال آلوده است و خودروهای سواری و موتورسیکلت‌ها بیشترین همکاری و سهم را در به‌حداکثررساندن غلظت این آلاینده‌ها به خود اختصاص داده‌اند. تغییرات سالانه‌ای که در میانگین غلظت آلاینده‌هایی مانند دی‌اکسید گوگرد، مونوکسید کربن و دی‌اکسید نیتروژن انجام می‌گیرد، به‌دنبال پیش‌آمدن وضعیت اپیدمی کووید ۱۹ و به‌حداقل‌رسیدن استفاده مردم از وسایل حمل و نقل عمومی و متوسل شدن اکثریت آن‌ها به خودروهای شخصی در سال ۲۰۲۰، از حد میانگین بسیار فراتر رفته است و وضعیت آلودگی در این سال بسیار جدی‌تر از سال‌های دیگر تلقی شده است.

از آنجایی که شهر تهران در هم‌جواری با شهرها و استان‌های متفاوت و متعددی قرار گرفته، این موضوع بسیار حائز اهمیت است که منابع تولید آلودگی در خارج از شهر تهران (۲۲ ناحیه) که در همکاری گسترش این آلودگی به داخل شهر تهران نقش دارد، شناسایی شود. همچنین بررسی میزان تاب‌آوری شهر تهران از نظر ابعاد مختلف آلاینده‌های هوا نیز می‌تواند مهم باشد. نقش بالای آلودگی هوا در کلان‌شهر تهران و پتانسیلی که در تأثیرگذاری بر سلامت انسان نقش دارد، باید موجب شود دولت سیاست‌های سخت‌گیرانه‌ای را برای بهبود وضعیت موجود در نظر گیرد.

پیاده‌سازی استراتژی‌های کاهش آلودگی هوا در تهران، ضرورتی انکارناپذیر است. کارشناسان در این زمینه پیشنهادهایی را ارائه کرده‌اند که عبارتند از: توسعۀ راه‌های شهری (مسیرهای آسفالت‌شده) برای گسترش فرهنگ پیاده‌روی و استفاده از دوچرخه به‌جای موتورسیکلت، توسعۀ ناوگان حمل‌ونقل عمومی و مدرن‌سازی متروها، اتوبوس‌های شهری و تاکسی‌ها، نصب هم‌زمان فیلتر ذرات گازوئیل و سیستم گردش گازهای خروجی کم‌فشار در اتوبوس‌های دیزلی تهـران کـه مـی‌تـوانـد ذرات مـعلقـی مـانند هیـدروکربن‌ها، مـنوکـسیـد کـربن خـروجـی موتورهای دیزل را به‌طور هم‌زمان فیلتر کند. ایجاد و گسترش اتوبوس‌های برقی در سراسر شهر، حـذف خودروهای فرسوده، اعمال نظر کارشنـاسی و نـظارت دقـیق شـهرداری در ساختمان‌های بلندمرتبۀ شهر تهران، چرا که این سازه‌ و ساختمان‌ها از جریان باد و پراکندگی آلاینـده‌هـای هـوا جلـوگیری مـی‌کند. نصـب دکل‌هـای مـکش دود و آلـودگی بـه‌صـورت شبکه‌ای در نقاط آلودۀ شهر و راه‌حل‌های دیگر در این مقاله مورد اشاره قرار گرفته است.