تحلیل اعضای شورای شهر تهران از تخریب سینما ایران

تخریب سینماهای لاله‌زار ادامه می‌یابد؟

رئیس کمیسیون فرهنگی و اجتماعی شورای شهر تهران: کشورهای منطقه در تلاشند برای خود نماد فرهنگی ایجاد کنند، ما با دست خودمان نماد فرهنگی را تخریب می‌کنیم

|پیام ما| قرار است سینمایی که برای اولین توفان در شهر ما را پخش کرد، مجوز تخریب و نوسازی بگیرد. خبری که هفته پیش منتشر شد و توفانی در میان مسئولان شهری و علاقه‌مندان میراث‌فرهنگی به پا کرد. سینما ایران که در سال 37 فیلم ساموئل خاچیکیان را برای اولین نمایش داد قرار است تخریب شود و به جای آن برج بلندی بنشیند. آن هم درست در روزهایی که خبرها حکایت از آغاز احیای بافت فرهنگی لاله زار دارد.

به گزارش «پیام‌ما»، نقشه‌ها می‌گویند در گذشته اینجا باغ بوده. امروز اما اثری از باغ و حتی تک‌درخت هم نیست. اولین خط تراموای تهران که آن روزها همان واگن اسبی بوده، از اینجا کشیده شده بود. اینجا اولین‌های دیگر هم داشته است. خانه اولین رئیس پلیس پایتخت هم در اینجا بوده است. از لاله‌زار حرف می‌زنیم، جایی که روزگاری پاتوق اهالی فرهنگ و هنر بوده و مملو از سالن‌های سینما و تئاتر بود. بعدها شده بود پاتوق مجموعه لوسترداران و صنایع روشنایی. از لاله‌زار دیگر چیزی نمانده جز مشتی و انبوهی خاطره. یکی از 16 سینمای لاله‌زار حالا در معرض تخریب قرار گرفته است، تخریبی که به زعم اعضای شورای شهر تهران اگر رخ دهد مثل ویروس به جان سایر سینماها هم می‌افتد. مدیریت شهری نگران در نطق‌ها و تذکرات خود در صحن شورای شهر تهران تلاش می‌کند تا جلوی تخریب سریالی سینماها را بگیرد، نگرانی که به نظر می‌رسد خیلی دیر و تنها در سال آخر شورا متوجه اعضای پارلمان شهری شده است.

تخریب سریالی سینماها

روز گذشته در جریان علنی صحن شورای شهر تهران، علی اعطا سخنگوی شورای شهر تهران نسبت به تخریب سینما ایران واکنش نشان داد و گفت اگر این تخریب اتفاق بیفتد احتمالا با سریال تخریب‌های حدود 18 سینمای دیگر در محدوده این بافت مواجه می‌شویم. او در نطق پیش از دستور خود گفت: « این روزها اخبار تلاش برای احیاء لاله‌زار خبر احتمال صدور پروانه تخریب سینما ایران، این سینمای قدیمی خیابان لاله‌زار دوستداران فرهنگ و هنر و میراث را نگران کرده است. رای اخیر دیوان عدالت اداری مبنی بر الزام شهرداری به صدور پروانه ساختمانی تخریب و نوسازی سینما ایران و انتشار خبر آن در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی منشا و مبدا این نگرانی‌هاست که اگر چنین شود، اگر سینما ایران بر اساس رای دیوان تخریب شود، به گمان من این نقطه آغاز تخریب سریالی سینماهای لاله‌زار خواهد بود.»

او ادامه داد: «توضیح واضحات است اگر بگویم بخش مهمی از عناصر هویتی خیابان لاله‌زار، سینماهای آن هستند و توضیح واضحات است اگر بگویم نخستین سینماهای تهران در خیابان لاله‌زار و حوالی آن ساخته شد و سینما فاروس یا خورشید نو که در مقابل تئاتر نصر قرار دارد و در سال ۱۳۱۶ احداث شده است، در حال حاضر چشم‌اندازی برای ماندن ندارد و سینما کریستال که در سال ۱۳۲۴ ایجاد شده، توسط مالکان، مسیر تخریب و ساخت مجتمع تجاری را دنبال می‌کند. سینما البرز، سینمای دیگری که در دهه‌های نخستین قرن، در خیابان لاله‌زار احداث شده است، سینمای دیگری است که وضعیت بهتری از فاروس و کریستال ندارد و به گمانم، تخریب سینما ایران، آغاز دومینوی مرگ سینماهای قرار گرفته در دالان سینماهای محتضر تهران خواهد بود.» او با اشاره به قوانین سازمان میراث‌فرهنگی تاکید کرد: «تردیدی نیست که  ثبت آثار در فهرست‌های ملی و آثار ارزشمند، کمک می‌کند که این آثار از خطر تخریب و نابودی رهایی یابد. به دلیل این‌که این بناها پس از دوره زندیه ساخته شده و مالک خصوصی دارند، دیوان عدالت اداری رای به خروج  آن‌ها از فهرست آثار ملی و فهرست‌های ذی‌ربط می‌دهد. در ماده یک «قانون راجع به حفظ آثار ملی» مصوب سال ۱۳۰۹ مجلس شورای ملی آمده است: «ابنیه و اماکنی که تا اختتام دوره زندیه در مملکت ایران احداث شده اعم از منقول با رعایت ماده ۳ این قانون می‌توان جزو آثار ملی محسوب داشت و در تحت حفاظت و نظارت دولت دانست.»

اعطا با بیان این‌که دعواهای میان مالکان و میراث‌فرهنگی بر سر این سینما ادامه داد: هر چند میراث‌فرهنگی مسئولیت ثبت آثار تاریخی و دارای شئون ملی و ساختمان‌های ارزشمند را برعهده دارد؛ اما در بسیاری موارد این مجموعه چنان که باید و شاید و مطابق آنچه در قانون پیش‌بینی شده نتوانسته است زمینه‌های حمایت از مالکان و متصرفان بناهای تاریخی را فراهم کند. بنابراین نبود انتفاع اقتصادی و گاه هزینه‌های سرسام‌آور نگهداری از این بناها، مالکان را ناگزیر به تلاش برای خروج بناها از فهرست‌های میراث سوق می‌دهد که حوزه اختیار عمل آن‌ها را در مورد ملک‌شان بسیار تحت‌الشعاع قرار داده است.»

او پیشنهادی هم برای احیای بافت لاله‌زار دارد و آن هم تبدیل این مکان به محل برگزاری فیلم‌های جشنواره بود، به زعم او می‌توان با عریض کردن پیاده‌روها و بازپیرایی جداره‌ها به فکر ایجاد جریان زندگی در این بافت افتاد: «لاله‌زار با مرمت چهار بنای تاریخی و بازپیرایی جداره‌ها و عریض کردن پیاده‌روها، پذیرای جریان زندگی متناسب با فرهنگ و هنر امروز نمی‌شود. فردا و پس‌فردا سینماهای دیگری با رای دیوان به سراغ ما خواهند آمد و ما همچنان همچون یک پروژه دانشگاهی مشغول عریض کردن پیاده‌روهای لاله‌زار و بازپیرایی جداره‌ها هستیم و ابتکار عملی در برابر آراء الزام به صدور پروانه تخریب نداریم. اگر شهرداری ابتکار عمل را به دست بگیرد و اولا با مذاکره و پیگیری چند جانبه از یک سو با مالکان سینماها و از دیگر سو با مسئولان حوزه فرهنگ، لاله‌زار را مهیای برگزاری جشنواره‌های سینمایی کنند، زندگی فرهنگی و هنری لاله‌زار به جریان خواهد افتاد.» 

لاله‌زار را با دست خودمان تخریب می‌کنیم

پس از این نطق، محمد‌جواد حق‌شناس، عضو دیگر شورای شهر تهران نیز در تذکری به رای دیوان مبنی بر تخریب سینما ایران اعتراض کرد و گفت: در حالی که کشورهای منطقه عمرشان نیمی از عمر لاله‌زار نیست در تلاشند برای خودشان نماد فرهنگی آنچنانی تعریف کنند در چنین شرایطی ما داشته‌های فرهنگیمان را تخریب می‌کنیم به کجا می‌خواهیم برویم. او تاکید کرد: لاله‌زار بیش از 100 سال نماد تاریخ سینما، فرهنگ و ارزش‌های هنری جامعه است. سینمایی که در سال 1305 ساخته شده و در سال 1319 بازسازی شده را داریم با دست خودمان تخریب می‌کنیم. او از رویکرد وزارت ارشاد به انحلال این سینما نیز شکایت کرد: وزارت ارشاد مجوز انحلال می‌دهد، وزارت میراث‌فرهنگی دفاع نمی‌کند و دیوان عدالت هم دستور تخریب می‌دهد، امیدواریم این سخن ناصحانه باشد تا به گونه‌ای دیگر رفتار نکنیم.

اگر رای بیاید، شهرداری تخریب می‌کند

پیش از اعضای شورا البته شهردار منطقه 12 نیز در توییتی ادعا کرده بود که دست شهرداری برای مقابله با این تخریب خالی است. علی‌محمد سعادتی گفته بود: «این روزها ماجرای سینمای ایران نقل همه محافل است، باید پرسید که انتظارتان از شهرداری تهران چیست؟ مادامی که معاونت سینمایی وزارت ارشاد با انحلال سینما موافقت می‌نماید و میراث‌فرهنگی در محکمه قضایی طبق روال مغلوب می‌گردد، شهرداری تهران باید در مقابل دستور قضایی چگونه مقاومت کند؟» هنوز رای دیوان مبنی بر تخریب سینما ایران اما به شهرداری منطقه ابلاغ نشده است، آنچنان که از شواهد بر می‌آید، اگر رای ابلاغ شود، شهرداری سینما را تخریب می‌کند. تخریبی که می‌تواند نقطه آغازی بر بهم زدن بافت لاله‌زار باشد.