در ابتدای این نشست، «پوریا سوری»، مدیرمسئول نشر «وزن دنیا» و میزبان این برنامه، به این موضوع اشاره کرد که این روزها تب‌وتاب جام جهانی مثل گذشته وجود ندارد، اما اخبار آن همچنان مهم‌ترین اخباری است که در جهان مخابره می‌شود: «چند سالی است که یک دوگانگی عجیب گریبان ما را گرفته و حوزه ورزش نیز از این قاعده مستثنا نیست. این وضعیت از سال ۱۴۰۱ آغاز شد؛ جایی که دوقطبی درباره تیم ملی فوتبال ایران شکل گرفت و باعث ایجاد انشقاق زیادی شد.»

از دیدگاه او، در چند ماه اخیر، رسانه‌های فارسی‌زبان به این دوگانگی بیشتر دامن زده‌اند: «عملاً هر کسی که در ایران مشغول به کاری بود، از کارمندی که سر کار می‌رود تا مغازه‌داری که مغازه‌اش را باز می‌کند، کتابفروشی‌ای که از ارشاد مجوز می‌گیرد و فوتبالیستی که فوتبال بازی می‌کند، همه و همه در منگنه‌ای قرار گرفتند که هویت و ایرانیت آن‌ها را زیر سؤال می‌برد.»

او به حواشی اولین بازی تیم ملی فوتبال ایران در جام جهانی امسال و ویدیوهایی که از ایرانیان خارج از کشور منتشر شد، اشاره کرد: «ویدیوهایی از بازخواست‌های ساواک‌گونه برخی ایرانیان خارج از کشور منتشر شد که از هواداران ایرانی سؤال می‌پرسیدند؛ هوادارانی که حتی پرچم خاصی هم در دست نداشتند و با پیراهن تیم ملی، مثل همه دوره‌های گذشته، آمده بودند. ویدیوهای سرشار از اهانت در رسانه‌های دنیا پخش شد و همین موضوع ما را به این فکر انداخت که درباره آن صحبت کنیم.»

به گفته سوری، توقعاتی از همه کسانی که در کشور زندگی می‌کنند وجود دارد تا در بزنگاه‌ها کنش فعالی داشته باشند: «این فشار درباره آدم‌هایی که شهرت بیشتری دارند، طبیعتاً بیشتر هم هست و از آن‌ها انتظار می‌رود واکنش عریان‌تری نشان دهند. همان‌قدر که جامعه توقع این واکنش سیاسی را دارد، به همان میزان حاکمیت نیز فشار بیشتری وارد می‌کند. اینجا با جامعه‌ای دوگانه مواجهیم؛ جامعه‌ای که از یک سو انتظار دارد سلبریتی ما قهرمان‌وار به دل آتش بزند و از سوی دیگر، گاه می‌بینیم که صدایی از آن شنیده نمی‌شود. اما سؤال اینجاست که اساساً فوتبال تا چه اندازه یک امر فرهنگی است و آیا در همه جای دنیا از فوتبالیست‌ها انتظار کنش فرهنگی و سیاسی مشخص یا سطحی از سواد وجود دارد؟»

بازیکن نباید ربات باشد

«ابراهیم افشار»، نویسنده و روزنامه‌نگار ورزشی، یکی از سخنرانان این نشست بود که در این برنامه منش سرمربیان تیم ملی فوتبال را با هم مقایسه کرد و در بخشی از صحبت‌های خود گفت: «والدیر ویرا یکی از مربیان تیم ملی بود و از میان مصاحبه‌هایی که با سرمربیان تیم ملی انجام داده‌ام، یکی از لذت‌بخش‌ترین آن‌ها گفت‌وگو با آقای ویرا بوده است. شب آخر حضورش در ایران منتظر بود ۱۰ هزار دلار مطالباتش را برایش بیاورند. تا حوالی دو و نیم شب مشغول مصاحبه بودیم. در طول گفت‌وگو، درباره دوستی‌اش با پائولو کوئیلو، ادبیات آمریکای لاتین، مارکز و موضوعات دیگر صحبت می‌کرد. من از میزان دانستگی او شگفت‌زده شده بودم. شاید بپرسید این چه ربطی به فوتبال دارد؟ برای من مهم است که مربی تعهد اجتماعی داشته باشد.»

او اضافه کرد: «همه مربیان قدیمی، تا زمانی که با آن‌ها گفت‌وگو می‌کردم، یک‌سری ویژگی‌های لذت‌بخش داشتند؛ در حوزه جامعه‌شناسی، ادبیات، مردم‌داری و موضوعات دیگر خودشان را کامل کرده بودند. من چطور می‌توانم مربی‌ای را دوست داشته باشم که مثلاً تمام هویتش در یک مدل ساعت خلاصه می‌شود؟ باید به چه چیزی در این مربی یا این بازیکنان افتخار کنم؟»

به اعتقاد او، بازیکن نباید ربات باشد: «اساساً آدم‌های تسلیم‌پذیر دوست‌داشتنی نیستند. مشکل دیگرمان نداشتن رسانه است. ما در بدترین وضعیت رسانه‌ای قرار داریم و تمام مرجعیت رسانه به خارج از کشور منتقل شده است. طبیعی است که در چنین شرایطی، بار رسانه می‌افتد روی دوش افرادی مثل میثاقی یا رسانه‌های فارسی‌زبان.»

هم دیر بود، هم ناکافی

«نادر داودی»، عکاس ورزشی، سردبیر و بنیان‌گذار مجله «تماشاگران» در حوزه ورزش، در بخش دیگری از این برنامه گفت آنچه این روزها تجربه می‌کنیم، منحصربه‌فرد است: «اگر جست‌وجو کنید، می‌بینید هیچ تیم ملی‌ای در دوره‌های قبل تا این اندازه مورد خشم و نفرت مردم خودش نبوده است. بنابراین درباره آنچه اکنون در حال رخ دادن است، شاید سال‌ها بعد جامعه‌شناسان و روان‌شناسان اجتماعی بتوانند ابعاد واقعی این خشم را بررسی و تحلیل کنند.»

به گفته او، دولت در این سال‌ها بیش از اندازه سعی کرده همه چیز را از آن خود کند: «از سال ۱۴۰۱ این موضوع درباره فوتبال تشدید شد و به همین دلیل، وقتی مردم می‌خواهند به موضوع واکنش نشان دهند، فوتبال هم جزئی از آن شده و به آن انتقاداتی وارد می‌کنند.»

از دیدگاه داودی، اگر دولت تا این اندازه به سمت کنترل تیم فوتبال نرفته بود، مردم فرصت بهتری داشتند تا درباره نسبت‌شان با تیم فوتبال تصمیم بگیرند: «در سال ۱۴۰۱، از آنجا که خودم هم در قطر حاضر بودم، دیدم که تیم ملی تلاش‌هایی برای آشتی انجام داد، اما موفق نشد. قبل از بازی با انگلیس، بچه‌ها حلقه تشکیل دادند، دستبند بستند و سکوت کردند، اما مردم باز هم احساس کردند که این اقدامات هم دیر بود و هم ناکافی.»

او در ادامه به این دوره از جام جهانی ۲۰۲۶ اشاره کرد: «سردار آزمون نه به این دلیل که از مردم دفاع کرده باشد، بلکه به خاطر انتشار عکسی مورد تنبیه قرار گرفت. اما در اینجا هم طوری با آزمون برخورد شد که بقیه حساب کار دستشان بیاید. در واقع، انگار داشتند پیامی به سایر نفرات تیم می‌دادند که اگر رفتار مورد نظر را نداشته باشید، باید قید جام جهانی را بزنید.»

این عکاس ورزشی درباره تناقضات موجود، دیدگاه خود را این‌طور بیان کرد: «به نظرم جایی باید دولت تکلیف خودش را با این سپهر عمومی که پیرامون بعضی موضوعات شکل می‌گیرد، روشن کند.»

داودی درباره تناقض رفتار مخالفان تیم ملی هم اضافه کرد: «تناقض جالبی که در بازی اول وجود داشت این بود که کسانی که با پرچم غیررسمی آمده بودند و مخالف بودند، هر دو باری که ایران گل زد خوشحالی کردند. این مسئله بیانگر همان احساس دوگانه است. این را در دوره قبل، در بازی ولز هم دیدیم.»

به گفته او، در بازی‌های آتی ممکن است اتفاقی رخ دهد که موجب آشتی شود یا برعکس، اوضاع را بدتر کند: «این تجربه جدیدی است که دنیا با آن مواجه شده و فیفا هم دارد نگاه می‌کند که با کشوری طرف است که اعضای فدراسیونش درباره هوادارانش به آن گله می‌کنند و برای حمایت از تیم، ناچارند روی سکوها به هواداران فشار بیاورند. ما در شرایط تاریخی‌ای هستیم که اتفاقاً همین جلسه نمونه‌ای از آن است. من ناگهان دیدم از یکی دو روز مانده به جام جهانی، یک عالمه برنامه شروع شد. فکر می‌کنم این موضوع مهندسی‌شده است. کشوری که تازه جنگ را پشت سر گذاشته، ناگهان این همه برنامه درباره فوتبال تولید می‌کند؛ برنامه‌هایی که اغلب هم بدون هدف مشخص به نظر می‌رسند. احتمالاً اندیشه‌ای پشت آن بوده و بلافاصله بودجه‌ای هم به آن اختصاص داده شده است.»

او درباره از دست رفتن مسیر گفت‌وگو و سیاسی‌شدن همه موضوعات گفت: «در این جلسه ما داریم درباره موضوعات دیگری حرف می‌زنیم. در واقع، کار به جایی رسیده که اگر بخواهی حرف جدی و درست بزنی، ترجیح می‌دهی شنونده‌هایت کمتر باشند، چون دردسرش بیشتر می‌شود. این وضعیت از ما، به عنوان روزنامه‌نگار یا کنشگر، آدم‌هایی ساخته که باید مدام بندبازی کنیم. ما حتی مسیر گفت‌وگوی عادی و دوستانه را هم از دست داده‌ایم.»

ناگهان وطن فراموش می‌شود

«مجتبی جباری»، بازیکن سابق تیم استقلال و تیم ملی، یکی دیگر از افرادی بود که در این نشست حضور داشت و صحبت‌های خود را این‌گونه آغاز کرد: «ما خیلی خوش‌شانس بودیم که در دهه‌ای بازی کردیم که مردم حس‌وحال بهتری داشتند. چیزی که الان خیلی راحت شده، قضاوت کردن است. سؤال اینجاست که آیا ورزشکار وظیفه دارد در یک مسئله سیاسی دخالت کند یا خیر؟»

او درباره نقش فضای مجازی در فضای کنونی گفت: «فضای مجازی در آغاز، خیلی جذاب و زیبا بود و افراد به دنبال مخاطب و شنیدن نظرات دیگران بودند، اما به محض اینکه می‌خواستی نظرت را تغییر دهی، همان مخاطبان تغییر رویه می‌دادند. مثلاً همین که من اینجا نشسته‌ام، سعی می‌کنم چهره‌ای از خودم نشان دهم؛ در فضای مجازی هم همین‌طور بود. شما می‌توانستید یک پست یا استوری منتشر کنید که از یک طرف نان‌تان آجر نشود و از طرف دیگر، هواداران خودتان را هم حفظ کنید. من همیشه خیلی فکر می‌کردم که از این فضا سوءاستفاده نکنم. باید در این فضا آینده‌نگری داشته باشیم و تأثیر نظرات و حرف‌هایمان را بدانیم.»

به گفته او، در این فضا ناگهان وطن فراموش و همه چیز تبدیل به جهت‌گیری می‌شود: «این موضوع از این جهت ترسناک است که از یک طرف می‌خواهی نظری بدهی که درست است و از طرف دیگر، فشارهای بیشتری وارد می‌شود؛ از توقیف اموال گرفته تا جریمه‌های سنگین. آدمی که کنش سیاسی در جامعه انجام می‌دهد، معمولاً نگران چنین چیزهایی نیست، اما این نگرانی زمانی پیش می‌آید که در فضای مجازی سوءاستفاده‌ای از احساسات کرده باشی و در آن لحظه مجبور شوی تکلیف خودت را روشن کنی که دقیقاً می‌خواهی چه کاری انجام دهی.»

جباری در ادامه درباره لزوم آگاه بودن بازیکنان فوتبال، و نه الزاماً سیاسی بودن آن‌ها، صحبت کرد: «معتقد نیستم که بازیکنان باید رفتار سیاسی داشته باشند، اما معتقدم اگر آگاه‌تر بودند و این آگاهی از طریق کتاب‌خواندن به دست می‌آمد و در قالب آموزش در فضای تیمی منتقل می‌شد، می‌توانستند فضای فوتبال را بهتر کنند؛ به‌گونه‌ای که مجبور نباشیم امروز اینجا بنشینیم و از فوتبال دفاع کنیم.»