پیام ما؛ رسانه توسعه پایدار ایران

محیط زیست

ستاره حجتی

روزنامه‌نگار

آب‌شدن یخ‌های بلندترین قلۀ ایران، بار دیگر سیلاب‌های خسارت‌بار به وجود آورد

اسرار درۀ «گزنک»

با وجود تکرار سیلاب در گزنک و لاریجان، هیچ پایشی در کشور برای بررسی یخچال و برف‌چال‌های این منطقه وجود ندارد

۸ مرداد ۱۴۰۳، ۲۲:۲۱

برای دومین‌بار پیاپی در ماه گذشته، «گزنک» در بخش لاریجان شهرستان آمل، دچار سیلاب شد؛ سیلابی که بنا به اعلام دفتر مدیریت بحران استانداری مازندران، ناشی از ذوب و جاری‌شدن برف‌های دماوند بود. گرچه به‌نظر این اتفاق در اثر گرمای چند روز اخیر اتفاق افتاده است، اما نه فقط تیرماه سال گذشته، سه مرتبۀ دیگر از سال ۱۳۹۶، این سیلاب در درۀ گزنک و بخش لاریجان اتفاق افتاده است. بااین‌حال‌، سازمان‌های دولتی متولی، هیچ پایشی بر وضعیت برف‌چال‌ها یا یخچال‌های این قله و کوه ندارند و با وجود تکرار هرسالۀ سیلاب، به‌نظر هربار از وقوع آن غافلگیر می‌شوند. سیلاب اخیر خوشبختانه خسارت جانی نداشته است، اما هیچ‌کس نمی‌داند چه زمانی درۀ گزنک سیلابی خانمان‌برانداز بر اهالی آوار می‌کند؛ چرا که حتی مرکز تحقیقات آب کشور وابسته به وزارت نیرو هم آن را پایش و مطالعه نمی‌کند. به‌نظر، مخاطرات دماوند مانند رازی سربه‌مهر خواهند ماند که هرازگاهی از «گزنک» به بیرون درز پیدا کرده و هشدار می‌دهد؛ هشداری که جدی گرفته نمی‌شود.

«این اولـین‌بار نیـست کـه سـیل آمـده. اول صدای بلنـدی از کوه آمـد. بعـد ناگهان انگار «ترخاب» هرچه شن و مـاسه و گل‌ولای بود با خـودش به سمت روسـتا آورد. سال قبل هم تـیرماه بود که گزنک سـیل آمـد. خانه‌ها آسیـب دید. خـدا را شـکر خسـارت جـانی نداشتیم.»

نامش «محمد» است و حدود ۶۰ سال سن دارد. می‌گوید در خاطرۀ خودش، پدرش و در خاطـره‌هـایی کـه مـی‌توانـست احـتمـالاً از پدربزرگش شـنیده باشد، اثری از سیلاب نیست: «اما چـند سال است که سیلاب زیاد شـده. «ترخاب» در فصل آب‌شدن یخ‌های دماوند هـمیشه پر آب بود، اما یادم نمی‌آید که مثلاً طغیان کرده باشد. امسال هوا خیلی گرم اسـت، پارسال هم این‌طور بود. خلاصۀ ماجـرا ایـن اسـت کـه فـکـر مـی‌کنـم هـمۀ برف‌های قلـه و گـردنه‌ها آب شـده‌اند. خدا به داد ما برسد.»

مرکز تحقیقات آب کشور اعلام کرده است که در مورد وضعیت برف و یخ در دماوند هیچ اطلاعاتی در اختیار ندارد

محمد تعریف می‌کند از کوهنوردانی که گاهی شب را در گزنک یا لاریجان، به‌وقت صعود یا عزیمـت مانـده‌اند. در سـال‌های اخیر شنیده اسـت که دمـای کـوه مـاننـد قبل نیست: «بعضی وقـت‌ها کوهنوردها قصۀ کوه را که دوباره تعـریف می‌کنــند، مـتوجه می‌شوی چـیزهـایی عوض شـده؛ یکـی از آن چیزها گرمای هـوا است. سال ۹۷ فکر کنم اولین‌بار بود که سیـل از دره جـاری شـد. آن زمان که اصلاً انـتظار نداشتـیم. حـالا امـا حـداقل انتظارش را داریم که سالی یک یا دو بار قرار است این اتفاق بیفتد. این بار پل دسـترسی به لاریجان را کامل آب برد. خدا ختم به خیر کند.»

کسی چیزی نمی‌داند

«علی سوته‌سرایی» از کوهنوردانی که در این منطقه آمدورفت دارد نیز، می‌گوید برای همۀ کوهنوردان بدیهی اسـت که نه گردنه‌ها و نه دره‌ها، مانند گذشـته نیست. اما او می‌گوید هرگز و در هیـچ ایستگاهی با کارشناسان دولتی که مشـغول جمع‌آوری اطلاعات از دماوند و تحولات آن باشند، برخورد نکرده است: «نه فقط ایستگاه‌های پایش دولتی را ندیده‌ام، بلکه هرگز حتی به خاطرم نمی‌آید که کسی از کوهنوردان هم درخواستی برای ارائۀ اطلاعات‌شان کرده باشـد. یـکی از مهم‌ترین موضوعاتی که اتـفاقاً بارها در مورد آن در فدراسیون کوهنوردی هم صحبت شده است، این است که اـساساً متولی برخی امور کیست؟ مثلاً چه کسـی مسئولیت این حجم از زبالۀ ریخته‌شده در مسـیر را بر عهده می‌گیرد؟ یا موضوع سرویـس بهداشتی و تخلیۀ فضولات نیز همین‌طور است. من فکر می‌کنم پاسخ سؤال شما روشن است و هیچ‌کس نمی‌داند حالا که آغاز عصر گرما و تغییر اقلیم است، در این گردنه‌ها و دره‌ها چه می‌گذرد و این جای نگرانی دارد.»

هفتۀ نخست مرداد و تیر گذشته در لاریجان و روسـتای گزنـک در امـتداد درۀ گزنک دماوند، دوباره سیلاب خـسارت‌زا جاری شد. تیر سال ۱۴۰۲ نیز همین منطقه با سیلاب مواجه شد. طی سال‌های ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۰ هم دو سیلاب در این منطقه جاری شد که حتی به منازل مسکونی آسیب وارد کرد.

برف دماوند آب شد

مدیرکل دفتر مـدیریت بحران استانداری مازندران اعلام کرده است که این سیلاب‌ها ناشی از آب‌شدن برف‌های دماوند است.

به‌گفتۀ «حسینعلی محمدی»، سیل گزنک لاریجان در رودخانۀ ترخاب، بر اثر آب‌شدن حجم باقی‌ماندۀ برف در قلۀ دمـاوند اتفاق افتاد. او به «پیام ما» می‌گوید: «حجم سیل در این رودخانه به‌همراه گل‌ولای و ماسه بوده اسـت. این حـجم سیلاب باعث تخریب لولۀ انـشعاب آب روسـتای گزنک شده که با هـماهنگی لازم به امور آب منطقه‌ای دستور رسیـدگی داده شد تا در صورت مواجه‌شدن قطعـی آب، اقدامات لازم سریع انجام شود.

علاوه‌بر دو سیلاب طی یک هفته در این منطقه، دقیقاً یک سال قبل هم منطقۀ گزنک از رودخانۀ ترخاب که از دماوند جاری می‌شود، دچار سیلاب شد

البتـه با اقدامات سال گذشته در این منطقه، خـسارت سـیلاب بسـیار کاهش پیدا کرده است.» او سال گذشته و در جریان سیلاب تیر ۱۴۰۲ نیز اعلام کرده بود: «خوشبختانه با انجام اقدامات اصـولی و پیشگیرانه در این منطقه، پس از ســیل مردادماه سال گذشته، با لای‌روبـی مـسیر رودخانه و دیواره‌سازی و همچنـین صـدور هشـدار توسط ادارۀ کل مدیریـت بحـران، از بـروز خـسارت جلوگیری شد. یـکی از بـرنامه‌های مـحوری ادارۀ کل مدیریت بحران اسـتان، شنـاسـایی مناطق حادثه‌خیز و کانون‌های بحران در سـطح استان و هـدایت صحـیح منابع و اعتبارات برای اقـدامـات و اجـرای پروژه‌های پیشگیرانه اسـت.» بـاایـن‌حـال، تـکـرار چـندیـن‌بارۀ سیلاب‌هایی که بر دامنه‌های بلندترین مخروط آتشفشـانی ایـران جـاری مـی‌شـود، هیـچ دستگاهی را برای پایش وضعیت آن متقاعد نکرده است.

اطلاعاتی نداریم

در پیگیری «پیام‌ ما» از مؤسسۀ تحقیقات آب کشور که وضعیت یخچال‌ها و منابع برفی کشور را پایش می‌کند، این پاسخ از سوی روابط عمومی دریافت شد: «ما هیچ رصدی از وضعیت یخچال یا برف بر کوه یا قلۀ دماوند در اختیار نداریم و فقط می‌توانیم در مورد «اَلَم‌کوه» اظهار نظر کنیم.»

گرچـه پـس از سـیل اخـیر گزنک، رئیس سـازمان مدیریت بحـران کشـور هم از منطقه بازدیـد کـرد، امـا به‌نظر این نهاد هم برآورد دقیقـی از وضعیت و احتمال دورۀ بازگشت این سیلاب‌ها که هرسال تکرار می‌شود ندارد یا لااقل در پـیگیری پیام‌ ما ارائه نداده است. تغییر اقلیـم، دیگر مانند دهۀ گذشته قابل انکار نیسـت، اما بـه‌نظر پایش اثرات آن و تغییراتـی کـه مـی‌تـواند ایـجاد کند، برای دستگاه‌های مرتبط، مـحلی از اعراب ندارد. حالا گزنک هرسال درگـیر سیل می‌شود. معلوم نیسـت کـدام ســیلاب چه میزان خـسارت در پـی دارد و از سال ۹۶ کارشناسان در مورد سیــلاب‌های ناشـی از ذوب بـرف دمـاوند هشدار می‌دهند؛ با این همـه، کسی توجهی به آن نمی‌کند.

به اشتراک بگذارید:

برچسب ها:

تغییر اقلیم، مدیریت بحران