گشودن راه هجوم به محیط زیست در برنامه هفتم

«توسعه فرع بر محیط زیست است» این جمله‌ای است که رئیس دولت سیزدهم به مناسبت‌های مختلف پشت بلندگو به زبان آورده و بر اساس همین جمله تبلیغات بسیاری زیادی انجام شده تا دولت کنونی هم دولتی محیط زیستی معرفی شود. مجموعه اقداماتی که در دولت کنونی روی داده نشان می‌دهد که از منظر سیاست‌گذاری کلان تفاوت محسوسی به نفع محیط زیست روی نداده و در برخی بخش‌ها عملا عقبگرد داشته‌ایم. با این حال انتشار پیش‌نویس لایحه برنامه هفتم توسعه آب پاکی روی دست همگان ریخت. سیاست‌های محیط زیست مطلقا جایی در این برنامه ۱۸۴ صفحه‌ای نداشته است. بدتر از همه اینکه مواد مهمی مثل لزوم انجام ارزیابی محیط زیستی طرح‌های عمرانی که از برنامه سوم در متن برنامه‌ها بود هم حذف شده است. این اقدامات به این معناست که بر خلاف گفته آقای رئیسی نه تنها برای برنامه‌نویسان «توسعه فرع بر محیط زیست» نبوده بلکه اساسا محیط زیست به هیچ گرفته شده است. وقتی از محیط زیست حرف می‌زنیم از مجموعه دلنگرانی‌های لوکس برای «زنده ماندن چند حیوان و پژمردن چند گیاه» حرف نمی‌زنیم. بلکه از مجموعه‌ای سیاست‌ها حرف می‌زنیم که حق بقای ایرانیان و سرزمین ایران را به مخاطره می‌اندازند. شلختگی در سیاست‌های توسعه در دولت‌های مختلف و پیروی نکردن از رویکردی منسجم موجب شده وضعیت ایران از نظر شاخص‌های محیط زیستی هر سال تنزل یابد. بر اساس شاخص عملکرد محیط زیستی EPI ایران در سال ۲۰۲۲ در رتبه ۱۳۳ در میان ۱۸۰ کشور جهان قرار دارد. تخریب گسترده زیستگاه‌ها، آلودگی هوای کلانشهرها، تهی شدن سفره‌های آب زیرزمینی، آلودگی خاک و آب و تخریب جنگل‌ها نشان می‌‌دهد که ما با نوعی هجوم به محیط زیست مواجه هستیم و تغییر الگوی توسعه در این وضعیت تنها راه ممکن است. در چنین شرایطی سیاستگذار گویی سرش را زیر برف کرده و این همه زنگ هشدار را نشنیده است. در صورت تصویب لایحه با وضعیت کنونی، ما شاهد تشدید هجوم به باقیمانده ذخایر طبیعی این سرزمین خواهیم بود. درباره نتایج چنین هجومی فقط کافی است که مخاطرات محیط زیستی و پیامدهای اجتماعی امنیتی آن را در سال‌های اخیر یادآوری کنیم. آیا روسای سازمان حفاظت محیط زیست و منابع طبیعی درباره اهمال صورت گرفته در تدوین پیش‌نویس لایحه برنامه هفتم توسعه توضیح قانع‌کننده‌ای دارند یا این بار هم منتقدان به سیاه‌نمایی متهم می‌شوند؟