آنطور که آخرین گزارش پایگاه «دادهٔ رویدادهای اضطراری» از تعداد وقوع بلایای طبیعی در سال ۲۰۲۲ می‌گوید، تا پایان این سال ۳۸۷ بلای طبیعی در سراسر جهان ثبت شده که مرگ بیش از ۳۰ هزار و ۷۰۰ نفر را رقم زده و به ۱۸۵ میلیون نفر آسیب است. همچنین، زیان اقتصادی این بلایا تقریباً ۲۲۴ میلیارد دلار برآورد شده است. براساس این گزارش فقط وقوع خشکسالی حدود ۸۹ میلیون نفر را در آفریقا متأثر کرده و به‌تنهایی مسئول مرگ‌ومیر حدود ۱۷ درصد از جمعیت این قاره است. این‌همه درحالی‌است که برخی از مخرب‌ترین بلایای سال ۲۰۲۲ در قارهٔ آسیا رخ داده، اما سهم مرگ‌ومیر در آن نسبتاً کمتر بوده است. این اوضاع بحرانی جهانی به‌خوبی نیاز به برنامه‌ریزی برای مقابله با بحران را نشان می‌دهد. براساس گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس با عنوان «تحلیل فرایند سیاستگذاری در مدیریت مطلوب بحران»، با وجود اینکه بلایای طبیعی به‌علت افزایش تراکم جمعیت، صنعتی شدن، افزایش حاشیه‌نشینی و فقدان آینده‌نگری در برنامه‌های توسعهٔ شهری خسارت‌های هنگفتی را متوجه جامعه می‌کند، اما در سطح کلان سیاستگذاری‌های عمومی مدیریت بحران مقامات و برنامه‌ریزان فقط به برنامه‌های واکنشی تکیه می‌کنند. این درحالی‌است که کشور ایران به‌واسطهٔ موقعیت جغرافیایی، شرایط اقلیمی و وضعیت زمین‌شناختی یک کشور بلاخیز است که هر سال با حوادث زیادی مواجه می‌شود.

سیاســتگذاری مدیریت بحران باید در مرحله اول از بحران پیشگیری کند و با اقدامات پسینی و علمی از هزینهٔ امداد و به‌خصوص بازسازی‌ پس از وقوع حادثه بکاهد

سیاست نوشدارو پس از مرگ سهراب در مدیریت بحران
زمستان سال گذشته که در خوی زلزله‌ای با بزرگای ۵.۹ ریشتر آمد و۷۰ روستا تخریب شد، بخشی از مردم با همهٔ ناهماهنگی‌ها و بهم‌ریختگی‌های آن روزها، دست آخر در چادرهای امداد در سوز سرما چادرنشین شدند. آن زمان محلی‌ها به «پیام ما» گفته بودند که خانه‌هایشان چندان تخریب نشده، اما آنها می‌ترسند زیر سقف خانه‌ٔ خود بخوابند.
آن‌طور که گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس تأکید می‌کند بخشی از مدیریت بحران به کیفیت طراحی و ساخت ساختمان‌ها و تأسیسات زیربنایی، ساخت‌وساز در مناطق خطرناک و وجود بافت نامطلوب و فرسودهٔ شهری برمی‌گردد. براساس این گزارش بی‌توجهی به این مؤلفه‌ها آثار زیان‌بار مواجهه با بلایای طبیعی را افزایش می‌دهد. در کنار این کمبود آگاهی و آمادگی مردم و مسئولین، تبدیل به عامل مضاعفی در تشدید صدمات و تلفات سوانح می‌شــود. این نگاه که شاید در فرهنگ ما جا خوش کرده و تصور می‌کنیم که اتفاقات بد برای ما رخ نمی‌دهد، بین مسئولان هم رایج است؛ چنان‌که مرکز پژوهش‌های مجلس در آسیب‌شناسی سیاستگذاری‌های مدیریت اشاره می‌کند که سیاست پیشگیری از بحران اولویت مقامات نیست و بسیاری آن را ضروری نمی‌دانند و پیشنهاد می‌کند که برای مدیریت بهتر، مسئولان باید ابتدا آمادگی و پیشگیری کارآمد را در دستورکار قرار دهند. چرا که گرچه برنامه‌های کاهش خسارت و تلفات به زمان، پول و منابع نیاز دارند، ولی پیامدهای اقتصادی و فیزیکی چشــم گیری مانند وضع قوانین و مقررات سختگیرانه برای ساخت‌وساز در نواحی بحران‌خیز و رویکردهای هشدار و تخلیه می‌تواند از نابه‌سامانی اوضاع در مواجهه با بحران بکاهد.
این گزارش توصیه می‌کند مطالعه و بهره‌گیری از دانش روز و بررسی نحوهٔ مدیریت مطلوب بحران توسط دولت در برنامهٔ هفتم توسعه در چارچوب الگو و چرخهٔ سیاستگذاری بازبینی، تقویت و اصلاح شود. همچنین ازآنجاکه ایران جزو ۱۰ کشور پرمخاطرهٔ دنیاست، آنچه اهمیت دارد این است که سیاســتگذاری مدیریت بحران باید در مرحله اول از بحران پیشگیری کند و با اقدامات پسینی و علمی از هزینهٔ امداد و به‌خصوص بازسازی‌ پس از وقوع حادثه بکاهد.
موج ناهماهنگی بین دستگاه‌ها به ضرر جوامع محلی
دو روز پیش، وقتی خبر ادامه پیدا کردن توفان شن کرمان تا پایان هفته آمد، «عباس شاهسونی»، رئیس گروه سلامت هوا و تغییراقلیم وزارت بهداشت، در میان صحبت‌هایش به «پیام ما» با اعلام بی‌خبری از برنامه‌ریزی ستاد ملی مبارزه با پدیدهٔ گرد‌وغبار گفت: «کنترل توفان‌های گردوغبار و منابع انتشار آن بسیار دشوار است و با توجه به خشکسالی در طول چندین سال باید با برنامه‌ریزی ستاد ملی مبارزه با پدیدهٔ گرد‌وغبار رخ دهد؛ اما در بخشی که به عهدهٔ ماست تا امروز با اعلام هشدارهای پیش از وقوع حادثه و همچنین توزیع ماسک و کاهش زمان فعالیت ادارات و همکاری مردم تا حدود قابل‌قبولی از تلفات در برابر توفان‌های گردو‌غبار کاسته‌ایم.» این گفته به‌تنهایی نشان می‌دهد که نحوهٔ مدیریت بحران در مواجهه با بلایای طبیعی بیش از اینکه مبتنی‌بر برنامه‌‌ریزی‌های جامع و با در نظر گرفتن جوامع محلی باشد، با نگاهی از بالا به پایین وقتی حادثه‌ای رخ می‌دهد دست به کار کنترل و مدیریت اوضاع می‌زند. گزارش «تحلیل فرایند سیاستگذاری در مدیریت مطلوب بحران» توضیح می‌دهد که در ایران سیاستگذاری عمومی بیشتر به مدل‌های شهودی پس از حادثه اختصاص دارد. همچنین ناهماهنگی در تمام سطوح دولتی و بین بخش‌های دولتی و بخش خصوصی دیده می‌شود.
این گزارش در نهایت برای مدیریت بحران کارآمدتر و پیش از حادثه توصیه می‌کند که الگوی برنامه‌های امدادرسانی بحران از جوامع محلی آغاز شود و همزمان با مداخلهٔ دولتی نوعی همکاری بین جوامع محلی و دولت ایجاد ‌می‌شود تا تمامی بار عملیات واکنش، بازیابی و بهبود مدیریت بحران بر دوش دولت مرکزی نباشد.