وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی با تشریح جزئیات تاسیس «بانک زمان» در چارچوب برنامه هفتم توسعه، از طراحی سازوکاری خبر داد که بر اساس آن ساکنان محلات می‌توانند بدون مبادله مالی و صرفاً از طریق تهاتر زمان و مهارت، خدمات فنی و اجتماعی مورد نیاز خود را به صورت رایگان از یکدیگر دریافت و ارائه کنند. به گفته احمد میدری، این طرح هم‌اکنون به صورت آزمایشی در برخی محلات تهران در حال اجراست.

سازمان منابع‌طبیعی و آبخیزداری متولی بیش از ۸۰درصد خاک ایران است. انواع و اقسام زمین‌خواری‌ها، تخریب جنگل و مرتع، معدن‌کاوی، تصرف اراضی و... در این محدوده‌ها اتفاق می‌افتد که تنها تعداد محدودی از آنها رسانه‌ای می‌شوند. بااین‌حال، برخی از همین پرونده‌های معدود معروف هم به نتیجه نرسیده‌اند،‌ ضمن اینکه بحث انحلال یا عدم انحلال این سازمان همچنان داغ است. در هفته‌های اخیر «محمد داس‌مه»، که به‌ وکیل محیط‌زیستی شهره است و در پرونده‌هایی مانند پتروشیمی میانکاله،‌ اتوبوس خبرنگاران محیط‌زیست و... درگیر بوده، به‌عنوان مشاور حقوقی رئیس سازمان منابع‌طبیعی کشور انتخاب شد. در گفت‌وگو با این وکیل درباره وضعیت سازمان منابع‌طبیعی، تعیین‌تکلیف معادن، پتروشیمی میانکاله، دماوند و انجام فعالیت‌های مشترک با سازمان حفاظت محیط‌زیست پرسش‌هایی را مطرح کردیم که مشروح آن را می‌خوانید.

سخنگوی صنعت آب کشور اعلام کرده است «بارورسازی ابرها‌» به‌عنوان یکی از برنامه‌های قدیمی وزارت نیرو و با هدف کاهش اثرات خشکسالی دنبال می‌شود؛ موضوعی که در میان بسیاری از کارشناسان به «شبه‌علم» شهرت دارد. همین یک هفته پیش بود که رئیس مرکز ملی خشکسالی و مدیریت بحران سازمان هواشناسی نیز از آن با شک و شبهه صحبت کرده بود. «احد وظیفه» در این مورد گفته بود: «شرکت‌های فعال در این حوزه ادعا می‌کنند بارش را ۱۰ تا ۲۰ درصد افزایش می‌دهند، اما تحقیقات آکادمیک معتبر معمولاً چنین ادعایی را تأیید نمی‌کنند و با روش‌های مختلف ثابت شده که نتایج تا حد اعلام شده تغییر بارش صحیح نیست.» پیش‌ازآن نیز انجمن هواشناسی کشور طی بیانیه‌ای امکان انجام آن را به‌تمامی رد کرده بود. باوجوداین، «عیسی بزرگ‌زاده»‌ اعلام کرده است برای دنبال کردن این طرح حتی برنامه‌ای مفصل و پنج‌ساله نیز تدوین شده. گویا حالا بعد از حضور مافیای آب در کشور و اجرای طرح‌های مدیریت آبی که کارشناسان آن را زیر سؤال می‌برند، مانند سدسازی‌ها و خطوط انتقال آب بین‌حوضه‌ای، باید منتظر ایجاد مافیای ابرها نیز باشیم.

|پیام ما| پشت تریبون‌های رسمی، همه‌چیز روبه‌راه است؛ قرار است نوروز امسال گردشگری شکوفا شود، صدها هتل‌ ساخته شود، گردشگران روانه کشور شوند و تفاهمنامه‌های همکاری امضا شوند. بازارهای جدید پیدا شده است و گردشگران جدید روانه‌اند به‌سوی مقاصد و جاذبه‌های ایران. گویی پشت تریبون‌ها فضایی دیگر حاکم است و حقیقت نقل دیگری از روایت گردشگری دارد. راهنمایان گردشگری هنوز به‌دنبال شغل‌های جدید هستند، اقامتگاه‌ها یکی پس از دیگری تعطیل شده‌اند و ساختمان‌های نیمه‌کاره هتل‌ها، از سرمایه‌گذاری‌های نیمه‌تمام و ورشکستگی‌های مالی می‌گویند. گردشگری ایران با تمام مشکلاتش، در ورطه‌ بحران و انکار گرفتار شده. باید باور کرد تا زمانی که واقعیت‌ها دیده و پذیرفته نشوند، امیدی به درمان این زخم وجود ندارد. مواجهه صادقانه با بحران، اولین گام برای رفع آن است؛ نه انکار و به پستو راندنش.

|پیام‌ما| بعد از گذشت دو سال از زمان تصویب برنامه هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی و تعیین زمان تشکیل سازمانی با عنوان «سازمان بهینه‌سازی و مدیریت راهبردی انرژی» طی یک‌ساله نخست دولت چهاردهم، دولت عاقبت برای تشکیل آن تصمیم گرفت و با دستور رئيس‌جمهوری برنامه‌های تدوین و تصویب اساسنامه این سازمان تا پایان شهریور امسال در حال انجام است. سازمانی که قرار است طرف «تقاضا» را به‌جای «تولید» هدف قرار دهد. مجلس شورای اسلامی از ایجاد این سازمان که البته تکلیف قانونی دولت نیز است، حمایت می‌‎کند؛ اما همچنان منتقدانی هستند که می‌گویند دولت به‌جای چابک و کوچک‌سازی خود و به‌رغم مصوبه منع تشکیل سازمان جدید، بار مالی جدیدی روی دوش خودش می‌گذارد. با همه این تفاسیر حامیان این طرح نیز می‌گویند وزارت نفت و نیرو، به‌دلیل ماهیت ذاتی خود در تمرکز بر تولید، از عهده بهینه‌سازی مصرف بر نخواهند آمد و نیاز به سازمان دیگری احساس می‌شود.

«بند «ج» ماده ۵ برنامه هفتم توسعه یک بمب اجتماعی است؛ بمبی که انسجام اجتماعی را از بین می‌‌برد، سرمایه اجتماعی را فرسایش می‌‌دهد و تبعیض و بدبینی را میان مردم تقویت می‌‌کند.» این توصیف «محمد الموتی»، دبیر شبکه تشکل‌های محیط‌زیست و منابع‌طبیعی، از این قانون است. تنها او نیست که نسبت به آنچه دولت سیزدهم برای تعریف جدید تشکل‌های مردم‌نهاد، در قالب برنامه توسعه تدارک دید و نمایندگان مجلس هم آن تصویب کردند، نگران است. «امید سجادیان»، عضو شورای هماهنگی شبکه محیط‌زیست کشور، نیز می‌گوید: «یکی از آسیب‌های بند «ج» ماده ۵ قانون برنامه هفتم توسعه، ایجاد تشکل‌های صوری برای گرفتن پروژه‌ها است، درحالی‌که سازمان‌های مردم‌نهاد مستقل زیر انواع فشار‌ها خم شده‌اند.» ماده پنجم برنامه هفتم توسعه در حالی به اجرا درآمده که نخستین اردوی شورای‌عالی جهادی محیط‌زیست در اردبیل تشکیل شد. در جلسه‌ای به همین منظور اساتید دانشگاه‌های عضو شورای‌عالی جهادی محیط‌زیست به بیان راهکارهای مدیریت پسماند و انرژی تجدیدپذیر پرداختند. مشاور امور زنان و خانواده رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست هم اعلام کرد: «در بحث حفاظت از محیط‌زیست از حضور و توانمندی‌های بانوان در کنار بنیاد جهادی مهرالرضا(ع) و شورای‌عالی جهادی محیط‌زیست کشور بیشتر استفاده شود و دغدغه‌های آنها را بیشتر بشنویم تا شاهد زیبایی‌های حضورشان در این عرصه باشیم.» رصد تشکل‌های مردم‌نهاد نشان می‌دهد اعضای این تشکل‌ها در چند سال گذشته سراغ دو گزینه رفته‌اند؛‌ مهاجرت و خروج از فعالیت‌‌های مردم‌نهاد. پرسش اینجاست که گروه‌های جهادی در حوزه محیط‌زیست قرار است چه کاری انجام دهند؟ آیا آنها جایگزین تشکل‌ها می‌شوند؟ تکلیف کارشناسان و کنشگران مستقل چه می‌‌شود؟

یکی از اصلی‌ترین موضوعاتی که تولید به‌ویژه تولید و صادرات بخش کشاورزی در کشور را در پی تشدید بحران ناترازی‌های آب و برق و گاز به چالش کشیده است، موضوع خروج آب پنهان یا مجازی از کشور به‌واسطه محصول تولیدی است. این‌بار اما موضوع دیگری به میان آمده که کمتر مورد توجه بوده است: گاز پنهان یا همان گاز مصرف‌شده برای تولید هر محصول. مدیر انرژی و کربن شرکت ملی گاز کشور می‌گوید به‌واسطه محصولات گلخانه‌ای گاز به‌صورت گاز مجازی از کشور خارج می‌شود و میزان این گاز، در محاسبه مصارف منابع تولید لحاظ نمی‌شود. همچنین، او به قیمت پایین این گاز که به نازل‌ترین قیمت ممکن در اختیار تولیدکننده قرار می‌گیرد نیز اشاره و از بخش چالش‌برانگیز دیگری صحبت می‌کند: یارانه‌های عظیم پنهان، گاز مصرفی خانگی ۲۰۰ تومان، صنایع حدود ۸ تا ۹ هزار تومان و گاز تحویلی به پتروشیمی‌ها تنها ۵۰۰ تومان قیمت‌گذاری می‌شود. این، یارانه پنهان عظیمی است که باید مدیریت شود. همچنین، اگر میزان هدررفت انرژی را به گاز طبیعی تبدیل کنیم، معادل روزانه ۲۰۰ میلیون مترمکعب گاز خواهد بود، این رقم معادل تولید ۸ فاز از میدان گازی پارس جنوبی است که باید تا پایان برنامه هفتم به چرخه مصرف بازگردد.

|پیام‌ ما| از سال گذشته راه‌اندازی بازار مبادله آب، از سوی وزارت نیرو به‌عنوان راهی برای واقعی کردن قیمت آب، افزایش بهره‌وری و کاهش مصرف هدف قرار گرفت. بازاری با سازوکار جدید و قابل‌اجرا در بورس. بنابر اعلام وزارت نیرو، کشاورزان می‌توانند با استفاده از ابزارهای نوین آبیاری و افزایش بهره‌وری، در مصرف سهم آب معین خود صرفه‌جویی کنند و حجم صرفه‌جویی‌شده را در بازار آب به فروش برسانند. اگرچه این بازار منتقدانی هم دارد، اما به‌طور کلی، ایده بازار بهره‌وری مورد وثوق بخش خصوصی است. طبق اعلام وزارت نیرو، بازار مبادله آب در حال حاضر و بین بخش‌های مختلف مصرف در پنج منطقه آزمایشی منتخب در دشت‌های اردکان، قزوین، خواف، سمنان و کاشان عملیاتی شده است.