به مناسبت 13 بهمن زادروز بزرگ علوی
تولد خالق «گیله مرد»
آقا بزرگ علوی داستان نویس منتقد ادبی و مترجم در خانواده‌ای بازرگان و مشروطه خواه در ۱۲۸۳ در تهران به دنیا آمد. پدرش ابوالحسن از مبارزان آزاديخواه دوران جنبش مشروطيت، پسر بزرگ حاج محمد صراف مشروطه خواه و نماينده دور اول مجلس شورای ملی بود.
ابوالحسن در سال ۱۳۰۲ دو پسر خود مرتضی و آقابزرگ را براي تحصيل به آلمان فرستاد. بزرگ پس از پايان آموزش در سال ۱۳۰۷ به ايران مراجعت کرد و به کار تدريس در شيراز و تهران پرداخت. بزرگ علوی در دوران تحصيل و اقامت چندين ساله در آلمان با آثار نويسندگان اروپايی آشنا شد و از ادبيات اروپايي تاثير پذيرفت.
علوی در سال ۱۳۰۷ با صادق هدایت آشنا شد و در سال ۱۳۱۰ همراه پرتو مجموعه “انیران” شامل داستان هایی درباره هجوم مغول و اسکندر و اعراب به ایران را منتشرکرد.
وی بسیاری از آثار هدایت را به آلمانی ترجمه کرد و مدت ها استاد دانشگاه هومبولت آلمان شرقی بود. در سال ۱۳۱۳ مجموعه داستان “چمدان” را متاثر از آثار هدایت و روانکاوی فروید انتشار داد. او بعدها به گروه «پنجاه و سه نفر» تقی ارانی پیوست و پس از مدتی در سال ۱۳۱۶ دستگیر محاکمه و به همراه ۵۳ نفر به زندان افتاد و در شهریور ۱۳۲۰ در اعلام عفو عمومی، از زندان آزاد شد. در “ورق پاره های زندان” (۱۳۲۰) خاطرات عاشقانه و آرزوهای هم‌بندان خود را زمینه داستان های کوتاه قرار داد.
“پنجاه و سه نفر یاران زندانی” (۱۳۲۱) گزارشی از دوران زندان او و تصویری گویا از روشنفکران دوره رضا شاه است.
مشهورترین اثر علوی رمان “چشمهایش” است. در این رمان رابطه عاشقانه استاد ماکان نقاش و فرنگیس بر بستر مسایل سیاسی و مبارزاتی دوران رضا شاه گسترده می شود.
“گيله مرد” از تاثیرگذارترین داستان هاي بزرگ علوی است كه آثار بزرگی بر نويسندگان بعدي به جاي نهاده است. اين داستان شرح ماجراي سه نفر مرد است يكي گيله مرد و ديگر دو محافظ او كه او را به فومن می‌برند و …
علوی داستان های متعددی نوشت و در میان نویسندگان معاصر ایران معروف و شاخص شد. کتاب “تاریخ و توسعه ادبیات معاصر فارسی” (۱۳۴۲) را به آلمانی نوشته است. در اروپا داستان‌هایی درباره دربه درهای سیاسی و امیدها و حرمان های آنان نوشت. برخی از این داستان ها قبل از چاپ به صورت “مجموعه میرزا” (۱۳۵۷) در مجله کاوه به چاپ رسید. علوی رمانی نیز تحت عنوان “سالاری ها” (۱۳۵۷) درباره تحولات یک خانواده اشرافی در سال های ۱۳۰۰ نوشته است.
علوی که در سال ۱۳۳۱ برای شرکت در کنگره ای از ایران خارج شده بود با وقوع کودتای ۲۸ مرداد مجبور به اقامت در اروپا شد. بزرگ علوي در سن ۹۲ سالگي در تاريخ ۱۷ فوريه ۱۹۹۷ برابر با ۲۸ بهمن ماه ۱۳۷۵ بعد از دو هفته بيماري در شهر برلين آلمان درگذشت و بنا بر وصيت در قبرستان مسلمانان در کنار پدرش در شهر برلين دفن گرديد.