|پیام ما| با ادامه کم‌بارشی‌ها و بی‌توجهی به حقابه زیستگاه‌های تالابی، قوری‌گل بیشتر از همیشه به خشکی نزدیک شده است. این زیستگاه‌ که یکی از مهم‌ترین تالاب‌های آذربایجان شرقی است، اینطور که مدیر کل حفاظت محیط زیست استان گفته «وضعیتی نامساعد» دارد و تراز آبی‌اش ۵۳ سانتی‌متر کاهش یافته است. در حالی که فصل حضور پرندگان مهاجر نزدیک است، به نظر می‌رسد احوال ناخوش تالاب، مهمانان مناطق سردسیری را از این زیستگاه تشنه دور کند.

اردیبهشت‌ماه امسال، پیش از آنکه قوری‌گل به اندازه امروز تشنه و خشکیده شود، دویست درنای مهاجر از قطب شمال، روسیه و سیبری مهمان این تالاب شدند. این میزبانی برای قوری‌گل اتفاق بسیار نادری بود و محیط زیستی‌ها گفتند که در این برهه زمانی با توجه به مشکلاتی که در تامین و انتقال حقابه این تالاب روی می‌دهد، «شاید این اتفاق مهم در تاریخ تالاب قوری‌گل تلنگر و هشداری جدی برای دست‌اندرکاران مدیریت آب استان باشد».
چند ماه بعد از این اتفاق اما در تیرماه، کم‌بارشی به افت تراز آبی تالاب قوری‌گل بستان‌آباد انجامید. همان وقت یوسف غفارزاده، مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای آذربایجان شرقی گفت: «با توجه به کمبود منابع آبی و کاهش بارندگی‌ها، تالاب بین‌المللی قوری گل بستان‌آباد با افت تراز مواجهه شده است.» در آن زمان به گفته او تراز تالاب بین‌المللی قوری‌گل ۱۹۱۲.۴۱متر تخمین زده شد، در حالی که این رقم در تیرماه سال گذشته ۱۹۱۲.۷۴متر بود. با توجه به این شرایط، وسعت تالاب قوری گل از ۱.۳۷کیلومترمربع در سال 1399 به ۱.۲۹کیلومتر مربع رسید که ۸سانتی متر کاهش را نشان می‌داد. همچنین حجم آب تالاب قوری‌گل به ۱.۳۳میلیون مترمکعب رسید در حالی که در مدت مشابه سال گذشته ۱.۷۷میلیون مترمکعب بود.
حالا حسن عباس‌نژاد، مدیر کل محیط زیست آذربایجان شرقی در تازه‌ترین اظهارات درباره قوری‌گل گفته است: «تالاب بین المللی ‌‌قوری‌گل امسال با توجه به کاهش میزان بارندگی و وقوع شرایط خشکسالی در منطقه و همچنین شرایط نابسامان کانال آبرسانی آن نسبت به سال‌های گذشته وضعیت مساعدی به لحاظ آبگیری و تامین حقابه نداشته است.» به گفته او بر اساس آمار ارائه شده از طرف شرکت آب منطقه‌ای استان، میزان آب ورودی تالاب در سال آبی جاری ۰.۹۶ میلیون متر مکعب بوده که در مقایسه با سال آبی قبلی (۱.۴میلیون متر مکعب) به میزان ۰.۴۴ میلیون متر مکعب کاهش آبگیری داشته است. همچنین تراز آبی تالاب در پایان فصل آبی جاری به ۱۹۱۱.۷۸ رسیده که نسبت به تراز زمان مشابه سال قبل(۱۹۱۲.۳۱) به میزان ۵۳ سانتی‌متر کاهش نشان می دهد.
اگر آب نرسد…
بیشتر از یک دهه پیش کارشناسان محیط زیست این خطرات را برای تالاب قوری‌گل برشمرده بودند: خطر کم‌آبی و خشک شدن تالاب، ورود سموم و کودهای شیمیایی که سبب رشد سریع جلبک‌ها و نابودی تـالاب می‌شود، ورود رسوبات ناشی از فرسایش به تالاب. کم‌آبی و خشکیدن اما حالا نزدیک‌ترین خطر برای قوری‌گل است؛ زیستگاهی که با توجه به اهمیتش، جزو تالاب‌های بین‌المللی ثبت‌شده در کنوانسیون رامسر است. آب این تالاب که بیشتر از رودها و آبراهه‌هاى فصلى و سیلابی (صبری‌چای) و بـه مقدار کمتر از طریق چشمه‌هاى زیر قوری‌گل تأمین می‌شود، شیرین و در صورت تصفیه قابل شرب است. منابع تأمین‌کننده آب این تالاب از آب‌های جاری ناشی از برف و باران و تعدادی چشمه‌های زیرزمینی است که در کف آن جریان دارند و حالا به گفته عباس‌نژاد وضعیت امروزی حاصل کاهش میزان بارندگی، وقوع شرایط خشکسالی در منطقه و همچنین شرایط نابسامان کانال آبرسانی آن نسبت به سال‌های گذشته است. مدیر کل حفاظت محیط زیست استان گفته است: «آبگیری تالاب ‌‌قوری‌گل هر سال از اواسط آبان ماه شروع و تا اواسط اردیبهشت ماه سال بعد ادامه پیدا می‌کند. وضعیت آبی فعلی تالاب نشان می‌دهد اگر در فصل آبی جدید روند آبگیری این تالاب به نحو مطلوب صورت نگیرد چه بسا در سال آتی شاهد خشک شدن کامل این تالاب مهم در استان خواهیم بود.»
تهدید پرندگان مهاجر
تالاب قوری‌گل برای شماری از پرندگان مهاجر آبزی و حمایت‌شده از نظر زیستگاهی حائز اهمیت ملی و بین‌المللی است و در نتیجـه حفاظت از آن اجتناب‌ناپذیر است. مدیر کل محیط زیست آذربایجان شرقی هم همین وجهه را یکی از شاخصه‌های اهمیت تالاب دانسته است. تالاب قوری‌گل با وسعت ۲۰۰ هکتار در کنار جاده ترانزیتی تبریز- بستان‌آباد در فاصله ۴۵ کیلومتری شرق تبریز و ۱۵کیلومتری غرب بستان‌آباد واقع شده است. ۲۸۰ گونه آبزی در حوضه آبریز،۱۱۱ گونه جانور شامل ۹۲ نـوع پرنـده (از جملـه اردک سرسفید، مرمری و بلوطی ) و ۱۹ نوع خزنـده و یـک گونـه مـاهی کپور در این زیستگاه شناسایی شده است.
پیش از این در اردیبهشت‌ماه داود غنی‌پور، معاون محیط طبیعی اداره کل حفاظت محیط زیست آذربایجان‌شرقی با تاکید بر ضرورت تامین حقابه تالاب‌های استان، نسبت به وضعیت این زیستگاه‌ها هشدار داد و گفت: «اگر این امر صورت نگیرد و برداشت‌های غیرمجاز از آب‌های زیرزمینی در مسیر تالاب‌ها ادامه یابد وضعیت تالاب‌ها وخیم می‌شود.» به گفته او ۲۶ تالاب دارای حائز اهمیت در استان آذربایجان شرقی وجود دارد که از این میان دو تالاب قره‌قشلاق و قوری‌گل از اهمیت بسیار بالایی برخوردارند چرا که بیشتر جمعیت پرندگان مهاجر استان به غیر از رودخانه‌ها و دریاچه‌های پشت سدی به این دو تالاب مهاجرت می‌کنند. از سوی دیگر تالاب قوری‌گل جزو مناطق تحت حفاظت محیط زیست بوده و به عنوان تالاب بین‌المللی ثبت شده و اردک سرسفید به عنوان گونه حائز اهمیت و در معرض تهدید این تالاب است.
از سوی دیگر یکی از عواملی که در سال‌های اخیر بسیار دیده شده، تغییرات کاربری و ساخت و سازهای ویلایی در محدوده تالاب‌هاست. طبق گفته غنی‌پور همچنین در حالی که تغذیه بیشتر تالاب‌های استان از آب‌های زیرزمینی است، با برداشت‌های بی‌رویه از این منابع پیکره تالاب‌ها کوچکتر می‌شود و با عدم تخصیص حقابه از آب‌های سطحی این مشکل بزرگتر می‌شود.
غنی‌پور همچنین با تاکید بر اینکه بیشترین دغدغه در بحث تالاب‌ها تخصیص حقابه است، گفت: «به دلیل مشکلاتی که در دستگاه‌های مربوطه وجود دارد و حقابه تالاب‌ها به خصوص قوری‌گل و قره‌قشلاق محقق نمی‌شود بزرگترین تهدید برای آینده است.» در آن زمان به گفته معاون محیط زیست طبیعی آذربایجان شرقی، وضعیت آبی تالاب ها نسبت به گذشته در شرایط تثبیت قرار داشت اما رو به وخامت بود و از نظر آبگیری وضعیت خوبی نداشت. از سوی دیگر به جز این قوری‌گل و قره‌قشلاق، حقابه دیگر تالاب‌ها هم «آنطور که باید تامین نمی‌شود».
بر اساس توضیح مسئولان محیط زیست استان نزدیک به ۱۰ سال است که جمعیت پرندگان مهاجر در وضعیت پایدار قرار دارد، هر سالی که کیفیت آب، زیستگاه و عوامل زیستگاهی خوب باشد جمعیت پرندگان مهاجر افزایش می‌یابد ولی در سال‌هایی که بر اثر خشکسالی قسمتی از تالاب خشک شده و یا کیفیت حفاظت کاهش یافته در آن سال جمعیت پرندگان مهاجر کاهش می‌یابد. در حالی که پیکره تالاب‌ها از جمله شاخص‌های موثر برای زیستگاه‌های پرندگان مهاجر است، با این پیش‌بینی‌ها به نظر می‌رسد امسال، یکی از زمان‌هایی است که شمار کمتری از پرندگان میهمان تالاب قوری‌گل خواهند بود.