به جای تصفیه فاضلاب تونل زدند

تجریشی، معاون محیط زیست انسانی سازمان حفاظت محیط زیست: باید آن‌قدر نامه‌نگاری می‌کردیم که قبل از این‌که پروژه به بهره‌برداری برسد جلوی آن را بگیریم، این اشتباه ما بود.

مرضیه قاضی زاده | لقمه را دور سر چرخاندند. گفتند فاضلاب وارد آب می‌شود و آب آلوده است. همین شد که تصمیم گرفتند آب را از 25 کیلومتر بالاتر بردارند، درست از پشت سد کرج. مجریان طرح انتقال آب کرج به تهران، چراغ خاموش پیش رفتند و تا مدت‌ها حتی محلی‌ها متوجه اجرای تونل انتقال آب نشدند. قرار بود فکری هم برای تصفیه فاضلاب رستوران‌ها و مراکز خدماتی اطراف بکنند، اما نکردند.

 تونل انتقال آب از سد کرج به تهران نه طرح ارزیابی دارد، نه مجوز محیط‌زیست.  15سال پیش هم به هیچ کدام این مسائل توجه نشد. پیش از این حسین محمدی، رئیس کمیسیون محیط‌زیست شورای شهر کرج در گفت‌وگو با «پیام ما» گفته بود که در سازمان محیط‌زیست البرز هیچ مجوزی دال بر این‌که این پروژه ارزیابی محیط‌زیستی شده و یا مجوز گرفته وجود ندارد.

حمید جلالوندی، مدیرکل دفتر ارزیابی اثرات زیست محیطی سازمان حفاظت محیط‌زیست درباره این‌که این تونل مجوز گرفته یا نه، هیچ اطلاعی ندارد و «پیام ما» می‌گوید که حتی داشتن طرح ارزیابی هم برای این پروژه مهم نیست: «تونل انتقال آب از سد امیر کبیر برای تهران نیاز به ارزیابی زیست محیطی ندارد. طبق قانون فقط پروژه‌های انتقال آب بین حوضه‌ای مشمول طرح ارزیابی زیست محیطی هستند.» به گفته او این تونل اگرچه مشمول ارزیابی نیست اما باید مجوز محیط‌زیست را برای اجرا می‌گرفت.

پروژه قدیمی بود، ارزیابی نشد

رئیس کمیسیون محیط‌زیست شورای شهر کرج، حرف‌های مدیرکل دفتر ارزیابی اثرات زیست محیطی را رد می‌کند. او می‌گوید: «این پروژه شاید از نظر مقررات و آنچه مصوبه دولت است، مشمول ارزیابی زیست محیطی نباشد و در تعریف انتقال آب بین حوضه‌ای نگنجد اما به قدری مهم و ارزشمند بوده که باید ارزیابی می‌شده چرا که در منطقه حفاظت شده اجرا شده است.» اشاره مستقیم او به آثار و پیامدهای محیط‌زیستی این طرح است؛ خشکی رودخانه و آلودگی آب. «مجری طرح  باید از محیط‌زیست اجازه می‌گرفت و مطمئنا محیط‌زیست هم باید یک مطالعات ارزیابی انجام می‌داد. پروژه‌ای با این عظمت و آثار و پیامدهای محیط‌زیستی اگر گزارش ارزیابی نمی‌خواست، دست کم گزارش اجمالی می‌خواست.»

پر واضح است که هیچ اطلاعاتی در خصوص تونل انتقال آب از سد کرج در سازمان محیط‌زیست موجود نیست. مدیر کل محیط‌زیست البرز در این خصوص حاضر به مصاحبه نیست و معتقد است که مقامات بالاتر باید پاسخگو باشند.

سرانجام مسعود تجریشی، معاون محیط‌زیست انسانی سازمان محیط‌زیست در گفت وگو با «پیام ما»، مجوز نداشتن این تونل را تایید می‌کند. تجریشی به «پیام ما» می‌گوید: «من با آقای حکیمی صحبت کردم، ایشان هم مستنداتی نداشت. در سیستم ما هم که بررسی کردند، گفتند اصلا چیزی درتهران نیست؛ چرا که این تونل از پروژه‌های مشمول ارزیابی نبوده است.» او می‌گوید ده سال پیش خیلی از پروژه‌ها مشمول ارزیابی محیط‌زیست نشده‌اند: «ما خیلی از پروژه‌ها را از ده سال پیش گفتیم که مشمول ارزیابی می‌شود؛ یعنی اگر پروژه قدیمی باشد اصلا مشمول ارزیابی هم نبوده است.»

کوتاهی محیط‌زیست عامل اجرای پروژه بود

تجریشی کوتاهی سازمان محیط‌زیست در خصوص این پروژه را می‌پذیرد: «ما به عنوان سازمان محیط‌زیست باید اینقدر نامه‌نگاری می‌کردیم که قبل از این‌که پروژه به بهره‌برداری برسد نگذاریم این اتفاق بیفتد. این اشتباه ما بوده است. هیچ کس به فکر نسل بعدی در کشور نیست و همه به فکر اکنون‌ هستند. می‌خواهند مسائل روز خودشان حل شود. بنابراین نگاه نمی‌کنند که نسل بعدی چه می‌شود.»

حفر تونل انتقال آب از سد کرج از سال 84 آغاز شد. با این حال تا 6 سال بعد از آن محیط‌زیست هیچ اقدامی در این رابطه نکرده است. سال 92 بحث‌هایی صرفا درباره میزان حقابه محیط‌زیستی مطرح شد. محمدی که آن زمان مدیرکل محیط‌زیست استان البرز بوده درباره پیگیری‌هایش می‌گوید: «قبل از زمان مدیرکلی بنده این پروژه اجرا شده بود. آن زمان ما به حقابه محیط‌زیستی که وزارت نیرو در نظر گرفته بود اعتراض کردیم. یعنی من در سازمان محیط‌زیست، استاندار وقت و خانم ابتکار پیگیر این موضوع شدیم و جلساتی را با وزارت نیرو در سازمان محیط‌زیست برگزار کردیم و قرار شد تا مطالعاتی را دانشگاه تهران در این خصوص انجام دهد.» مطالعات دانشگاه تهران 183 میلیون متر مکعب را برای حقابه محیط‌زیست در نظر گرفت، دقیقا سه برابر آب تخصیص داده شده از سمت وزارت نیرو. حقابه‌ای که تاکنون تخصیص پیدا نکرده است. از سال 93 به بعد هم هیچ گونه مستنداتی درباره پیگیری‌های محیط‌زیست وجود ندارد. معاون محیط‌زیست انسانی سازمان حفاظت محیط‌زیست می‌گوید: «دانشگاه تهران مشاوری بوده که عدد را مشخص کرده، ولی وزارت نیرو و سازمان محیط‌زیست هیچ وقت عدد را نهایی نکردند. باید دو طرف روی این عدد به توافق برسند. ما باید پیگیری می‌کردیم و روی همان عدد 183 حداقل ده نامه به وزیر و آقای رییس جمهور می‌زدیم، ولی این کار را نکردیم.»

تاکید اصلی او بر گرفتن حقابه محیط‌زیستی است. «مطمئنا وزارت نیرو به بهانه این‌که آب شرب مهم است و شهر تهران باید آب داشته باشد تا چمن را آبیاری کند و مردم خیابان بشویند. می‌خواهد آب را منتقل کند. وزارت نیرو حاضر نیست که فشار بیاورد تا مردم مدیریت مصرف آب را داشته باشند و این نیاز زیست محیطی را بدهد.» او ادامه می‌دهد: «اداره کل ما در البرز باید پیگیری کند و به مردم بگوید که در پایین‌دست نیاز آبی وجود دارد و مردم شهر تهران دارند آب مردم کرج را می‌برند.» معاون محیط‌زیست انسانی وعده می‌دهد تا در هفته‌های بعدی این موضوع با جدیت از سمت سازمان حفاظت محیط‌زیست پیگیری شود.

تصفیه فاضلاب 

به سرانجام نرسید

هشت سال است که کار احداث تونل به اتمام رسیده. دلیل فاصله زمانی تا برداشت آب، آماده نبودن تصفیه خانه‌ای بود که حالا آماده شده است. این بار بحث اصلی فعالان محیط‌زیستی بر فاصله 25 کیلومتری سد کرج تا بیلقان است. دو طرف این فاصله 25 کیلومتری پر است از رستوران‌ها و مراکز خدماتی و گردشگری. در پایین‌دست سد اقتصاد مردم بر پایه کشاورزی است. اما آبی که وزارت نیرو تخصیص داده تنها 64 میلیون متر مکعب است. دو نکته در این خصوص وجود دارد؛ اول تامین نشدن نیاز آبی مردم پایین دست و دوم ورود فاضلاب روستایی به رودخانه. رودخانه‌ای که بعد از این آب کمتری در آن جریان دارد و همین امر غلظت آلایندگی‌ها را چند برابر می‌کند.

ورود پساب به رودخانه از همان دو دهه پیش مسئله‌ساز بود. تجریشی می‌گوید: «چندین بار اتفاق افتاده بوده که در آب رودخانه کرج از فاصله رهاسازی سد کرج تا بندی که به سمت تهران می‌آورده، نفت و فاضلاب دیده شود. همین مسئله عامل اصلی اجرای طرح انتقال آب از پشت سد بوده است.»

پیش از این سعید توکلی، مشاور کمیسیون محیط‌زیست شورای شهر کرج به «پیام ما» گفته بود که فقط تعدادی محدودی از رستوران‌ها و مراکز این منطقه به سیستم تصفیه فاضلاب وصل شده‌اند.

شرکت مهندسی وابسته به دانشگاه امیر کبیر از چند سال پیش طرح جمع‌آوری فاضلاب تمام مجتمع‌های خدماتی جاده چالوس را به صورت سیستماتیک کلید زد. طبق قانون واحدهای بزرگ و رستوران‌ها مستقر در منطقه ملزم به نصب سیستم تصفیه فاضلاب شدند. رستوران‌های کوچک هم قرار بود تا وقتی تانکر‌شان پر می‌شود  فاضلابشان را با تانکر منتقل کنند. این طرح‌هایی هیچکدام به مرحله اجرا نرسید.

به گفته توکلی فقط چند رستوران منطقه این الزامات را رعایت کردند و بخش زیادی از روستاها نیز به سیستم تصفیه فاضلاب مجهز نشده‌اند :« 15 سال پیش قرار بود روستاها به سیستم تصفیه مجهز شوند. فاضلاب چهار، پنج روستای بزرگ هم به تصفیه مجهز شد اما طرح به مشکل مالی خورد و متوقف شد.»