«ساخت‌وساز در بافت تاریخی سبزوار، با نظر مساعد وزارت میراث‌فرهنگی، مورد بازنگری قرار گرفت و محدودیت‌های آن برداشته شد». این خبری بود که خبرگزاری ایرنا ۳۰ آبان‌ماه به‌نقل از «محمدرضا ثانی»، نماینده سبزوار، در مجلس منتشر کرد. ثانی در این گفت‌وگو با بیان اینکه: «در سالیان گذشته و به‌طور غیرقانونی در بخش عمده پهنه سبزوار، به‌ویژه محدوده مرکزی شهر، محدودیت‌های زیادی برای مالکان ایجاد شده بود که سلب مالکیت از مالکان بناهای مسکونی و مستثنیات از آن جمله بود» به‌گفته این نماینده: «با این بازنگری، بن‌بست ساخت‌وساز در بافت مرکزی شهر رفع می‌شود». این اظهارات و بیان «غیرقانونی» بودن محدودیت‌های ساخت‌وساز در بافت تاریخی سبزوار درحالی‌است که محدوده حریم بافت تاریخی سبزوار نخستین‌بار در سال ۱۳۸۸ توسط سازمان وقت میراث‌فرهنگی ابلاغ شد و سبزوار یکی از شهرهایی است که حریم بافت تاریخی آن در سال ۱۳۹۴ به‌همراه ۱۶۸ محدوده بافت‌ تاریخی کشور توسط شورای‌عالی معماری و شهرسازی به دستگاه‌های ذی‌ربط ابلاغ شد تا مدیران شهری -استانداری، شهرداری و شورای شهر- ملزم به حفاظت از این بافت تاریخی شوند. درنتیجه اعمال محدودیت‌ها در ساخت‌وساز بی‌رویه در این محدوده تاریخی مبتنی‌بر قواعد قانونی و خواست نماینده مجلس درباره انجام ساخت‌وساز در این محدوده غیرقانونی است که با کسب رأی اعتماد وزیر این مورد هم وجهه قانونی پیدا کرد.

به‌نظر می‌رسد در این شهرها با همراهی وزارت میراث‌فرهنگی و زیر سایه مفهوم «بازنگری حرایم» به‌طور رسمی مجوز تخریب بافت‌های تاریخی به‌صورت هکتاری صادر می‌شود. بازنگری حرایم به‌نوعی اسم رمز تخریب بافت‌ها و محوطه‌های تاریخی شده است که بنای آن به‌طور رسمی از تریبون مجلس در جلسه رأی اعتماد وزیر گذاشته شد.

بافت تاریخی سبزوار به‌رغم اینکه دارای اهمیت تاریخی بسیاری است، هنوز در فهرست میراث ملی به ثبت نرسیده است؛ اما درعین‌حال دارای یک پایگاه فعال میراث‌فرهنگی در بافت تاریخی است که تابه‌حال با تکیه بر قوانین موجود از گسترش ساخت‌وساز در محدوده این بافت جلوگیری کرده است. اما حالا وزارت میراث‌فرهنگی با عنوان بازنگری در حرایم، قوانین خود را زیر پا گذاشته و مجوز تخریب بخش زیادی از این بافت را صادر کرده است. همان اتفاقی که در گرگان هم افتاده است. 

هفته گذشته پس از سفر وزیر میراث‌فرهنگی به استان گلستان خبر رسید که وزیر با بازنگری حریم بافت تاریخی این شهر که از معدود بافت‌های تاریخی منسجم شهری در کشور است، موافقت کرده است. درحالی‌که شهر گرگان جزو نخستین شهرهای ایران است که تمام محدوده آن در سال ۱۳۱۰ به‌عنوان «نخستین بافت تاریخی شهری ایران» در فهرست میراث ملی ایران به ثبت رسیده است و عرصه و حریم آن پس از سال‌ها وقفه، سال گذشته پس از بررسی‌های کارشناسی، مصوب و به استانداری ابلاغ شد. اما در پی درخواست عده‌ای در جریان سفر وزیر به این شهر، وزیر میراث‌فرهنگی در جمع مردم این شهر خبر داد: «مطالعات بازنگری حریم و قوانین و مقررات بافت تاریخی گرگان از سال گذشته آغاز شده است و اثرات خوبی هم‌ تاکنون داشته و تلاش داریم به‌زودی قانون جدید را ابلاغ کنیم»؛ اما این قطار تخریب در گرگان و سبزوار متوقف نشده است.

یازدهم آذرماه خبرگزاری مهر به‌نقل از معاون شهردار اصفهان، از بازنگری‌های جدید در محدوده بافت تاریخی شهر خبرداد و نوشت: «طبق برنامه‌، مناطقی که دیگر ارزش تاریخی ندارد، از محدوده بافت تاریخی این کلانشهر خارج خواهد شد». «مرتضی حسام‌نژاد» در این خبر عنوان کرده است: «معاونت شهرسازی و معماری شهرداری اصفهان برای تسهیل روند نوسازی بافت‌های فرسوده کمیته‌ای را به‌نام «رفع موانع فرسوده» تشکیل داده است که اعضای آن تمام حمایت‌های لازم را برای پلاک‌ها پیاده می‌کنند. در حال حاضر، بازنگری‌های جدیدی درباره محدوده بافت تاریخی در حال انجام است و طبق برنامه‌ریزی‌ها مناطقی که دیگر ارزش تاریخی ندارد، از محدوده بافت تاریخی خارج خواهد شد. این تغییرات درصورت اجرا می‌تواند بسیاری از مشکلات موجود را رفع کند، اما در موارد خاص، بهترین راهکار دریافت استعلام از میراث‌فرهنگی است تا به‌طور موردی مشکلات رفع شود».

به‌گفته او، ضوابط تشویقی برای بافت فرسوده پس از ابلاغ شورای‌عالی معماری و شهرسازی کمتر از یک سال پیش، فرصت‌های مناسبی برای بازآفرینی بافت‌های فرسوده فراهم کرده است و طبق مصوبه شورای‌عالی معماری و شهرسازی، این مشوق‌ها به‌جز در مناطق بافت تاریخی شهر قابل‌اعمال نیست و در بعضی موارد استثنایی با استعلام از اداره میراث‌فرهنگی و موافقت آنها، این مشوق‌ها به کمیسیون ماده ۵ ارسال می‌شود تا برای آنها مصوب شود.

با این شرایط به‌زودی اسم رمز بازنگری را باید در محدوده‌های تاریخی تمامی شهرهای ایران بشنویم. بالاخره پس از سال‌ها تلاش فعالان و علاقه‌مندان به میراث فرهنگی برای جلوگیری از تخریب نمادهای هویتی شهرهای تاریخی ایران، سوداگران به هدف خود رسیدند و حالا به‌راحتی با امضای وزارت میراث‌فرهنگی و همکاری مدیران شهری بدون دغدغه مخالفت رسانه‌ها و افکار عمومی با مجوزی رسمی به تخریب بافت‌های تاریخی و ساخت‌وسازهای گسترده در مناطق مرکزی شهرها مشغول خواهند شد.