کمتر از یک ماه دیگر تا آغاز سال تحصیلی جدید مانده است، اما هنوز بسیاری از دانش‌آموزان ثبت‌نام نکرده‌اند. در سال‌های اخیر، موضوع جاماندگان از تحصیل، یکی از موارد بغرنج حوزۀ آموزش بوده است. اما نکتۀ مهم اینکه، این آسیب اجتماعی به کلاس‌اولی‌ها هم رسیده است. یعنی بسیاری از دانش‌آموزان کلاس اول، طعم درس و مدرسه و نیکمت‌های تحصیلی را نچشیده، از تحصیل بنا به دلایل مختلف باز داشته شدند. سال گذشته «مجتبی هاشمی» مدیرکل ارزیابی عملکرد و پاسخگویی به شکایات وزارت آموزش‌وپرورش، به «تسنیم» خبر داده بود: «۲۷ درصد کلاس‌اولی‌ها ثبت‌نام نکرده‌اند.» تسنیم در سال تحصیلی ۱۴۰۲-۱۴۰۱ هم گزارش داده بود، تعداد کلاس‌اولی‌های سال گذشته، ۱ میلیون و ۶۹۰ هزار و ۷۸۸ نفر بودند. از این میان، ۱ میلیون و ۳۰۶ هزار و ۶۰۳ نفر از آن‌ها ثبت‌نام کردند. به‌عبارتی حدود ۲۳ درصد از کلاس‌اولی‌ها سال گذشته ثبت‌نام نکردند. این آمار نشان می‌دهد که تعداد کلاس‌‌اولی‌هایی که سال ۱۴۰۲ ثبت‌نام نکرده‌اند، نسبت به سال گذشته ۴ درصد افزایش داشته است.

زنگِ اول دستور دولت «پزشکیان»، با ابلاغ جذب ۷۰ هزار معلم بازنشسته در کشور به صدا درآمد. وضعیت کمبود معلم در مدارس، به‌حدی بحرانی است که رئیس‌جمهور حدود یک‌ونیم ماه قبل از بازگشایی مدارس، دستور جذب معلمان بازنشسته را داده است تا جلوی وقوع یک بحران آموزشی در سال تحصیلی جدید را بگیرد. با اینکه گفته می‌شود در کل کشور ۱۷۶ هزار نفر کمبود معلم داریم، اما منابع دیگری از کمبود دست‌کم ۲۵۰ هزار معلم در کشور خبر می‌دهند. اما این بحران هرسال ابعاد بزرگ‌تری را به خود می‌گیرد. سال گذشته، «محمدرضا فلاحی» دبیر سابق شورای تبیین دانشگاه فرهنگیان، گفته بود: «کمبود معلم در سال ۱۴۰۶ به حدود ۴۰۰ هزار نفر خواهد رسید؛ درحالی‌که رشد جمعیت در کشور هم به نقطۀ عطف و قله می‌رسد.» اما «رضا مرادصحرایی» وزیر آموزش‌وپرورش دولت سیزدهم، در پاسخ به انتقادات گفته بود: هیچ کلاسی بدون معلم وجود ندارد و اگر هم باشد، فقط ۳ درصد کلاس‌ها خالی از معلم هستند! بااین‌حال، افزایش بازنشستگی معلمان و بی‌توجهی دولت در تربیت و آموزش و جذب معلمان جدید، باعث بروز این بحران شده است؛ به‌طوری که وزیر آموزش‌وپرورش را در آستانۀ استیضاح قرار داد. در واقع بی‌نظمی‌های مکرر در وعده‌های وزیر آموزش‌وپرورش و عدم برنامه‌ریزی دقیق، موجب کمبود معلم در مدارس شد. هرچند کمبود معلم از نظر اجتماعی دلایل دیگری دارد و آن‌‎هم کمیِ حقوق و کاهش جایگاه و منزلت اجتماعی معلمان است؛ موضوعی که باعث شد اکنون دولت پزشکیان در اولین گام دست به جذب معلمان بازنشسته بزند تا اقدام‌های بلندمدتی برای این حوزه انجام شود.

افت نمرات دانش‌آموزان در سال تحصیلی اخیر، با آنکه به وضعیت هشدار رسیده، اما بی‌توجهی وزارت آموزش‌وپرورش برای بررسی و حل این بحران، در نوع خود عجیب و قابل تأمل است. چندی پیش بود که آماری تکان‌دهنده از میانگین نمرات آزمون نهایی دانش‌آموزان در روزنامۀ «فرهیختگان» منتشر شد که نشان می‌داد میانگین معدل دانش‌آموزان، بین ۸ تا ۱۰ است و تعداد خیلی زیادی از دانش‌آموزان، معدل‌های زیر ۱۰ داشتند. چند ماه پیش هم وزارت آموزش‌وپرورش براساس آماری که داده است، میانگین کشوری نمرات دانش‌آموزان در امتحانات نهایی خرداد ۱۴۰۲ در رشتۀ تجربی ۲۳.۱۱، رشتۀ ریاضی ۷۹.۱۰، رشتۀ انسانی ۷۵.۸ و رشتۀ معارف ۵۶.۱۰ بوده است. براساس گزارش روزنامۀ فرهیختگان، میانگین معدل نمرات دانش‌آموزان در سال ۱۴۰۲ نسبت به چهار سال پیش از آن، در تمامی رشته‌ها با افت حدود ۲نمره‌ای در امتحانات نهایی روبه‌رو بوده است. به‌این‌صورت که میانگین معدل امتحانات نهایی خرداد ۱۴۰۲ در استان‌های هرمزگان، کهگیلویه‌وبویراحمد، خوزستان و آذربایجان غربی، ۸ تا ۹ بود. همچنین خراسان شمالی، گلستان، اردبیل، ایلام، کردستان، لرستان، کرمانشاه، فارس، کرمان، گیلان، بوشهر و چهارمحال‌وبختیاری نیز، استان‌هایی هستند که میانگین ۹ تا ۱۰ را ثبت کردند. یعنی معدل دانش‌آموزان این استان‌های نیز کم و هشدارآمیز است. با این حساب، مجموعاً در ۱۷ استان، میانگین معدل امتحانات نهایی خرداد، ۸ تا ۱۰ بوده که در وضعیت قرمز هستند.