راهکارهای طبیعت محور، مجموعه اقداماتی مبتنی بر خدمات اکوسیستم های طبیعی بوده که در کنار دیگر راهکارهای غیر طبیعی در حکمرانی و مدیریت یکپارچه منابع آب و حل چالش های تغییرات اقلیم، خشکسالی…

نا‌امنی غذایی و کنترل بلایای طبیعی نظیر سیلاب، موثر می باشند و همزمان موجب تامین رفاه و امنیت جوامع انسانی، توسعه پایدار و بازیابی خدمات اکوسیستم‌های طبیعی می‌شوند.نسل بشر در گذشته به خوبی از نقش اکوسیستم‌های طبیعی در بقای خود آگاه بوده و می‌توان دانش بومی و مصادیق داخلی آن نظیر احداث قنوات و ایجاد آب‌بندان‌ها را گواهی بر همین ادعا دانست. متاسفانه انقلاب صنعتی و تمرکز صرف بر روش‌های مهندسی و سازه‌ای در مدیریت منابع آب، سبب شد راهکارهای طبیعت محور به فراموشی سپرده شوند. حال آن‌که گذشت زمان و تشدید پیامدهای تغییرات اقلیمی باعث گردید هزینه های ناشی از بی توجهی به این دست راهکارها، بیش از پیش آشکار گردد و مشخصا از سال 2000 میلادی تمرکز غالب مجامع بین‌المللی از جمله اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت، سازمان ملل متحد و اتحادیه اروپا و همچنین کشورهای توسعه یافته بر پیاده سازی راه‌حل‌های مبتنی بر طبیعت به‌عنوان یکی از راهبردهای کلیدی مدیریت منابع آب، قرار گرفته است.برخی از مهم‌ترین و موثرترین راهکارهای طبیعت‌محور در کنترل و مدیریت سیلاب‌ها شامل حفاظت خاک، احیای پوشش جنگلی و مرتعی، حفظ بستر و لایروبی رودخانه‌ها، آبخوان‌داری و آبخیزداری و خصوصا احیای تالاب‌ها، آب‌بندان‌ها و قنوات است. متاسفانه در کشور ما نظیر دیگر نقاط دنیا، برای دهه‌های متمادی شاهد کم‌توجهی به این‌گونه راهکارها در توسعه پایدار سرزمین بوده‌ایم. برای نمونه می‌توان به پیامدهای ناشی از سیلاب‌های سال آبی 1399-1398 که نتیجه مستقیم تغییر اقلیم و بارش‌های حدی در برخی استان‌ها نظیر لرستان، خوزستان، فارس و سیستان و بلوچستان بود، اشاره کنیم. سیلاب‌هایی که به واسطه تخریب پوشش جنگلی و مرتعی، تشدید فرسایش و رسوبگذاری در پایین دست و در نتیجه کاهش ظرفیت نگهداشت و ذخیره سیلاب در سازه‌های کنترلی و تالاب‌ها، تصرف و تغییر کاربری بستر رودخانه‌ها و اراضی تالابی، لایروبی غیر‌استاندارد یا مداخلات انسانی در مسیل‌های سیلابی و ایجاد موانع برای هدایت جریانات سیلابی به سوی تالاب‌ها، پدید آمد و هزینه‌های هنگفت و جبران‌ناپذیری را به دولت و مردم تحمیل کرد.متاسفانه طی یک ماه گذشته، برای بار دیگر هزینه کم‌توجهی به راهکارهای طبیعت‌محور را به واسطه تکرار بارش‌های حدی و مونسون و وقوع سیلاب‌های ویرانگر در برخی استان‌ها شامل فارس، خراسان جنوبی، هرمزگان، سیستان و بلوچستان و کرمان پرداختیم. اهمیت بیشتر این موضوع جایی است که منابع آب ناشی از سیلاب‌های اخیر خصوصا در شرایط کمبود چشمگیر منابع آب و افت شدید غالب آبخوان‌های کشور، عمدتا از دست می‌روند و صرفا شاهد بروز خسارات جدی به جوامع انسانی، زیرساخت‌های عمرانی، تاسیسات و ابنیه شهری و روستایی هستیم. امیدوارم به‌کارگیری راهکارهای طبیعت‌محور به‌عنوان یکی از سیاست‌های تاثیر‌گذار در امنیت آب، غذا و بهداشت در برنامه هفتم توسعه اقتصادی و اجتماعی کشور، مورد توجه جدی قرار گیرد.