پس از هشت دوره مذاکره فشرده که دو دوره آن در دولت سید ابراهیم رئیسی و شش دوره آن در دولت حسن روحانی برگزار شد، سرانجام اخبار غیررسمی از بلند شدن دود سفید از وین حکایت دارد. ایران، آمریکا، روسیه، فرانسه، بریتانیا، آلمان و چین بر سر چند و چون بازگشت همه طرف‌ها به ویژه تهران و واشنگتن به توافق هسته‌ای موسوم به برجام توافق کردند. توافقی 20 صفحه‌ای که تا اینجای کار در بسیاری از جزئیات همان توافقات صورت گرفته در 6 دوره مذاکره دولت حسن روحانی است. روحانی آن زمان گفته بود که اگر اجازه داده بودند، او تا پیش از نوروز 99 تحریم‌ها را لغو کرده بود. حالا اما با بیش از یک سال تاخیر، سرانجام قرار است تحریم‌ها لغو و ایران به برجام برگردد. آخرین اختلاف هم 4 پرونده آژانس بین‌المللی انرژی اتمی برای جمهوری اسلامی است. 4 پرونده‌ای که شاید امروز و با سفر مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به تهران حل و فصل شود.

آخرین خبرها از وین تا پنجشنبه ظهر چندان امیدوار کننده نبود. بامداد چهارشنبه به وقت ایران منابع نزدیک به تیم مذاکره‌کننده ایالات متحده آمریکا و تروئیکای اروپایی از رایزنی آنان بر سر راه حل جایگزین برجام حکایت داشت. روسیه هم با توجه به جنگ اوکراین و حمله نظامی‌اش به این کشور، امکان پا در میانی را نداشت. اوضاع دلسرد کننده بود تا اینکه سرانجام رایزنی‌های دیپلماتیک نتیجه داد و آخرین اختلافات نیز با اتخاذ راهکارهایی حل و فصل شد. از بعد از ظهر پنجشنبه بود که اخبار رفته رفته امیدوار‌کننده‌ شد و پنجشنبه شب، منابع خبری از یک سو و خبرنگاران و تحلیل‌گران حوزه سیاست خارجی ایران و آمریکا از حصول توافق در وین و پایان اختلافات خبر دادند. همان زمان بود که خبرنگاران از خداحافظی میخائیل اولیانوف از مذاکرات وین نوشتند. او تلاش کرده بود در دو دوره مذاکره صورت گرفته در دولت ابراهیم رئیسی نقش قیم ایران و البته سخنگوی مذاکرات را ایفا کند و تا حد بسیاری هم موفق بود. او از مذاکرات خداحافظی کرد زیرا مجبور بود امور مربوط به حمله نظامی روسیه به اوکراین را پیگیری کند. اولیانف اما تاکید کرد که توافقات در حد بسیاری صورت گرفته است. تنها اختلاف باقی مانده هم مساله پرونده‌های باز شده برای ایران بود که راهکاری برای آن یافته شد.
راه حل تکراری
مساله 4 پرونده تشکیل شده برای ایران در آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و اخبار منتشر شده مبنی بر یافتن ذرات اورانیوم و پلوتونیوم در این مراکز آخرین اختلاف یا پرانتر باقی مانده بود. این پرانتز در دوران برگزاری مذاکرات به ریاست سید عباس عراقچی ایجاد و ایران همان زمان بر لزوم حل و فصل آن تاکید شده بود. در دوران علی باقری‌کنی اصرار ایران بر این پرانتز بیشتر و تا حدی با انتقاد طرف‌های دیگر مذاکره حتی روسیه مواجه شد. ایران خواستار بسته شدن این پرونده‌ها بود اما طرف‌های درگیر در برجام از لزوم حل و فصل آن با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی گفته و تاکید داشتند که این مساله ارتباطی به آنان ندارد. این پرونده‌ها حتی در صورت حصول توافق برجام می‌توانست موجب صدور قطعنامه علیه برنامه اتمی جمهوری اسلامی و اعمال مجدد برخی تحریم‌ها شود از این رو ایران بر بسته شدن آنان اصرار داشت. در نهایت مقرر شد همان راهکاری که برای انعقاد برجام در پیش گرفته شد، برای احیای این توافق هم اجرایی شود و رایزنی با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در تهران به انجام رسد. براساس آخرین اخبار منتشر شده و تایید وزارت امور خارجه ایران، رافائل گروسی امروز، شنبه، به تهران سفر می‌کند و احتمالا علاوه بر دیدار با محمد اسلامی، رئیس سازمان انرژی اتمی، با حسین امیرعبداللهیان، وزیر امور خارجه ایران هم دیدار می‌کند. هنوز مشخص نیست که او با رئیس جمهوری هم دیدار خواهد کرد یا خیر.گروسی در شرایطی امروز به تهران سفر می‌کند که مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در دو سفر پیشین خود به تهران نیز رایزنی بر سر همین 4 پرونده تشکیل شده برای تهران در آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را در دستور کار داشت اما آنچنان که باید و شاید موفق نبود. او تاکید کرده بود که پاسخ‌های مسئولان دولت رئیسی قانع کننده نیست ولی با این حال آژانس حداقل تا امروز نتوانست صحت و سقم 4 پرونده را تمام و کمال تایید کند. این بار اما سفر دیپلمات آرژانتینی با سفرهای پیشین متفاوت است چرا که تهران بسته شدن پرونده مذکور را یکی از خطوط قرمز خود برای دستیابی به توافق برای احیای برجام و بازگشت به اجرای پروتکل الحاقی دانسته و دیپلمات‌های غربی نیز اعلام کرده‌اند که ساعات پایانی حضور خود در وین را می‌گذرانند. سرنوشت برجام به دیدارهای گروسی گره خورده ولی شنیده‌ها از تهران و وین حاکی از آمادگی تهران برای همراهی با آژانس به منظور دستیابی به توافق برای احیای دوباره برجام است. موضوعی که مورد تاکید علی اکبر صالحی، رئیس سابق سازمان انرژی اتمی ایران هم قرار گرفته است.
تهران آماده است
آمادگی تهران برای احیای توافق برجام و لغو تحریم‌ها و بازگشت همه طرف‌ها به توافق هسته‌ای دیروز در تماس تلفنی وزیر امور خارجه ایران با مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا مورد تاکید قرار گرفته است. حسین امیرعبداللهیان در این تماس تلفنی با تشکر از تلاش‌های هماهنگ کننده عالی اتحادیه اروپا در مذاکرات وین اظهار کرد: «ما برای نهایی کردن توافق خوب و فوری آمادگی داریم اما شتاب و عجله طرف غربی نمی‌تواند مانع رعایت خطوط قرمز ایران شود.» این اظهارات در شرایطی صورت گرفته که جنگ اوکراین و اختلاف روسیه با آمریکا و اروپا شرایط را حساس‌تر کرده و حتی علی شمخانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران هم در دیدار خود با برخی نمایندگان مجلس بر لزوم تسریع در روند دستیابی به توافق تاکید کرده بود. وزیر امور خارجه ایران در بخش دیگری از اظهاراتش با استقبال از نهایی کردن هر چه زودتر توافق افزود: «لازمه حضور وزرای خارجه در وین و اعلام توافق نهایی منوط بر رعایت کامل خطوط قرمز اعلامی ایران و از جمله موضوع تضمین موثر اقتصادی است. دکتر باقری و کارشناسان ارشد ایران در مشورت مستمر و فعال با همه هیات‌ها در وین می‌مانند. هیات کشورمان با جدیت به تلاش برای رسیدن به توافق نهایی و خوب ادامه خواهند داد. هر زمانی که طرف های غربی خطوط قرمز باقی‌مانده و اعلام شده ما را بپذیرند آماده حضور در وین هستم.» جوزف بورل نیز در این تماس تلفنی تاکید کرده که «از نظر ما عمده درخواست‌های جمهوری اسلامی ایران در توافق پیش رو مورد توجه قرار گرفته است. ما به عنوان هماهنگ کننده مذاکرات ایران و ۱+۴ مایلیم بگوییم که گفت‌وگوها در مسیر پیشرفت و رسیدن به نتیجه نهایی قرار دارد.»
همزمان استفنی القاق، نماینده بریتانیا در سازمان‌های بین‌المللی و مذاکره کننده ارشد این کشور در توئیتر خود پیشرفت‌های صورت گرفته در وین را تایید و از نزدیکی به خط پایان گفت اما با یادآوری اختلاف باقی مانده، بسته شدن پرونده‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی علیه ایران، نوشت: «حصول یک توافق در وین امکان‌پذیر است اما تضمین شده نیست. نباید پیش از بسته شدن پنجره دیپلماتیک، فرصت را از دست بدهیم. الان باید چند متر آخر را طی کنیم. هیات‌های مذاکره‌کننده تروئیکای اروپا(آلمان، فرانسه و انگلیس) و آمریکا امروز دیدار می‌کنند تا پیش‌رفت‌های حاصل شده در مذاکرات را ارزیابی و جمع‌بندی کنند.» این اظهارات و یادآوری محدودیت زمانی از طرف غربی‌ها به نوعی با واکنش تهران هم همراه شده است. شمخانی در توئیتر خود نوشته است: «راهبرد «مقاومت فعال»، سیاست «فشار حداکثری» ترامپ را به اعتراف دولت فعلی آمریکا با شکست روبه‌رو کرد. مذاکرات وین اگر به توافق خوب منتهی نشود به‌طور قطع در آینده نه چندان دور، دولت فعلی آمریکا نیز به‌دلیل عدم استفاده به موقع از فرصت دیپلماسی، احساس شکست می‌کند.» بدین ترتیب باید دید نتیجه سفر گروسی به تهران چه می‌شود. چاره‌ای جز امیدواری نیست و باید دید اخبار غیررسمی منتشر شده مبنی بر اعلام توافق تا روز دوشنبه، عملی خواهد شد یا بازهم لغو تحریم‌ها و بازگشت ایران به اقتصاد جهانی و استفاده از منابع نفتی‌اش به تعویق خواهد افتاد.