مجوزی با پاداش و بدون اجبار

بیست‌وسوم مردادماه جاری، رئیس‌جمهور مجوز به‌کارگیری ۷۰ هزار معلم بازنشسته را ابلاغ کرد.

«مسعود پزشکیان» در اولین ابلاغیۀ شورای‌ عالی آموزش‌ و پرورش در دولت چهاردهم، مجوز جذب ۷۰ هزار نفر معلم بازنشسته را صادر و ابلاغ کرد.

در بخشی از این ابلاغیه آمده است: به‌کارگیری معلمان بازنشستۀ دارای مدرک تحصیلی حداقل کارشناسی و بالاتر، به ‌صورت حق‌التدریس تمام‌وقت (حداکثر تا سقف ۲۴ ساعت تدریس در هفته) در سال تحصیلی ۱۴۰۲-۱۴۰۳ در مدارس تمامی دوره‌های تحصیلی با رعایت نیاز ادارات آموزش‌وپرورش شهرستان‌ها و مناطق و حسب دستورالعمل توسعۀ سنواتی سال تحصیلی جاری، بلامانع است.

به‌کارگیری معلمان بازنشستۀ دارای مدرک تحصیلی پایین‌تر از لیسانس، صرفاً در صورت نبود فرد دارندۀ لیسانس و بالاتر، پس از تأیید و تصویب در کارگروه توسعۀ مدیریت ادارۀ کل آموزش‌وپرورش استان، بلامانع خواهد بود.

یک روز بعد هم، «فرهادی» سخنگوی وزارت آموزش‌وپرورش، در رسانه‌ها اعلام کرد که «براساس تصمیمات دولت، بازنشستگانی که استمرار خدمت در سال آینده دهند، به این معنی نیست که باید تا ۶۰ سال فعالیت کنند؛ بنابراین آن قسمت از بخشنامه اصلاح شد. جذب بازنشستگان ناظر به نیاز است و کل نیاز ما در دو سال آینده است و حالت «اجبار» آن برداشته شد.»

براساس گفته‌های سخنگوی آموزش‌و‌پرورش، «هر معلمی استمرار خدمت دهد، درحالی‌که شرایط بازنشستگی داشته باشد، به میزان یک ماه حقوق به او «پاداش» پرداخت می‌کنیم. بنابراین تمامی افرادی که در شهریورماه امسال با داشتن شرایط بازنشستگی، ادامۀ خدمت دهند و بازنشستگی را یک سال به تعویق بیندازند، ۱۳ ماه حقوق دریافت خواهند کرد که منابع مالی آن نیز تأمین شده است.

  ما در شرایط بحران هستیم

در همین زمینه، «محمدرضا نیک‌نژاد» عضو کانون صنفی معلمان، به «پیام ما» گفت: ما اکنون در شرایط بحرانی هستیم که این حاصل ناکارآمدی و بی‌توجهی و برنامه‌ریزی غلطی بوده که از قبل در وزارت آموزش‌وپرورش وجود داشته و باعث شده که به اینجا رسیدیم و حالا برای برطرف‌کردن کمبود معلمان، دولت ابلاغیۀ جذب بازنشستگان را داده است. اگر سیستم آموزشی کشور بخواهد معلم‌های حرفه‌ای پرورش‌یافتۀ درست‌حسابی، با آموزش‌های نوین امروز در سطح جهان را پرورش دهد، نیاز به دو دهه زمان داریم. اما درعین‌حال ما الان در یک وضعیت بحرانی هستیم؛ یعنی هر دولتی  روی کار باشد، نیاز است این کار را انجام دهد، ولی در کل کار غلطی است. 

او ادامه داد: ما اکنون با یک تناقض عجیب‌وغریب روبه‌رو هستیم؛ از یک طرف ما بازنشستگان را به کار می‌گیریم، اما در واقع وقتی بازنشسته سر کار آمد هم می‌خواهد از تجربه‌ای که داشته استفاده کند و هم اینکه برخی از آنان همچنان توان دارند برای تدریس و مانند من فکر می‌کنند، دارند خدمتی ارائه می‌دهند. اما در شرایط حاضر که زندگی خوب نمی‌چرخد، با یک حقوق مثلاً ۱۶-۱۵ میلیون تومانی در تهران، آن هم با این شرایط تورم و افزایش هزینه‌ها و وضعیتی که تقریباً همۀ بازنشسته‌ها دچار آن هستند، باید به‌نحو بهتری اقدام به جذب دوبارۀ معلمان کنند. متأسفانه درعین‌حال که ساختار آموزشی به‌شدت نیاز به حضور معلمان بازنشسته دارد، اما از آن طرف، اگر یک معلم بازنشسته یا هر معلمی بخواهد کار کند، نهایتاً در ماه ۴ یا ۵ میلیون  تومان عایدش می‌شود. باتوجه‌به اینکه بازنشسته‌ها نمی‌توانند زیاد کار کنند، چون ۳۰ تا ۳۵ سال کار کرده‌اند و خسته‌اند، بنابراین نیاز به حمایت مالی ویژه‌ای از سوی دولت دارند تا دوباره جذب آموزش شوند. 

 تفاوت بین‌نسلی معلمان بازنشسته و دانش‌آموزان

نیک‌نژاد دربارۀ معایب استفاده از بازنشستگان برای نسل جدید هم توضیح داد: باتوجه‌به تفاوت سنی که بین نسل‌های دانش‌آموزی و معلمان بازنشسته وجود دارد، از وجود معلمان بازنشسته در بعضی مقاطع آموزشی اصلاً نباید استفاده کرد. از طرف دیگر اگر بخواهند به کار گرفته شوند، باید ساعت کاریشان محدود و راضی‌کننده باشد؛ یعنی از سر ناچاری سر کار نیایند. اگر این مصوبه اجباری باشد، بازنشسته‌ها با این دید بر سر کار بر نمی‌گردند، اگر هم برگردند، آن کارآمدی لازم را نخواهند داشت. من فکر می‌کنم این مصوبه درعین‌حال که از سر ناچاری است، اما نباید حالت زوری و اجباری باشد. بهتر است حالت انتخابی و جذبی از طریق مشوق‌ها را داشته باشد تا کسانی که دوست دارند سر کار  بروند و از آن طرف هم دولت پشتیبانی‌های لازم مادی‌معنوی را از آنان داشته باشد.

 دولت باید یک برنامۀ مدون پنج‌ساله ترسیم کند

اما درحال‌حاضر، نیروهای جوانی هستند که اتفاقاً سال گذشته با دادن آزمون، جذب آموزش‌وپرورش شدند، اما به‌علت گزینش‌های عجیب کنار گذاشته شدند.

باتوجه‌به مشکل کمبود معلم، دولت جدید چقدر می‌تواند در جذب و نگهداری نیروهای جوان، مؤثر عمل کند؟ نیک‌نژاد دراین‌باره تصریح کرد: جوان‌سازی و استفاده از نیروهای جدید و باانگیزه، حتماً باید در حوزۀ آموزش انجام شود. هم‌اکنون در دانشگاه فرهنگیان که وظیفه‌شان تربیت و آموزش معلمان حرفه‌ای است، دورۀ آموزشی را به‌علت بحرانی که داشتیم، از ۴ سال به ۳ سال آموزش تقلیل دادند. این البته به‌خاطر معضلاتی است که خود ساختار آموزشی به وجود آورده است و الان هزینه و آسیبش را دانش‌آموزان دارند می‌پردازند. همچنین مادۀ ۲۸ ای‌ها هم که از لیسانسه‌های رشته‌های مختلف هستند، لیسانس یا فوق‌لیسانس یا دکتری که جذب آموزش‌وپرورش می‌شوند. این‌ها طبق قانون باید یک سال آموزش‌های معلمی ببینند و واحدهای معلمی را طی کنند، تمرین کلاسی و کارورزی داشته باشند و همۀ این مراحل را طی کنند. اما این‌ها را با آموزش یک‌ماهه وارد مدارس می‌کنند، درحالی‌که هنوز آمادگی ذهنی و علمی پیدا نکرده‌اند، تازه امتحان دادند یا اگر خیلی وقت است امتحانات معلمی را دادند، تازه نتایجشان آمده و اتفاقات عجیب‌وغریبی در این بخش دارد می‌افتد که باید سامان یابد. او اضافه کرد: ما حتماً نیاز به استفاده از نیروهای جوان داریم و حتماً باید جذابیت شغل معلمی را برایشان بالا ببریم و حتماً باید از نیروهای فرهیخته استفاده کنیم. در جهان امروز نمونه‌هایی داریم، مثل کشور فنلاند که آن‌ها برای معلم‌شدن، به‌شدت رقابت می‌کنند. رقابت آن‌ها برای سه شغل پزشکی، حقوق و معلمی است. اما در اینجا چنین نیست و بسیاری از دانش‌آموزان و دانشجویان نخبۀ ما، چون می‌دانند در ایران با معلمی جایگاه اجتماعی ندارند و قرار است در این شغل سختی بکشند و حقوق کم دارند، حاضر به شغل معلمی نیستند. بنابراین جذب افراد برای معلمی خیلی افت کرده است. براساس آمار مرکز پژوهش‌های مجلس، ما در سطح کشور ۱۷۶ هزار معلم کم داریم و خیلی کار سختی است که این تعداد از معلم در سه ماه تأمین شود. بنابراین سیستم آموزش، ناچار به جذب معلمان بازنشسته است. اما اگر دولت  بخواهد برنامه‌ریزی اصولی کند،  باید در چهارپنج سال آینده، مسیر را طوری ترسیم و تعیین کند که در ایران هم مثل بقیۀ کشورهای پیشرو، معلمان حرفه‌ای و انگیزه‌‌مندی داشته باشیم که همۀ وقت و انرژی و توان ذهنی خود را صرف آموزش کنند.