اختلاف شدید میان نرخ واکسیناسیون در کشورهای ثروتمند و فقیر در حال افزایش است. این موضوع نشان می‌دهد که کشورهای ثروتمند نتوانستند کمک به کشورهای فقیر را برای مقابله با یک بحران، به نفع خود ببینند. این نمونه‌ای است که نشان می‌دهد جهان چگونه به سایر چالش‌های مشترک جهانی واکنش نشان می‌دهد؛ جلوگیری از بدترین اثرات تغییرات آب‌وهوایی.

از میان بیش از یک میلیارد و صد میلیون واکسن تزریق شده در سراسر جهان، بیشترِ آنها در بازوی کسانی فرو رفته که در کشورهای ثروتمند زندگی می‌کنند. به گزارش نیویورک‌تایمز، در ایالات متحده آمریکا، جایی که تقریبا نیمی از جمعیت آن، دست‌کم یک دُز از واکسن کرونا را دریافت کرده‌اند، میلیون‌ها دُز مازاد وجود دارد، در حالی که هند، با نرخ واکسیناسیون 9 درصد، رکورد آمار مبتلایان روزانه را درهم می‌شکند. در شهر نیویورک، صدای فریاد افرادی را می‌شنوید که فرصت آزادانه نفس کشیدن و برداشتن ماسک را پیدا کرده‌اند؛ در دهلی‌نو اما، فریادها برای اکسیژن است.
شکاف میان واکسیناسیون در کشورهای ثروتمند و فقیر، درسی در مورد تغییرات آب‌وهوایی به ما می‌دهد؛ چون این شرایط می‌گوید که کشورهای ثروتمند در درک این موضوع شکست خورده‌اند که منافع کشورهای فقیر را در مقابله با یک بحران جهانی، ذیل منافع خود ببینند. کاملا می‌توان این موضوع را با گرم شدن کره زمین مقایسه کرد. کشورهای فقیر، دائما می‌گویند که اگر قرار است جهان به عنوان یک کل، با پیامدهای تغییرات آب‌وهوایی مقابله کند، آنها نیاز دارند کمک‌های مالی و فناوری بیشتری را از کشورهای ثروتمند دریافت کنند. تاکنون، کشورهای ثروتمند – که البته بزرگ‌ترین انتشاردهنده‌های گازهای گلخانه‌ای هم هستند- دست به جیب نشده‌اند.
از سوی دیگر، کمبود واکسن امسال در کشورهای دیگر جهان، می‌تواند مانع از توانایی شرکت آنها در مذاکرات آب‌وهوایی سازمان ملل شود که قرار است در ماه نوامبر، در گلاسکو انگلیس برگزار شود. به این ترتیب، صدای این کشورها در تصمیم‌گیری‌های مهم در مورد اینکه چطور باید اقتصاد جهانی را از سوخت‌های فسیلی دور کرد، شنیده نمی‌شود. گِرِگ گنزالوِز، استادیار اپیدمیولوژی در دانشکده بهداشت عمومی ییل و فعال با سابقه در زمینه دسترسی جهانی به داروهای ایدز، می‌گوید: «برابری در دستور کار نیست.» او می‌افزاید: «اگر نتوانیم عدالت را برای بدترین شیوع یک قرن گذشته برقرار کنیم، چطور می‌خواهیم این کار را در مورد تغییرات آب‌وهوایی انجام دهیم؟» دکتر گنزالوِز از جمله کسانی است که طرفدار واگذاری حق ثبت اختراع شرکت‌های دارویی برای واکسن‌های کووید-19، به اشتراک گذاری فناوری با تولید‌کنندگان واکسن و افزایش تولید در سراسر جهان است. گروه‌های صنعت داروسازی و حامیان آنها در کاخ سفید، با تقسیم آزادانه مالکیت معنوی با تولیدکننده‌های رقیب مخالفت کرده‌اند و برخی در دولت گفته‌اند که مواد اولیه واکسن برای تولید واکسن آمریکایی‌ها مورد‌نیاز است. هند تلاش کرده تا حق ثبت اختراع واکسن کووید-19 و قوانین صادراتی آمریکا را در مورد مواد اولیه واکسن کاهش دهد تا به شرکت‌های هندی اجازه افزایش تولید دهد. در برزیل، چند قانونگذار اخیرا تلاش کرده‌اند حق ثبت اختراع واکسن‌ها داروهای کووید-19 را به حالت تعلیق درآورند. ایالات متحده آمریکا هم تاکنون جلوی تلاش‌های سازمان تجارت جهانی را برای کاهش قوانین ثبت اختراع، گرفته است. البته که ویرانی‌های شیوع بیماری در کشورهایی مثل هند و برزیل را نمی‌توان فقط بر عهده دارندگان حق ثبت اختراع کشورهای ثروتمند قرار داد. جیر بولسونارو، رئیس‌جمهوری راستگرای پوپولیست برزیل، راهنمایی‌های بهداشت عمومی را نادیده گرفت و اصرار داشت که قرنطینه و محدودیت‌ها، تهدید بزرگ‌تری برای اقتصاد ضعیف این کشور است. حالا برزیل شاهد نتایج این تصمیم‌ها است؛ این کشور در حال حاضر یکی از بیشترین آمار تلفات جهانی را دارد و اقتصادش فرسوده است. نارندرا مودی، نخست وزیر راستگرا و پوپولیست هند که اوایل امسال به مقابله با ویروس افتخار می‌کرد، اجازه برگزاری اجتماعات بزرگ مذهبی و سیاسی را داد و به جای تهیه و حفظ واکسن برای 1.4 میلیارد شهروند هندی، صادرات واکسن‌های هندی را به سایر کشورها آغاز کرد. امروز هند با وجود 380 هزار ابتلای جدید در هر روز، به آسیب‌دیده‌ترین کشور جهان تبدیل شده است. نبرد طولانی مدت جهانی بر سر حقوق معنوی داروها نیز کاملا مشابه اقدامات آب‌وهوایی است. توافق‌نامه آب‌وهوایی پاریس صراحتا خواستار انتقال فناوری برای توسعه زیرساخت‌های انرژی پاک است.
کشورهای در حال توسعه بارها گفته‌اند که اگر کشورهای ثروتمند، فناوری و پول را با آنها به اشتراک نگذارند، نمی‌توانند با اثرات تغییرات آب‌وهوایی مقابله کنند؛ خصوصا اینکه این مشکل با فروپاشی اقتصادی ناشی از همه‌گیری کرونا و دسترسی نابرابر به واکسن‌ها شدیدتر شده است.
مهم‌تر از همه این است که عواقب گرم شدن زمین هم نابرابر است و بیشترین آسیب‌ها را به فقیرترین مردم در فقیرترین کشورها وارد می‌کند.
تسنیم ایسوپ، یک مقام دولتی سابق آفریقای جنوبی که اکنون مدیر اجرایی گروه «شبکه اقدام برای آب‌وهوا» است، می‌گوید: «اگر این روشی است که کشورهای ثروتمند در یک بحران جهانی در پیش گرفتند – اینکه آنها اول به نیازهای خود رسیدگی کنند، از شرکت‌های خود مراقبت کنند و متوجه نباشند که بحران جهانی، فرصتی برای همبستگی است- پس نباید امیدوار باشیم که در برابر بحران‌های جهانی دیگر، مثل بحران آب‌وهوایی که بیشترین آسیب را کشورهای فقیر متحمل می‌شوند، اتفاق خوبی بیافتد.»
پول در قلب این بی‌اعتمادی است. دولت بایدن قول داده که کمک‌های بلاعوض و وام به کشورهای در حال توسعه را دو برابر کند و به 5.7 میلیارد دلار در سال برساند؛ هدفی که به نظر می‌رسد هم ناکافی است و هم نسبت به قول‌هایی که سایر کشورهای صنعتی، خصوصا اروپایی‌ها داده‌اند، عقب‌تر است. بسیاری از کشورهای با درآمد متوسط و کم، آنقدر بدهی دارند که می‌گویند پولی برای آنها باقی نمی‌ماند که صرف مقابله با بحران‌ها شود. به علاوه، کشورهای ثروتمند هنوز به قول خود در مورد جمع‌آوری 100 میلیارد دلار در سال که می‌تواند برای پروژه‌های سبز، مثل مزارع خورشیدی مورد استفاده قرار گیرد، عمل نکرده‌اند.
روهینی پانده، اقتصاددان دانشگاه ییل می‌گوید: «در هر دو مورد، بحث بر سر توزیع مجدد منابع است. در مورد واکنش به ویروس کرونا، موضوع در مورد کمک به تولیدکنندگان واکسن در سراسر دنیا است تا در عرض چند ماه، میلیاردها دُز واکسن تولید شود. در مورد تغییرات آب‌وهوایی هم موضوع بر سر این است که مبالغ هنگفتی لازم است تا به کشورهای در حال توسعه کمک کند سیستم‌های انرژی خود را به دور از منابع کثیف مانند زغال‌سنگ، توسعه دهند.» با همه این اوصاف، چند هفته آینده بسیار مهم خواهد بود، زیرا رهبران جهان برای نشست‌های هفت کشور ثروتمند، یعنی گروه جی7، در ماه ژوئن و سپس وزرای اقتصاد 20 اقتصاد بزرگ دنیا در گروه 20 در ماه جولای گردهم می‌آیند. به دنبال این نشست‌ها هم جلسات مذاکرات آب‌وهوایی سازمان ملل در گلاسکو برگزار می‌شود. جلساتی که تا حد زیادی می‌تواند تعیین کند آیا جهان می‌تواند جلوی گرم شدن زمین را بگیرد یا نه. در آن جلسات، کشورهای بزرگ و کوچک قصد دارند برنامه‌های بلندپروازانه خود را برای جلوگیری از افزایش 1.5 درجه‌ای دما ارائه دهند.
کریستینا فیگورس، دیپلمات اسبق سازمان ملل متحد می‌گوید: «در این نشست به نتیجه نخواهیم رسید مگر آن‌که به تعهدات مالی متناسب با نیازهای کشورهای در حال توسعه، عمل کنیم.»