شادی زودگذر

|پیام ما| «ثبت ملی بافت تاریخی شیراز» آن‌هم در روزهایی که اهالی این شهر از تخلیۀ اجباری و تخریب خانه‌های بافت تاریخی در سه مسیر آرامگاه سید علاءالدین حسین فرزند موسی کاظم (ع) به‌سمت شاهچراغ، بقعۀ امامزاده‌ ابراهیم (ع) به ‌سمت شاهچراغ و آرامگاه سید تاج‌الدین غریب به‌سمت شاهچراغ خبر می‌دهند، خبر خوشحال‌کننده‌ای بود؛ خبری که البته خیلی زود تکذیب و مشخص شد آنچه اتفاق افتاده، بررسی محدودۀ بافت تاریخی شیراز به‌وسعت ۳۶۰ هکتار در شورای ثبت ملی بوده است.

رسانه‌ها در خبر اشتباهی که ابتدا منعکس شد، آوردند «بافت تاریخی شیراز پس از سال‌ها پیگیری‌های فعالان و دوستداران میراث فرهنگی در شورای ثبت آثار تاریخی در فهرست ملی قرار گرفت.» با این حال، روابط‌ عمومی میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی دربارۀ این خبر توضیح داده است، شورای ملی ثبت میراث‌فرهنگی در جلسۀ دوشنبه (2 مرداد) صلاحیت ثبت ملی محدودۀ بافت تاریخی شیراز را بررسی کرد. «سیدمؤید محسن‌نژاد»، مدیرکل ادارۀ میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی فارس هم گفته است: «دغدغۀ حفاظت و احیای بافت تاریخی شیراز را داشتیم و خوشبختانه مراتب ثبت آن بررسی شد و پس از طی مراحل لازم، نتیجۀ نهایی اعلام خواهد شد. بافت تاریخی شیراز با ۳۶۰ هکتار وسعت، ۴۱۰ اثر ثبتی و ۲۵۰۰ بنای با ارزش دارد.»

معاون هماهنگی امور زائران و گردشگری استانداری فارس: ثبت ملی بافت تاریخی شیراز به‌معنای فریز کردن طرح توسعۀ حرم نیست و در این باره عملکردی مانند آنچه برای حفظ باغ‌های شیراز اتفاق افتاد، خواهیم داشت

به گزارش «پیام ما»، بافت قدیم شیراز در قلب و مرکز این کلانشهر قرار گرفته است و حدود دو درصد از مساحت کنونی شهر شیراز را شامل می­‌شود، اما بررسی‌ها نشان می‌دهد روند تخریب این بافت با همه آثار ارزشمندش از سال ۱۳۷۴ آغاز ‎ و در فاصلۀ دو سال تا ۱۳۷۶ هشت هکتار از بافت تاریخی شیراز را با خاک یکسان شده است. بعد از آن‏، بار دیگر از ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۶، در قالب طرح «۵۷ هکتاری» که با هدف اتصال دو حرم «احمدبن موسی شاهچراغ (ع)» و «سید علاءالدین حسین (ع)» در سال ۱۳۸۹ به تصویب رسیده بود، ۱۰ هکتار دیگر از بافت تاریخی از بین رفت و حالا و طی ماه‌های گذشته هم گزارش‌ها نشان می‌دهد تخریب‌ها در قالب این طرح ادامه دارد. «طرح ۵۷ هکتاری» از سمت جنوب به حرم علاءالدین حسین(ع) و بین‌الحرمین، از غرب به خیابان ۹ دی و دستغیب، از شرق به خیابان درب‌شیخ و از شمال به خیابان لطفعلی‌خان زند منتهی می‌شود.
هرچند موضوع ثبت ملی بافت تاریخی شیراز به‌عنوان یک راه‌حل برای جلوگیری از تخریب‌ها مطرح شده است، اما کارشناسان همچنان معتقدند حتی اگر این ثبت نهایی و تصویب شود، همچنان خطر پابرجاست. گرچه «محمد فرخ‌زاده»‌، معاون هماهنگی امور زائران و گردشگری استانداری فارس در این باره به «پیام ما» می‌گوید: «ثبت ملی بافت تاریخی شیراز به‌معنای فریز کردن طرح توسعۀ حرم نیست و در این باره عملکردی مانند آنچه برای حفظ باغ‌های شیراز اتفاق افتاد، خواهیم داشت. در این تجربه، باغ‌های تاریخی شیراز به پنج گروه تقسیم شدند که گروه یک تا دو نه قابلیت بارگذاری دارند و نه قابلیت ساخت‌وساز و جزو باغ‌های باارزش و دارای ثمر شناخته می‌شوند. گروه سه و چهار و پنج تملک شوند تا بتوانیم گروه یک و دو را حفظ، صیانت و مرمت کنیم. احتمالاً مشابه همین تقسیم‌بندی را در حوزۀ بافت تاریخی شیراز هم خواهیم داشت.»
فرخ‌زاده تأکید می‌کند برای توسعۀ حرم شاهچراغ در سال‌های گذشته صحن اضافه شده است، اما اخیراً اتفاق خاصی برای این طرح نیفتاده و به همین دلیل باید منتظر تدوین یک دستورالعمل دربارۀ خانه‌های واجد ارزش، خانه‌های مربوط به دوره‌های تاریخی، شبکۀ معابر، سیما و منظر و زیرساخت‌های بافت بود.
او بافت تاریخی و حرم را درهم‌تنیده توصیف می‌کند که باید در تدوین دستورالعمل‌ها، کارکردهای حرم نسبت به مجاوران، کارکردهای مجاوران نسبت به حرم و کارکرد هر دو به محیط شهری مشخص شود: «مهمترین نکته این است که در طرح جدید امکان مرمت، رونق و توسعۀ اماکن اقامتی زائرسراها وجود داشته باشد و از سویی، امکان بازگرداندن ساکنان به بافت‌های اطراف حرم، زنده‌نگاهداری بافت، حفظ کارکردهای اجتماعی، تعیین‌تکلیف اتباع و نابه‌هنجاری‌های اجتماعی، اشتغال و کارآفرینی و حمایت از سرمایه‌گذاران هم مورد توجه قرار گیرد.»