فرزانه قبادی
روزنامهنگار
فرزانه قبادی
۸ خرداد ۱۴۰۵
این میراث، نسخه پشتیبان ندارد
شبی که لهیب آتش کلیسای قرونوسطایی پاریس را تسخیر کرده بود، بسیاری از مردم دنیا آن بنای پرخاطره را ازدسترفته میدانستند و با آن خداحافظی کردند. اما «نوتردام» چند سال بعد، از خاکستر خود برخاست و باز هم یکی از مهمترین جاذبههای گردشگری پاریس شد. هرچند نقش متخصصان و مرمتگران در این اتفاق غیرقابلانکار است؛ اما پیش از مرمتگران، «دادهها» بودند که نوتردام را نجات دادند. اسکنهای دقیقی که «اندرو تالون» تاریخنگار بلژیکی از نوتردام تهیه کرده بود، به داد کلیسای پیر رسید. تالون چند سال پیش از آتشسوزی، در قالب یک پروژه پژوهشی با استفاده از اسکنرهای لیزری، نسخهای سهبعدی از نوتردام تهیه کرده بود؛ مدل او با دقت پنج میلیمتر، پس از آتشسوزی تبدیل به دقیقترین نقشه راه مرمتگران شد. تجربهای که نشان داد مستندنگاری دقیق آثار تاریخی چقدر در بحرانها نجاتبخش است. ایران که حالا از دو جنگ تمامعیار بیرونآمده؛ بیش از همیشه نیازمند توجه و تأکید بر مستندنگاری استاندارد میراثفرهنگی است. آثار ملی و جهانی ایران در حالی در جنگ آسیبدیده که هیچ تصویر روشنی از وضعیت مستندنگاری آنها وجود ندارد و نمیدانیم چه تعداد از این آثار دارای مستندات دقیق، نسخههای پشتیبان یا آرشیوهای دیجیتال استاندارد و قابلاتکایند. در گفتوگو با «منیژه هادیان دهکردی» معاون پژوهشی پژوهشگاه میراثفرهنگی و گردشگری، ابعاد این خلأ و الزامات و چالشهای مستندنگاری آثار تاریخی در ایران را بررسی کردیم.
فرزانه قبادی
۳ خرداد ۱۴۰۵
بحران خامـــــــوش موزهها
ایران تنها ۷ مخزن امن برای موزههایش دارد. درحالی که به گفته مدیرکل امور موزه ها، نیاز کشور بالغ بر ۸۲ مخزن برای ۸۸۷ موزه فعال است. جنگ اخیر به بیش از ۵۴ موزه در شهرهای مختلف آسیب زد و بار دیگر بحران ضعف در زیـرساخت های حفاظت از آثار تاریخی را آشکار کرد. سال هاست که کارشناسان درباره ضرورت ایجاد مخازن امن هشدار میدهند، اما هرگز اقدام عملی جدی در بدنه اجرایی کشور در این زمینه انجام نشد.
فرزانه قبادی
۲۷ اردیبهشت ۱۴۰۵
نگهبانان میراث یک سرزمین
«انگار یکی از اعضای خانوادهمان آسیب دیده باشد. همه فقط دویدیم به سمت موزه» خانهاش در بمباران آسیب دیده، اما قبل از آنکه کاری کند، خانواده را به جای امنی برده و خود را رسانده به موزهای که سالها عمرش را در آن گذرانده و آن روز در حریمش بمب سنگرشکن به زمین خورده بود: «آدم عاقل از خطر فرار میکند، اما من و همکارانم بعد از بمباران به سمت محل خطر دویدیم، به سمت موزه» این بخشی از هزاران روایتی است که در جنگ شنیده نشد. روایات بسیاری پشت تلخی گزنده تصاویری که از تخریب میراثفرهنگی منتشر شد، پنهان شدند. روایت آدمهایی که در کنار تمام نگرانیهایشان، به فکر میراثفرهنگی ایران بودند و فارغ از تمام کمبودها و بیمهریها، پای آن ماندند. در جنگ کمتر از آنها گفته شد، حتی خودشان هم فکر میکنند بهتر است کمتر صحبت کنند، چون معتقدند کاری که کردهاند وظیفهشان بوده. امروز وقت نقل روایت شنیده نشده آنهاست. امروز که روز جهانی «موزه و میراثفرهنگی» است.
فرزانه قبادی
۷ اردیبهشت ۱۴۰۵
جنگ روی ریـــــــــلها
کاخ گلستان، میدان نقشجهان، باغ چهلستون و راهآهن سراسری، میراث جهانی ایران بودند که در چهل روز جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران دچار آسیبهای جدی شدند. در این میان، راهآهن سراسری تنها اثر جهانی ایران بود که به طور مستقیم هدف حمله قرار گرفت و ۲ پل تاریخی در محدوده ثبت جهانی شبکه ریلی آسیب دیدند. هرچند تعمیر اضطراری ظرف چند روز انجام و تردد از روی این پلها برقرار شد، اما از منظر میراثفرهنگی، همچنان موضوع مرمت این سازهها که دارای ارزشهای تاریخی و مهندسی هستند، محل چالش است.
فرزانه قبادی
۱۷ فروردین ۱۴۰۵
لرزه بر تن تاریخ و معماری معاصر
در حمله نیمهشب ۲۶ اسفندماه ۱۴۰۴ به منطقه نظامی مجاور مجموعه تاریخی «سعدآباد» در تهران، موزهها و کاخموزههای این مجموعه بر اثر موج انفجار آسیب دیده و در سه بنای نزدیکتر به محل انفجار، بناها، تزیینات معماری آنها و آثار و مبلمان موزهای موجود در کاخموزهها آسیب جدی دیدند.
فرزانه قبادی
۲۳ اسفند ۱۴۰۴
شاهد تاریخی جنگ پشت حصار
یکشنبه، دهم اسفندماه ۱۴۰۴، در دومین روز جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، حمله هوایی شبانه به میدان ارگ و عمارت دادگستری علاوهبر تخریب چند بنای تاریخی در اطراف میدان ارگ، منجر به وارد آمدن آسیبهای جدی به مجموعه جهانی گلستان در ضلع شمالی این میدان شد.
فرزانه قبادی
۶ اسفند ۱۴۰۴
جاودانه با الواح هخامنشی
تنها کتیبهخوان زبان ایلامی در ایران بود. تخصص او را در جهان تنها چهار یا پنج نفر داشتند. عمر و جوانی را صرف کشف راز کتیبههایی کرده بود که قرنها سر به مهر مانده بود. مردی که در جوانی از بورسیه دانشگاهی آمریکایی صرفنظر کرد تا در رشتهای تحصیل کند که ایران به آن نیاز داشت. اما مثل بسیاری از همنسلانش که عاشق ایران بودند، بیمهریها دید بعد از سالهای آشوب و التهاب. به او گفتند تخصصش «مازاد بر احتیاج» است. ۲۰ سال بیکار ماند، کتابش توقیف شد و سالهایی را به رنج و مهجوری گذراند. حالا «عبدالمجید ارفعی» با تمام مهرش به ایران و آن کتیبههای گلی، رفته و نامش بهعنوان کسی که برای نخستین بار منشور کوروش را از بابلی به زبان فارسی ترجمه کرد، جاودانه شده است.
فرزانه قبادی
۲۲ آذر ۱۴۰۴
بادبانها در قطر برافراشته شدند، لنجها در ایران به گل نشستند
قطر این روزها پانزدهمین دوره فستیوال جهازهای بادبانی «کاتارا» را برگزار میکند. این رویداد با محوریت میراث دریانوردی، به یکی از جاذبههای فرهنگی منطقه تبدیل شده است و هر پاییز گردشگران بسیاری را به دوحه میکشاند. محور اصلی فستیوال، جهازهای بادبانی (دُوْ Dhow) است. تصویر این قایقهای چوبی بزرگ با بادبانهای افراشته سفیدشان که بر گستره خلیجفارس در حرکتاند، تبدیل به نماد این رویداد سالانه شده است. اما این رویداد تنها تلاش قطریها برای احیا و معرفی میراثشان نیست، آنها در بخش گردشگری هم جایگاه ویژهای برای دُوْ تعریف کردهاند. مروری بر نگاه قطر به میراث دریاییاش و در مقابل، بیتوجهی مسئولان فرهنگی ایران به همین میراث، نشان میدهد در دو سوی خلیجفارس دو روایت متفاوت از یک میراث مشترک وجود دارد.