بازگشایی مدارس بعد از حدود دو سال تعطیلی و همزمانی این رویداد با آلودگی شدید هوا در شهرهای بزرگ و به خصوص پایتخت بسیاری را متوجه این مسئله کرده که چگونه می‌توان از کودکان در مقابل آلودگی هوای شهرها مراقبت کرد.
آنچه مشخص است و از دل تحقیقات متخصصین بیرون می‌آید این است که تاثیرات آلودگی هوا بر کودکان به مراتب بیشتر از بزرگسالان است. پایگاه اینترنتی مجمع جهانی اقتصاد (World Economic Forum) در گزارشی به این موضوع پرداخت.

بر اساس گزارش پایگاه مجمع جهانی اقتصاد، کودکان در برابر اثرات آلودگی هوا آسیب‌پذیرتر هستند، زیرا سرعت تنفس آنها نسبت به بزرگسالان بیشتر است و بدن کوچک‌تر آنها در مقایسه با بزرگسالان آلاینده‌های بیشتری را جذب می‌کند.
طبق تحقیقات سازمان بهداشت جهانی، نزدیک به 90 درصد از کودکان سراسر جهان در هوای آلوده زندگی می‌کنند. یکی از نگرانی‌های اصلی والدین کودکان، قرار گرفتن فرزندانشان در معرض آلودگی هوای ناشی از ترافیک در مسیر مدرسه است. فقط در ایالات متحده، اتوبوس‌های سرویس مدرسه به تنهایی کودکان را در معرض 3 هزار تن دوده و 95 هزار تن ترکیبات مه دود (smog) در سال قرار می‌دهند. آلودگی هوا به طور قابل توجهی عوارض ناشی از بیماری‌های رایج کودکان مانند آسم را افزایش می‌دهد. آلودگی ناشی از تردد خودروها به تنهایی عامل 13 درصد از آسم کودکان است. مطالعه‌ای در سال 2020 در دانشگاه هاروارد نشان داد کودکان مبتلا به آسمی که در نزدیکی جاده‌ها یا مسیرهای پرتردد زندگی می‌کنند، با رفتن به مدرسه وضعیت بدتری به لحاظ سلامتی و تنفس دارند.
یک مطالعه مشابه نشان داد که قرار گرفتن طولانی مدت در معرض آلودگی هوا با عملکرد ضعیف ریه در دوران کودکی مرتبط است. علاوه بر اختلال در عملکرد ریه، آلودگی حاصل از سوخت‌های فسیلی منجر به کاهش وزن هنگام تولد، افزایش زایمان زودرس و بدتر شدن سلامت روان در کودکان می‌شود.
راه‌های پیش‌روی انسان
اما پرسش اینجا است که چگونه باید با این پدیده مقابله کرد؟ به عبارتی، چگونه می‌توان از جان کودکان خود در مقابل آلودگی هوا مراقبت کرد؟ این پرسشی است که پایگاه مجمع جهانی اقتصاد هم سعی دارد به آن پاسخ دهد.
بر اساس گزارش این سازمان، استراتژی‌های زیادی وجود دارد که می‌تواند باعث کاهش آلودگی هوا شود. برخی از این راهکارها فردی و برخی جمعی‌اند. بسیاری از آنها نیز در حوزه کلان و بین المللی مطرح و اجرا می‌شوند. یکی از مهم‌ترین راهکارها بهبود ناوگان حمل و نقل عمومی است. با افزایش پیشرفت در صنعت خودروسازی انتظار می‌رود دولت‌ها موج ” خودرو پاک” را به وجود آورده و آرام آرام خودروهای پرآلاینده را از سطح شهر جمع آوری کنند.
حمایت از سیاست‌هایی که از حمل‌ونقل عمومی و بهبودی ناوگان آن حمایت می‌کنند، راهی ملموس برای مشارکت در حرکت هوای پاک است. در ایالات متحده، اتوبوس‌های مدرسه 90 درصد از کل ناوگان اتوبوس‌های کشور را تشکیل می‌دهند و روزانه 25 میلیون کودک را این طرف و آن طرف می‌برند. طرح تحول حمل و نقل عمومی که شامل ورود اتوبوس‌های برقی به ناوگان سرویس مدارس می‌شود، میزان آلودگی هوا را به میزان قابل توجهی کاهش می‌دهد. به علاوه، برنامه “اتوبوس هوای پاک” در ایالت‌هایی مانند نیویورک و کالیفرنیا و اعطاء وام به دارندگان اتوبوس‌های فرسوده به میزان بسیار زیادی در کاهش آلودگی هوا موثر بوده است. این طرح می‌تواند الگوبرداری شده و در سایر کشورها نیز اعمال شود.
به جز این، استفاده کمتر از خودروهای شخصی توسط خانواده‌ها به شدت توصیه می‌شود. شاید باور نکردنی باشد اما استفاده از وسایل حمل و نقل عمومی، دوچرخه سواری، یا پیاده‌روی ساده یکی از موثرترین راه‌هایی است که یک فرد می‌تواند با آن، ردپای کربن را از آسمان شهر خود از بین ببرد.
ایجاد مسیرهای پیاده‌روی ایمن برای کودکان یک راه مهم برای کاهش قرار گرفتن آنها در معرض آلودگی هوا در مسیر مدرسه است. ترسیم مسیرهای پیاده‌روی با حداقل آلودگی هوا ابتکاری است که مدارس و شهرداری‌ها می‌توانند برای کمک به دانش‌آموزان خود، آن را اجرا کنند.
بر اساس شواهد و آمار، تخمین زده می‌شود که حدود 1.7 میلیون از مرگ کودکان در سال به آلودگی محیط زیست ارتباط داشته باشد. در بسیاری از کشورهای جهان سوم و کمتر برخوردار، به دلیل دسترسی محدود به منابع ایمن و سازگار با محیط زیست، خطر آلودگی هوای بیرون و داخل خانه بیشتر است. استفاده از زیست توده‌هایی (Biomass) مانند کود حیوانی و چوب، برای اجاق‌های خانه و مصارف خانگی می‌تواند شرایط را تغییر دهد. بیش از 2.5 میلیارد نفر در جهان (که بیشترشان در کشورهای جهان سوم هستند) با آتش آشپزی می‌کنند و میزان آلودگی هوا را نه تنها در خانه های خود، بلکه در محیط های باز اطراف نیز به شدت افزایش می‌دهند. اثرات باقیمانده این سوخت‌ها به همراه آلودگی هوای ناشی از وسایل نقلیه موتوری و بسیاری از عوامل دیگر، سلامت و ایمنی فرزندان ما را به شدت تهدید می‌کند.
پایگاه مجمع جهانی اقتصاد در پایان گزارش خود می‌نویسد: «در وضعیت کنونی تلاش بین‌المللی برای تضمین هوای پاک برای فرزندانمان در اولویت قرار دارد. دنیای سالم‌تر مستلزم ایجاد محیطی امن و سالم برای رشد و یادگیری کودکان است. وضعیت موجود، نسل جدید را در یک نقطه ضعف قابل توجه قرار داده است. ما باید اقدامات لازم را انجام دهیم تا این اطمینان حاصل شود که هر کودکی می‌تواند از پیاده‌روی خود به سمت مدرسه و تفریح در زمین بازی لذت ببرد بدون اینکه با خطر ابتلا به آسم، سرطان و بیماری‌های قلبی عروقی مواجه گردد. بچه‌های ما دارند به خاطر هوای کثیف می‌میرند. همین حالا وقت عمل است.»