همین یک هفته پیش، بیش از 700 پناهجو با جانشان قمار کردند و سوار قایقی شدند تا خودشان را به خاک یونان برسانند اما ده‌ها نفرشان در دریای مدیترانه غرق و گم شدند. این رویه که عادت معمول شهروندان کشورهایی شده که با جنگ، خونریزی و خشونت در کنار پیامدهای سنگین تغییر اقلیم مواجهند تا پایان سال 2022، بیش از 108 میلیون نفر را به اجبار آواره کرد. از این تعداد بر اساس تازه‌ترین گزارش UNHCR (کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان)، 5.2 میلیون نفر پناهجو هستند و 5.4 میلیون نفر در سراسر جهان نیاز به حمایت‌های اجتماعی دارند که بیش از 87 درصدشان فقط از 10 کشور در سراسر جهان در حال جابه‌جایی هستند. البته بیشتر کسانی که مجبور به فرار به قصد پناهندگی در کشورهای دیگر می‌شوند، هرگز از مرزهای بین‌المللی عبور نمی‌کنند تا جایی که تا پایان سال 2022، 58 درصد کل پناهجویان در کشور خودشان آواره شدند.

آنطور که UNHCR گزارش داده، تا پایان سال 2022 روندهای جهانی آوارگی اجباری نسبت به سال پیش از آن رکورد زد و از تعداد 19.1 میلیون نفر، به 108.4 میلیون نفر آواره در سراسر جهان رسید. این میزان بزرگترین رکورد تاریخی جابه‌جایی‌های اجباری در دنیاست. به بیان دیگر تعداد کل پناهجویان در سراسر جهان با 35 درصد افزایش در پایان سال 2022 به 34.6 میلیون نفر رسید. این افزایش عمدتاً به دلیل فرار پناهندگان اوکراینی از درگیری‌های مسلحانه بین‌المللی در کشورشان و برآوردهای جدید در مورد تعداد افغانستانی‌ها در ایران بوده است. تشدید جنگ و درگیری در جهان بسیاری را ناچار به فرار کرده است و به گزارش این سازمان بین‌المللی، بیش از نیمی از پناهجویان از سه کشور سوریه، اکراین و افغانستان برای زنده ماندن خانه‌های خود را قصد دریافت حمایت‌های بین‌المللی ترک می‌کنند.
ایران میزبان 3.4 میلیون پناهنده
بر اساس این گزارش تا پایان سال 2022، پس از ترکیه با حدود 3.6 میلیون پناهنده، ایران بزرگترین کشور میزبان پناهندگان با جمعیت حدودی 3.4 میلیون نفر است. پس از کشور ما به ترتیب کلمبیا، آلمان و پاکستان میزبان پناهندگان هستند. مطالعات در طی پنج دهه گذشته نشان داده‌اند که سه چهارم جمعیت پناهندگان ترجیح می‌دهند که از کشور خود دور نشوند و به کشورهای همسایه پناه می‌برند.

کشورهای پردرآمد که بیشترین ثروت جهانی را به خود اختصاص می‌دهند تا پایان سال 2022، فقط میزبان 24 درصد از پناهندگان بودند

این گزارش می‌گوید که 70 درصد پناهجویان در پایان سال گذشته میلادی در کشورهای همسایه خود ساکن شده بودند. به این ترتیب با بهم ریختن اوضاع افغانستان و روی کار آمدن طالبان، موج مهاجرت افغانستانی‌ها به ایران آغاز شد. به گزارش سازمان جهانی مهاجرت، فقط در ماه مارچ سال 2022 به طور متوسط حدود 37 نفر وارد ایران شدند که از این تعداد فقط حدود 3 نفر دارای مدارک قانونی و 34 نفر به شکل غیرقانونی در کشور ساکن شدند. همچنین از آوریل سال 2021 تا ماه مارس سال 2022 (معادل 12 فروردین 1400 تا 10 اسفند همان سال)، بیش از یک میلیون 630 نفر از افغانستان به ایران پناه آوردند. این در حالی است که پیشتر، آمارهای رسمی دولتی از حضور 2.6 میلیون افغانستانی در ایران گفته بودند. گزارش UNHCR می‌گوید که از این تعداد 1.6 میلیون نفر قبل از تسلط طالبان در آگوست 2021 (برابر 10 مرداد 1400)، 610 هزار نفر اواخر سال 2021 و 390 هزار نفر دیگر در سال 2022 وارد ایران شدند. با وجود اینکه پناهندگان افغانستانی در 103 کشور زندگی می‌کنند اما بیش از 9 نفر از هر 10 نفر در ایران سکونت دارند.
زندگی 76 درصد پناهندگان در کشورهای کم درآمد
‌در حالی که وقتی از پناهندگی می‌گوییم، تصور این است که پناهندگان برای زندگی بهتر به کشورهای پر درآمد پناه می‌برند و آنجا زندگی تازه‌ای شروع می‌کنند، این گزارش بین‌المللی می‌گوید که 76 درصد از جمعیت پناهندگان در کشورهای با درآمد پایین و متوسط در حال گذران زندگی هستند. همچنین 20 درصد جمعیت آنها در کشورهای توسعه نیافته زندگی می‌کنند. کشورهای با درآمد پایین از جمله «چاد»، «جمهوری دموکراتیک کنگو»، «اتیوپی»، «سودان» و «اوگاندا» که 9 درصد از جمعیت جهان را در خود جای داده‌اند و فقط نیم درصد از کل تولید ناخالص جهانی داخلی را به خود اختصاص داده‌اند. با این حال، همین کشورهای کم‌درآمد میزبان 16 درصد پناهجویان هستند. همچنین 26 درصد این افراد در کشورهای با درآمد متوسط رو به پایین مثل بنگلادش، ایران و پاکستان زندگی می‌کنند. به‌علاوه کشورهای با درآمد متوسط از جمله «کلمبیا»، «اردن»، «لبنان» و «ترکیه» میزبان 33 درصد از کل پناهندگان بوده‌اند. در نهایت کشورهای پردرآمد که بیشترین ثروت جهانی را به خود اختصاص می‌دهند تا پایان سال 2022، فقط میزبان 24 درصد از پناهندگان بودند و بس!
در سال 2023 چیزی تغییر نمی‌کند
گزارش کمیساریای عالی سازمان ملل برای پناهندگان می‌گوید که احتمالا در سال 2023 روند مهاجرت‌ها به نفع پناهجویان و پناهندگان تغییر نخواهد شد. این گزارش به تاثیر بعضی فاکتورها بر روند پناهندگی اشاره کرده است: از جمله افزایش قیمت جهانی انرژی و کالاها بر بسیاری از کشورهای منطقه آفریقا که از قبلا اقتصادی شکننده داشتند، تأثیر منفی گذاشته است. همچنین تاثیرات منفی و بلند مدت همه‌گیری کرونا، رفاه حهانی را کاهش داد. این آثار منفی بیش از 10 میلیون کودک و گروه‌های آسیب‌پذیر را متأثر کرده است. حذف حمایت‌های اساسی اجتماعی-اقتصادی برای محافظت از کودکانی که در موقعیت‌های درگیری مسلحانه زندگی می‌کنند در کنار کاهش شدید درآمد خانوار در نتیجه توقف فعالیت‌های اقتصادی، تعطیلی مدارس و قطع خدمات عمومی و کمک‌های بشردوستانه برای کودکان پناهجویان مشکل‌ساز شده است. این مسئله مشکلات فزاینده‌ای برای آنها ایجاد کرده و این کودکان را در معرض خطرات نقض جدی حقوق بشر و خشونت مبتنی بر جنسیت قرار داده است. این سازمان می‌گوید که احتمال اینکه این ریسک‌ها در سال 2023 برای پناهندگان تغییر کند، کم است.