افزایش مسایل کلان محیط زیست ایران

تغییر اقلیم به‌عنوان یکی از جدی‌ترین و تهدیدکننده‌ترین مسائلی است که هم جمعیت روستایی و هم شهری ایران با آن مواجه‌اند. بزرگترین نگرانی محیط زیست ایران در گذشته آلودگی هوا بود. اما اخیراً، کمبود آب و افزایش دما و همچنین سوء‌مدیریت و اجرا نشدن مقررات محیط زیستی موجود، به مسایل جدید تبدیل شده است. ایران با خشک شدن رودخانه‌ها و تالاب‌ها، کاهش شدید آب‌های زیرزمینی، بیابان‌زایی، کاهش تنوع زیستی، آلودگی هوا و خاک، مدیریت نامناسب زباله، فرسایش خاک، تخریب مراتع و جنگل‌ها و توفان‌های گرد و غبار مواجه است. این دشواری‌ها نتیجه چندین دهه سیاست‌گذاری است و نمی‌توان بدون تغییر چشمگیر در رویکردهای محلی و ملی به طور مؤثر با آنها مقابله کرد. در غیاب چنین اصلاحاتی، ایران احتمالاً در سال‌های آینده مشکلات به مراتب بزرگتری را تجربه می‌کند.

مشکل اصلی کم‌آبی در اصفهان و خوزستان و مسائل محیط زیستی مرتبط با آن و مشکلات بسیاری از مناطق کشور، ناشی از سومدیریتی است که در دهه‌ها و سال‌های گذشته نگاهی منطقه‌ای به رفع مشکل آب داشته‌اند و راه حل‌های کوتاه مدت را برای حل مشکل آب اجرا کرده اند. ناکامی‌ها و نارسایی‌های گذشته هزینه‌های زیادی ایجاد کرده که مردم و دولت کنونی باید آن‌ها را بپردازند. الگوی کشت نامناسب، سدسازی گسترده، انتقال بی‌رویه آب بین حوضه‌ای‌ و صنایع مخرب محیط زیست مانند استقرار صنایع فولاد، کاشی و سرامیک و سیمان در مناطق خشک و بی آب ایران ، و توسعه پتروشیمی و نیشکر در مناطقی که تحت اثر خشکسالی شدید و فرونشست زمین و حذف آبخوانها هستند، از جمله برنامه‌های مخرب است. بیست و ششمین کنفرانس تغییرات اقلیمی سازمان ملل متحد کوپ 26 در گلاسکو اسکاتلند در آبان 1400 برگزار شد. در این اجلاس رهبران بیش از هفتاد کشور را برای تسریع در دستیابی به اهداف تعیین شده در توافقنامه آب و هوایی پاریس و کنوانسیون چارچوب سازمان ملل متحد در مورد تغییرات آب و هوایی که در سال 2016 توسط 195 کشور امضا شد، مشارکت کردند . در مبارزات انتخابات ریاست جمهوری 1400 کمپین رئیس جمهور رئیسی از «منشور زیست‌محیطی» رونمایی کرد که نیاز به توسعه پایدار، مدیریت بهتر آب، مدیریت منابع طبیعی، مدیریت پسماند، آموزش عمومی محیط‌‌زیست، مدیریت آبخیزداری و توسعه طرح‌های تغذیه آبخوان، سدهای زیرزمینی، احیا و بازسازی تالاب‌ها را تشریح کرد. و برنامه‌هایی در مورد حفاظت از دریاچه‌ها و بسیاری دیگر از سیاست‌های سازگار با محیط زیست ارائه داد.
نظرات اعضای کابینه در مورد توسعه اقتصادی، اشتغال، خودکفایی و کشاورزی نشان می دهد که به نظر می‌رسد آنها از جغرافیا، اقلیم شناسی، هیدرولوژی و سایر ویژگی‌های سیستم اکولوژیکی ایران اطلاعات کمی دارند‌. تغییرات مهم نیازمند اقدام و حمایت نهادهای حاکمیتی است‌‌. ایران فاقد یک برنامه اساسی برای مقابله با چالش‌های زیست‌محیطی است. در گزارش ژوئن 2020 دانشگاه ییل در آمریکا خود که سی و دو شاخص را در 180 کشور جهان اندازه گیری کرد، ایران با امتیاز چهل و هشت در رتبه شصت و هفتم قرار گرفت. موضوع مهم دیگر، نگرش دولت ‌‌به توافقنامه آب و هوایی پاریس2015 است. مجلس قبلی ورود ایران به این معاهده را تایید کرد، اما شورای نگهبان مانع از تصویب این قانون شد. شورا اعتراض کرد که تعهدات ایران به طور کامل مشخص نشده است و ماده 4 موافقتنامه به طور قابل توجهی فعالیت صنایع ملی ایران را محدود می‌کند. در نشست کوپ 21- پاریس 2015، ایران متعهد به کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای ‌‌در حد 4 درصد بدون قید و شرط و داوطلبانه و 8 درصد تا سال 2030 مشروط به حذف تحریم‌های اقتصادی اعمال شده توسط آمریکا ‌ شد. برخی معتقدند که با توجه به منابع غنی نفت و گاز ایران، پیوستن به این توافق اقلیمی مانع توسعه ایران می‌شود. همچنین برخی بر این نظرند که توافقنامه آب و هوایی پاریس یک توافق استعماری است و چرا ایران باید متعهد به کاهش گازهای گلخانه‌ای شود در حالی که کشورهای غربی از مرحله مصرف سوخت‌های فسیلی عبور کرده‌اند و به مطلوب رسیده‌اند؟
تحریم‌های ایالات متحده‌، کاهش درآمدهای ایران، ترساندن سرمایه‌گذاران خارجی از سرمایه‌گذاری در انرژی‌های تجدیدپذیر و لزوم خودکفایی اقتصادی، به وضوح بر مشکلات محیط زیست ایران اثر گذاشته است. ‌‌سوء‌مدیریت دولت بر منابع آب همچنان کلیدی است. بیش از 90 درصد آب ایران برای کشاورزی مصرف می‌شود که بیشتر آن برای محصولات پرآب مانند گندم، برنج و نیشکر استفاده می‌شود. همه این موارد نشان دهنده سردرگمی سیاستی در این حوزه است.