تردیدی وجود ندارد که شرکت‌های نفت، گاز و زغال‌سنگ سهمی نامتناسب در ایجاد این بحران دارند، اما هم‌زمان از انگیزه مالی برای تشدید اختلالات اقلیمی نیز برخوردارند. این مشوق‌های معکوس ادامه خواهد یافت، مگر اینکه یارانه‌های گسترده دولت‌ها به مالیات بر سودهای بادآورده تبدیل شود.

اجماع علمی گسترده‌ای وجود دارد که هرچه سوخت‌های فسیلی بیشتری سوزانده شود، زمین گرم‌تر خواهد شد. جدیدترین مطالعات نسبت‌دهی اقلیمی نشان می‌دهند «شدیدترین و گسترده‌ترین موج گرمایی که تاکنون چنین منطقه بزرگی از اروپا را تحت تأثیر قرار داده است»، بدون تغییر اقلیم ناشی از فعالیت‌های انسانی نمی‌توانست رخ دهد.
با این حال، غول‌های نفتی در حال برنامه‌ریزی برای تشدید شرایط موجود هستند؛ زیرا سوخت بیشتر به معنای درآمد بیشتر است. افزایش اخیر سود این شرکت‌ها که به‌دلیل افزایش قیمت نفت پس از جنگ‌ها در خاورمیانه، از جمله جنگ ایران، رخ داده است، قرار است با موج جدیدی از سرمایه‌گذاری برای حفاری چاه‌های نفت همراه شود.
تحلیلی تازه نشان می‌دهد شرکت‌های نفتی در رقابتی برای استخراج نفت و گاز بیشتر از دل زمین قرار گرفته‌اند. بر اساس گزارش مرکز گذار اقلیمی در مدرسه اقتصاد و علوم سیاسی لندن، شرکت‌های شِل، اکسون‌موبیل، شورون و هفت شرکت بزرگ دیگر که در بورس فهرست شده‌اند، قصد دارند به‌طور میانگین تولید خود را بین سال‌های ۲۰۲۴ تا ۲۰۳۰ حدود ۱۴ درصد افزایش دهند.

جهانی که بیش از حد گرم شده است، بیش از هر چیز به کاهش مصرف سوخت نیاز دارد، نه افزایش تولید آن. افزایش تولید نفت، سیاره را در جهت مخالف اهداف توافق اقلیمی پاریس حرکت می‌دهد؛ توافقی که بسیاری از همین شرکت‌ها وعده داده بودند خود را با آن هماهنگ کنند.

برای محدود کردن گرمایش جهانی به ۱.۵ تا ۲ درجه سانتی‌گراد تا سال ۲۱۰۰، تولید نفت باید در همین دهه کاهش یابد. اما برنامه‌های فعلی توسعه تولید، بسیار فراتر از سناریوی بدبینانه «ادامه روند فعلی» آژانس بین‌المللی انرژی است؛ سناریویی که افزایش ۵.۹ درصدی تولید نفت و گاز در این دهه را پیش‌بینی می‌کند و هشدار می‌دهد پیامد آن می‌تواند افزایش فاجعه‌بار ۲.۹ درجه‌ای دمای زمین تا پایان قرن باشد.

آژانس بین‌المللی انرژی این موضوع را به‌روشنی بیان کرده است: برای هم‌راستا شدن با هدف توافق پاریس و نگه داشتن گرمایش جهانی بسیار پایین‌تر از ۲ درجه، نباید هیچ پروژه بلندمدت جدیدی برای اکتشاف یا توسعه نفت و گاز آغاز شود.

پس چرا شرکت‌های سوخت فسیلی قصد دارند بیش از هر زمان دیگری نفت و گاز استخراج کنند؟

زیرا مدیران این شرکت‌ها در جهانی متفاوت فعالیت می‌کنند؛ جهانی که قطب‌نمای آن به‌جای حفظ قابلیت زیست‌پذیری سیاره، بر بیشینه‌سازی ارزش سهامداران تنظیم شده است. برای حفظ این وضعیت، سرمایه‌گذاران و حامیان رسانه‌ای قدرتمند شده‌اند و مسیر بحث جهانی درباره تغییر اقلیم را تغییر داده‌اند.

شش سال پیش، صنعت نفت در موضع دفاعی قرار داشت و فعالان اقلیمی در خیابان‌های سراسر جهان علیه سوخت‌های فسیلی راهپیمایی می‌کردند. مدیران اوپک هشدار داده بودند که این اعتراض‌ها «بزرگ‌ترین تهدید» برای این صنعت است؛ زیرا مدیران نفتی حتی در خانه‌های خود نیز از سوی فرزندانشان درباره عملکردشان به چالش کشیده می‌شدند.
شتاب تغییر در حال افزایش بود. دولت‌های بسیاری اهداف «کربن‌خنثی شدن» را تعیین کرده بودند و مؤسسات مالی نیز متعهد شده بودند استانداردهای زیست‌محیطی، اجتماعی و حکمرانی بلندپروازانه‌تری را دنبال کنند.

برخی شرکت‌های نفتی، به‌ویژه در اروپا، خود را با توافق پاریس همسو نشان دادند. بی‌پی در آن زمان یکی از جاه‌طلب‌ترین شرکت‌ها بود و وعده داده بود تولید نفت و گاز خود را ۴۰ درصد کاهش دهد و سرمایه‌گذاری در انرژی‌های تجدیدپذیر را ۱۰ برابر کند. مدیرعامل وقت این شرکت، برنارد لونی، وعده داده بود بی‌پی به «نیرویی برای خیر» و هم‌زمان تأمین‌کننده بازده رقابتی تبدیل شود.

اما این وعده‌ها هرگز برای هماهنگی کامل با اهداف توافق پاریس و محدود کردن گرمایش به ۱.۵ درجه کافی نبودند؛ زیرا به راه‌حل‌های اثبات‌نشده‌ای مانند جذب و ذخیره کربن متکی بودند. با این حال، این وعده‌ها توانستند افکار عمومی را آرام کنند تا زمانی که فعالان اقلیمی از خیابان‌ها فاصله گرفتند.

بعدتر، زمانی که برای تحقق حتی همین اهداف مبهم به اقدامات واقعی نیاز بود، بسیاری از شرکت‌های نفتی عقب‌نشینی کردند.
بی‌پی نمونه‌ای روشن است. لونی در سال ۲۰۲۳ مجبور به کناره‌گیری شد؛ همان سالی که شرکت هدف کاهش ۴۰ درصدی تولید سوخت‌های فسیلی خود را به ۲۵ درصد کاهش داد. دو سال بعد، این شرکت از تغییر راهبردی خود خبر داد: ۳ میلیارد دلار از سرمایه‌گذاری در انرژی‌های تجدیدپذیر کاست و هزینه‌های نفت و گاز را به ۱۰ میلیارد دلار در سال افزایش داد.

مدیرعامل فعلی این شرکت، مگ اونیل، این عقب‌نشینی از سرمایه‌گذاری‌های کم‌کربن را با راهبردی موسوم به «ساده‌تر و قدرتمندتر» ادامه داده است؛ راهبردی که در عمل به معنای بازگشت به کسب‌وکار معمول نفتی است.

اکنون ارزش سهامداران، نه مسئولیت اجتماعی و زیست‌محیطی، اولویت اصلی شرکت است. به همین دلیل، در حالی که جهان می‌سوخت و درگیری‌ها ادامه داشت، سود بی‌پی در سه‌ماهه اخیر بیش از دو برابر شد.

داستان در دیگر نقاط جهان نیز مشابه است. شش شرکت بزرگ نفتی اروپایی در همین دوره سود ترکیبی خود را ۴۳ درصد افزایش دادند و به بالاترین سطح از سال ۲۰۲۲، یعنی ۲۲ میلیارد دلار، رساندند.

بیشتر این شرکت‌ها در سال‌های اخیر از تعهدات خود برای توسعه انرژی‌های سبز عقب‌نشینی کرده و برنامه‌های افزایش تولید را تقویت کرده‌اند.
شرکت نفت دولتی نروژ هدف تولید نفت و گاز خود تا سال ۲۰۳۰ را ۶ درصد افزایش داده است. شرکت نفت دولتی برزیل نیز قصد دارد تا سال ۲۰۳۰ عرضه نفت خود را ۲۱ درصد افزایش دهد.

به نظر می‌رسد تقریباً هر کشور و هر شرکتی در مسابقه‌ای برای استخراج «آخرین بشکه نفت» وارد شده است.
در آمریکا، بزرگ‌ترین تولیدکننده نفت و گاز جهان که بیش از عربستان سعودی و روسیه روی‌هم نفت و گاز استخراج می‌کند، بسیاری از شرکت‌های نفتی حتی در ابتدا نیز تعهدی برای کاهش انتشار کربن نداده بودند.

با حمایت دولت از منافع این صنعت، آنها پوشش سیاسی لازم را برای افزایش تولید پیدا کرده‌اند؛ به‌طوری که انتظار می‌رود اکسون‌موبیل تولید خود را تا سال ۲۰۳۰ حدود ۲۵ درصد و شورون ۱۵ درصد افزایش دهند.

در همین حال، سرمایه‌گذاران و حامیان آنها با فعالیت‌های سهامداری یا تأمین مالی سیاستمداران و اندیشکده‌های راست‌گرا که با سیاست‌های کربن‌خنثی شدن مخالف‌اند، اروپا را نیز به همین مسیر سوق می‌دهند. همه این عوامل را کنار هم بگذارید: قیمت‌های بالاتر نفت، تغییر اولویت‌های هیئت‌مدیره‌ها، نفوذ دولت‌ها، حمایت سیاسی و تزریق منابع مالی برای پر کردن خیابان‌ها از مخالفان سیاست‌های کربن‌زدایی به جای فعالان جوان اقلیمی؛ نتیجه، مجموعه کاملی از شرایط برای ریختن سوخت بیشتر روی آتش جهانی است./منبع: گاردین