خانه سردار فاتح محمد ولی خان تنکابنی بعد از سال‌ها بی‌توجهی مرمت شد و حالا خانه مرمت شده به جای آنکه باعث خوشحالی باشد، انتقاداتی را درباره شیوه مرمتش به میان آورده. این بنا که در مالکیت سازمان تامین اجتماعی است، بعد از مرمت با آن خانه تاریخی و قدیمی تفاوت‌های فاحشی دارد. بر اساس تصاویر موجود گویا خانه سردر نداشته اما بعد از مرمت صاحب سردر شده و سردر جدید هم شبیه سردر خانه دکتر صدیق اعلم است که دو پلاک با این خانه فاصله دارد و همین هم شبهاتی را در بخش‌های دیگر مرمت این بنا ایجاد کرده است.

سال 97، احمدرضا حشمتی، ناظر میراث فرهنگی در مرمت و ساماندهی این خانه‌ی تاریخی به ایسنا گفته بود: «بیشترین بحث، مرمت بنا درست مشابه وضعیت اول آن بود، حتی دنبال عکس‌های قدیمی خانه هم رفتیم و توانستیم عکس‌هایی از دیوار قدیمی مجموعه را قبل از تخریب پیدا کنیم.» او بازسازی عین به عین خانه را یکی از نکات تمرکز شورای فنی میراث فرهنگی دانسته و تاکید کرده بود: «در مورد کاربری بنا نیز بعد از بررسی گزینه‌های مختلف تبدیل فضا به مکانی برای برگزاری مراسم‌های “تشریفات” تامین اجتماعی تایید شد. کاربری برازنده این مکان که رفت ‌و آمد زیادی نیز به آن انجام نشود، تا از تخریب‌های بعدی آن هم جلوگیری شود.» اما از جمله دیگر نکات تامل برانگیز درباره این خانه تاریخی را می‌توان در پاورپوینت پروژه مرمت خانه سردار محمد ولی تنکابنی (ظهیرالاسلام) خواند. جایی که نوشته شده: «فضای موجود فضای صاف و هموار و خالی از هرگونه پوشش گیاهی است. همچنین این قطعه خالی از هرگونه فضایی برای استراحت و صرف غذاست که همین امر سبب عدم رضایت بازدیدکنندگان این قطعه شده با علم به این موضوع برای سایت این ساختمان طراحی انجام دادیم که بتوانم تمام کمبودها را پوشش داده و جذب توریست به این منطقه را بیشتر از پیش کنیم.» بار دیگر جذب توریست بر مرمت اصولی و درست اثر تاریخی ارجح دانسته شده و اتفاقا همین موضوع در سال‌های گذشته جزوی از نگرانی‌های اصلی کارشناسان و فعالان میراث فرهنگی بوده است.
مشکلات موجود در مرمت در سال‌های اخیر به واسطه چند اتفاق در آثار مهم بر سر زبان‌ها افتاد. آبان 98، مرمت گنبد شیخ لطف‌الله خبری شد و از تفاوت رنگ کاشی‌های به کار رفته در گنبد تا بالا و پایین بودن کاشی‌ها دلیلی شد تا نگرانی فعالان بالا برود و سال گذشته هم خبرهایی درباره مرمت دیواره تخت جمشید با آجر و سیمان بار دیگر بحث مرمت نادرست را پیش کشید. هرچند همان زمان مدیر پایگاه میراث جهانی تخت جمشید آن را رد و عنوان کرد: «این اقدامی موقتی برای حفاظت از جداره اصلی و برای مدت زمانی اندک بوده تا طرح اصلی مرمت این بخش آماده اجرا شود انجام گرفته.» نمونه‌های اخیر در آثاری با شهرت فراوان از جمله مواردی بود که نشان از ضعف این حوزه داشت. مواردی که به دلیل شهرت بر سر زبان‌ها افتادند و آثار بسیاری که به دلیل ناشناخته بودن در ابهام قرار دارند.
اهمیت سرعت و پول بر کیفیت مرمت
نمونه‌های مرمت نادرست در سراسر کشور کم نیستند و با این وجود نام بسیاری از آنها را نمی‌شنویم. چنان که محمدحسن خادم‌زاده، متخصص مرمت و عضو شورای احیای بافتها و بناهای تاریخی استان یزد به «پیام ما» می‌گوید: «ماه قبل در بخش شمالی میدان شاه طهماسب یزد خانه‌ای به جا مانده از دوران صفویان بود که مثلا می‌خواستند مرمت شود، اما کلا چیز دیگری ساخته‌اند. آنها توجه نمی‌کنند که این آثار سندهای تاریخی هستند. همین خانه سندی بود که در دوران صفوی آن منطقه چه وضعیتی داشته اما حالا ما با چیز دیگری روبه‌روییم که برای آیندگان تعریف دیگری دارد.»
او می‌گوید مرمت در کشور مشکلی اساسی و ریشه‌دار است و مشکل اصلی در این حوزه هم نبود نگاه علمی به این حوزه است. «نگاه علمی به این موضوع وجود ندارد و مرمت‌ها در شان وضعیت آثار اتفاق نمی‌افتد و نگاهش به این حوزه ساخت و ساز است.»
خادم‌زاده که در طول سالیان گذشته شاهد مرمت آثار فراوانی بوده تاکید می‌کند از زمانی که پیمانکاری جای امانی را گرفت، مرمت آثار با ضعف مواجه شدند و این اتفاق در حدود دو دهه است که سرعت گرفته. «در سال‌های دور آثار برای مرمت به صورت امانی داده می‌شدند اما از یک زمانی پیمانکاران وارد شدند و فقط سرعت و پول اهمیت پیدا کرد. الان یک اثر تاریخی را خیلی راحت در قالب پیمانی واگذار می‌کنند و ناظران هم بیشتر روی کمیت تاکید دارند نه کیفیت. اینکه اثر به عنوان سند مخدوش شده یا نه اهمیتی ندارد.»
نکته دیگر مورد تاکید این مرمتگر آثار تاریخی این است که ارتباط حوزه مرمت با دانشگاه به نوعی قطع شده و افراد حالا در قالب پیمانکاری و شرکتی وارد این حوزه می‌شوند. نکته‌ای که از جمله مخرب‌ترین موارد برای مرمت آثار است. او توضیح می‌دهد: «وزیر جدید میراث فرهنگی هم متاسفانه در برنامه‌ای که ارائه داده به موضوع میراث‌فرهنگی توجه ندارد و صرفا گردشگری را مدنظر قرار داده است. این به نوعی خام‌فروشی است و تا این تفکر اصلاح نشود کاری از پیش نمی‌رود. دست کم امیدواریم وزیر با فعالان این حوزه قبل از برنامه‌ریزی جلسه بگذارد و اجازه دهد نظر آنها اعمال شود.»
همین بی‌توجهی هم برای خادم‌زاده دلیلی است تا توصیه‌اش برای بهبود وضعیت مرمت آثار این باشد که گردشگری از میراث فرهنگی و صنایع دستی جدا شود و به زیرمجموعه وزارت علوم یا نهادهای علمی و دانشگاهی اضافه شود. او می‌گوید: «مواردی که این اواخر شاهدش بوده‌ایم زجرآور است. نگاه سینمایی و نوسازی به میراث فرهنگی، ازبین‌برنده تاریخ کشور است و باید مقابل آن ایستاد. باید مقابل نگاه پیمانکاری و سودجو که می‌خواهد با سرعت یک کار را مرمت کند ایستاد.»
خادم‌زاده می‌خواهد مدیران مانند ساخت جاده یا سد و یا بهره‌برداری‌هایی از این دست با مرمت آثار روبه‌رو نشوند و البته هنوز امیدوار است که شاهد این تغییر نگاه باشد.
به حرفه‌ای‌ها اجازه کار داده شود
تورج سالکی، معمار و مرمتگر آثار باستانی اما چندان امیدوار نیست. او سال‌ها و سال‌ها با بناهایی روبه‌رو شده که مرمت درست آنها نکته ثانویه بوده و او و بسیاری از اساتید دانشگاه را همیشه به حاشیه کشانده‌اند. سالکی می‌گوید: «اگر از ما نظری خواسته شده در خفا بوده چرا که می‌دانند منتقد بسیاری از مرمت‌های مختلف بوده‌ایم و دیده‌ایم چه اشتباهات فاحشی رخ داده.» او یادش می‌آید چند سال قبل برای مرمت طاق مسجدی خشتی در یکی از شهرها از آجر استفاده شد و به حرف‌هایش بی‌توجهی کردند و همینطور یادش می‌آید بسیاری از مرمتگران اصیل چطور مجبور بوده‌اند از هزینه شخصی استفاده کنند. «این اتفاق در باستان شناسی هم بوده. وقتی باستان‌شناسان معروف ما برای کاوش یک ماهه مجبور بود هزینه‌های هنگفتی کند، طبعا دیگر به دنبال این کار نمی‌رود.»
این کارشناس میراث فرهنگی و احیای بناهای تاریخی از دهه هشتاد می‌گوید و تلاش‌ها برای مرمت و بازسازی میدان آزادی. کاری که به گفته او یکی از اشتباهات اصلی مرمت می‌توانست باشد و تلاش او و دیگران سبب شد این اتفاق نیفتد. «می‌گفتند پی آزادی نیاز به تعمیر دارد و در حالی که من در دوران دانشجویی‌ام در زمان ساخت برج حاضر بودم و در مقاله‌ای گفتم تعمیرات و مرمت آن چطور باید باشد. تلاش بسیاری کردیم تا این اتفاق نیفتد. می‌خواستند درخت دور برج آزادی را به قیمت چهل میلیون بفروشند. به اصرار نگذاشتیم. اتفاقاتی از این دست زیاد بوده است.»
این استاد دانشگاه می‌گوید مرمت به معنی حفظ اصالت اثر است و نمی‌توان بدون توجه به این موارد یک اثر را ترمیم کرد. «ما را همیشه حذف کردند چون نظراتمان به مذاق آنها خوش نمی‌آید. من حتی افرادی را در پژوهشکده میراث فرهنگی دیده‌ام که دلسوز بودند و به آنها هم بی‌توجهی شده.»
سالکی می‌گوید حتی یک شیار مهم است و اصالت اثر را تضمین می‌کند و نمی‌توان اینقدر راحت از کنار جزئیات گذشت. او ادامه می‌دهد: «در حال حاضر یک گنبد مخروبه و تنها آب انبار استان سمنان که تونل مانند است و بادگیر دارد را چهار سال است نمی‌توانیم مرمت کنیم و حتی همراهی نمی‌کنند که یک نایلون روی آن کشیده شود تا باران بیش از این آن را از بین نبرد.»
این استاد دانشگاه از سوی دیگر می‌گوید در این شرایط به مرمتگرانی نیاز است که کار برایشان مهم باشد و صرفا تحصیلات دانشگاهی نداشته باشند. از نگاه او نیاز است افرادی به ایتالیا، یونان، فرانسه و انگلستان بورسیه شوند؛ کشورهایی که روی مرمت به خوبی کار کرده‌اند. «بعد این افراد برگردند و البته پشت‌میز نشین نشوند. کار کنند و با حضورشان شاید وضعیت از وخامت خارج شود. هرچند ما در حال حاضر هم افراد صاحب‌سبک و حرفه‌ای داریم اما اجازه فعالیت به آنها داده نمی‌شود.»

|پیام ما| در جلسه علنی مجلس صحبت از تاخیر چهار ماهه در پرداخت حقوق این نیروهای حفاظتی به میان آمده است. در حالی که معاون سازمان جنگل‌ها در روزهای گذشته خبر داده بود که مطالبات نیروهای حفاظتی، به زودی پرداخت می‌شود، دیروز نماینده مردم بهشهر در تذکری به وزیر جهاد به تاخیر چهار ماهه در پرداخت حقوق جنگل‌بانان اشاره کرد. مسئله تاخیر حقوق جنگل‌بانان و قرق‌بانان قراردادی در ماه‌های گذشته مشکلات معیشتی جدی برای این نیروهای حفاظتی به وجود آورده است. با این همه فرمانده یگان حفاظت محیط زیست به «پیام‌ما» می‌گوید با تخصیص اعتبارات بخش زیادی از مطالبات معوقه پرداخت شده است.

موضوع تاخیر در حقوق نیروهای جنگل‌بان در روزهای پایانی حضور مسعود منصور به عنوان رئیس سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری و زمزمه‌های آمدنش به سازمان محیط زیست در مجلس مطرح شده است. مسئولان سازمان جنگل‌ها که در روزهای گذشته اظهار نظرهایی درباره حقوق جامانده جنگل‌بانان داشته‌اند، قرار است فردا (دوشنبه) در مراسمی با حضور وزیر جهاد کشاورزی از جنگل‌بانان قدردانی کنند. در همین حال در نشست علنی دیروز (یکشنبه، 21 شهریورماه) مجلس شورای اسلامی، غلامرضا شریعتی اندراتی، نماینده مردم بهشهر، نکا و گلوگاه در تذکری شفاهی خطاب به وزیر جهاد کشاورزی گفت: «پرداخت حقوق محیط‌بانان و جنگلبانان با قید فوریت باید در دستور کار قرار گیرد. همه درباره حفظ محیط زیست و جنگل‌ها دغدغه داریم اما در عمل خلاف واقع انجام می‌شود، متاسفانه این عزیزان که شبانه‌روز از جنگل‌ها حفاظت می‌کنند حدود 4 ماه است که حقوق خود را دریافت نکرده‌اند.»رضا اکبری، فرمانده یگان حفاظت سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری می‌گوید موضوع تاخیر چهارماهه در پرداخت حقوق جنگل‌بانان صحت داشته اما در روزهای گذشته، با توجه به تخصیص اعتبارات، حقوق‌های بازمانده پرداخته شده است. او به «پیام ما» توضیح می‌دهد: «نیروها در بعضی از استان‌ها تا چهار ماه حقوق نگرفته بودند. رئیس سازمان جنگل‌ها پیگیری‌هایی کرد و در نهایت توانستیم از سازمان برنامه و بودجه تنخواهی بگیریم و حقوق معوقه همه استان‌ها پرداخت شود.» با این همه هنوز حقوق نیروهایی حفاظتی به طور کامل پرداخت نشده است، چنان که اکبری می‌گوید: «در حال حاضر بیشتر استان‌ها حقوق را دریافت کرده‌اند و در بین آنها که حقوق معوقه‌شان پرداخت نشده، حقوق یک ماه شماری از افراد باقی مانده است.»
پنج ماه بدون اعتبار
دو هفته پیش عبدالرضا بازدار، معاون برنامه‌ریزی، توسعه مدیریت و منابع سازمان جنگل‌ها خبر داد که بخشی از مطالبات نیروهای حفاظتی، به زودی پرداخته می‌شود. او گفت: «با پیگیری‌های مستمر رئیس سازمان جنگل‌ها و توجه سازمان برنامه و بودجه و خزانه‌داری کل کشور به‌زودی از محل تنخواه دریافتی از خزانه، بخشی از مطالبات معوقه حقوق نیروهای حفاظتی سازمان جنگل‌ها پرداخت می‌شود.» به گفته او با تامین بخشی از اعتبارات مربوط به حقوق نیروهای حفاظتی و این اعتبارات نهم شهریور به استان‌ها برای پرداخت به شرکت‌های طرف قرارداد ابلاغ شد.
بر اساس توضیح او در طول پنج ماه گذشته هیچگونه اعتباری به سازمان جنگل‌ها تخصیص نیافته و همین امر پرداخت حقوق نیروهای حفاظتی را تحت‌الشعاع قرار داده بود. هرچند در نهایت «در ابتدای سال 1400 تمهیدات لازم از طرق مختلف برای تامین حقوق سه تا چهار ماهه اول سال جاری اتخاذ و از طریق شرکت‌های طرف قرارداد پرداخت شده است».
پیگیر مابقی حقوق معوقه هستیم
اکبری فرمانده یگان حفاظت محیط زیست می‌گوید، نیروهای زیر نظر شرکت‌های طرف قرارداد 3500 نفر هستند و گاهی شمارشان تا چهار هزار نفر می‌رسد. در حال حاضر در خط مقدم ماموریت حفاظت از جنگل‌ها و مراتع، ۳۷۰۰ نفر شامل نیروهای حفاظتی، قرقبان‌ها و دیده‌بان‌هایی هستند که در قالب شرکت‌های مختلف مشغول انجام وظیفه هستند. این نیروها در انجام ماموریت‌های حفاظتی نظیر اطفای حریق، مبارزه با قاچاق چوب، مقابله با تخریب و تصرف اراضی ملی نقش‌آفرینی می‌کنند.
اینطور که فرمانده یگان سازمان جنگل‌ها می‌گوید معمولا هر سال تا مردادماه، پرداخت حقوق با مشکل همراه است اما «از ماه پنج و شش، با تخصیص اعتبارات لازم، مسئله حل می‌شود و روی روال می‌افتد». او توضیح می‌دهد: «نیروهای سازمانی شامل نیروهای رسمی و پیمانی و قراردادی‌اند. نیروهای رسمی مانند کارمندان دولت حقوق می‌گیرند. اما نیروهای قراردادی ما که زیر نظر شرکت‌های طرف قرارداد هستند، دریافت حقوق متفاوتی دارند و مشکل ما دقیقا درباره همین همین شرکتی‌هاست.» به گفته او بیشتر این نیروهای شرکتی با توجه به گستردگی کار در جنگل‌ها هیرکانی، در این منطقه حضور دارند. اکبری ادامه می‌دهد: «شرکت‌ها در قرارداد با نیروها قید می‌کنند که تا سه ماه موظف به پرداخت حقوق‌ها هستند اما گاهی این تعهد را رعایت نمی‌کنند و خلافش عمل می‌کنند. حقوق و بیمه این نیروها با ما نیست، با شرکتی است که اعتبارش را ما می‌دهیم و آنها باید حقوق نفرات را بدهند. اما با توجه به اینکه اعتبارات از مرداد به‌روز می‌شود، در تامین آن به مشکل می‌خوریم.»
فرمانده یگان حفاظت سازمان جنگل‌ها با بیان این موارد می‌گوید: «تخلف از تعهد پرداخت حقوق‌ها عمومیت ندارد. بعضی استان‌ها یک تا چهار ماه حقوقشان بازماند اما با تنخواه دریافتی از سازمان برنامه و بودجه پرداخت شد و نهایتا یکی دو ماه بدهکاری مانده است. این مشکل در سال‌های گذشته به همین شکل بوده است. او دست آخر درباره مابقی حقوق معوقه نیروهای حفاظتی می‌گوید: «به طور جدی پیگیری برای تخصیص مابقی اعتبارات ادامه دارد تا همه مطالبات این نیروها به‌صورت کامل و منظم پرداخت شود.»

سخنگوی ستاد ملی مقابله با کرونا از لغو محدویت‌های تردد شبانه خبر داد و گفت: رفع محدودیت‌های تردد شبانه به این معنی نیست که با ترددهای غیرضروری، احتیاط‌ مربوط به فراگیری کرونا را کنار بگذاریم. علیرضا رئیسی در یک برنامه تلویزیونی اظهار کرد: اعمال هر محدودیتی با هدف سلامت مردم بود و اگر منع تردد شبانه ایجاد شد برای این بود که دورهمی های صورت نگیرد و بدنبال آن شیوع کرونا گسترش نیابد. او گفت: باید توجه کرد که ایجاد هر محدودیتی به خاطر حفظ سلامت مردم بوده است. رئیسی ادامه داد: با توجه به اینکه مراکز واکسیناسیون افزایش یافته و مراکز شبانه روزی هم ایجاد شده است برداشتن و لغو منع تردد به این معنا نیست که دورهمی ها برگزار شود و خواهش ما از مردم این است که با برداشتن منع تردد در خیابان نچرخند و فقط برای تزریق واکسن کرونا از منزل خارج شوند.
سخنگوی ستاد ملی مقابله با کرونا گفت: نکته دیگر اینکه مردم بدانند با تزریق واکسن ایمنی کامل را ندارند و بر این باور نباشند که می توانند ماسک نزنند. او در پاسخ به سوال مجری با تاکید بر اینکه پس شما لغو منع تردد را اعلام می‌کنید، تصریح کرد: البته من یواشکی اعلام می‌کنم که منع تردد برداشته شده است، اما مردم بیرون نیایند، مگر در همان ساعات منع تردد برای تزریق واکسن بیرون بیایند. همانطور که پیش از این اعلام شده، برابر تصمیم ستاد ملی مقابله با کرونا، تردد از ساعت ۲۲ تا سه بامداد در معابر تمام شهرهای کشور با هر وضعیت کرونایی اعم از قرمز، نارنجی، زرد و آبی ممنوع بوده و خودروهای غیرمجاز ۲۰۰ هزار تومان جریمه می‌شوند. سخنگوی ستاد ملی مقابله با کرونا همچنین با اشاره به برنامه‌ریزی‌های صورت گرفته جهت فعالیت شبانه‌روزی مراکز واکسیناسیون کرونا و تسریع واکسیناسیون علیه کووید 19 در کشور به ایسنا گفت: اسامی این مراکز توسط دانشگاه‌های علوم پزشکی مربوطه اعلام می‌شود.

رئیس‌جمهور با تاکید بر اینکه اراده ایران و عراق توسعه مناسبات دوجانبه است، گفت: نخست وزیر عراق وعده داد تعداد زائران ایرانی برای حضور در مراسم اربعین حسینی افزایش یابد.
به گزارش ایرنا، سید ابراهیم رئیسی روز یکشنبه پس از نشست با مصطفی الکاظمی نخست وزیر عراق و همچنین نشست وزیران دو کشور در جمع خبرنگاران گفت: مناسبات جمهوری اسلامی ایران و کشور دوست و برادرمان عراق مناسبات بسیار خوبی است که این مناسبات در حوزه‌های سیاسی، اقتصادی و فرهنگی است اما به نظر ما این مناسبات می‌تواند بیشتر توسعه یابد.
او ادامه داد: در این نشست آنچه بین ما مطرح شد اراده دو کشور برای توسعه مناسبات بین ایران و عراق است. امروز ارتباط ما با عراق فقط یک ارتباط همسایه نیست بلکه اعتقاد در باورها، قلب‌ها و عمیق دو کشور، دو ملت و دو دولت با یکدیگر است و معتقدیم این مناسبات می‌تواند در حوزه‌های مختلف توسعه پیدا کند. رئیس‌جمهور با بیان اینکه روابط ایران و عراق تنها به دو کشور ختم نمی‌شود، اظهار کرد: نقش آفرینی دو کشور در منطقه، جهان و ارتباطات بین‌المللی هم می‌تواند بسیار تاثیرگذار باشد.
او اضافه کرد: آنچه در نشست‌های تخصصی تخصصی بین وزیران دو کشور و نشست بین من و نخست وزیر مطرح شد، همه در جهت توسعه مناسبات است و تصمیماتی گرفته شد که امیدواریم این تصمیمات هرچه سریعتر به اجرا در بیاید.
رئیس دولت سیزدهم خاطرنشان کرد: آقای الکاظمی از لغو روادید بین دو کشور خبر داد که این خبر خوبی بود. اراده ایران و عراق توسعه کریدور ریلی و ارتباط شلمچه با بصره است که با دستور ایشان قرار است به سرعت انجام شود و این موضوع با پیگیری وزیران مربوطه در ایران و عراق به سرعت دنبال می‌شود.
او روابط مالی و پولی بین دو کشور را از دیگر محورهای رایزنی‌های خود با الکاظمی ذکر کرد و گفت: قرار است پس از پیگیری‌های انجام شده این موضوع دنبال شود. رئیس‌جمهوری اضافه کرد: نکته دیگر اینکه در آستانه اربعین حسینی هستیم و وضعیت کرونایی نه‌تنها برای دو کشور بلکه برای کل جهان است.
رئیسی با مهم توصیف کردن حفظ و صیانت از زائران گفت: این مساله محدودیتی در عراق ایجاد کرد در عین حال آقای نخست وزیر با توجه به اینکه عاشقان اباعبدالله بتوانند از این زیارت استفاده کنند و عده داد تعداد زائران را تا میزانی که امکان دارد، افزایش یابد.
رئیس‌جمهور ابراز امیدواری کرد روابط دو کشور افزایش یابد و علی‌رغم خواست دشمنان دو کشور همواره شاهد روابط خوبی بین دو کشور ایران و عراق باشیم.
در ادامه این نشست نخست وزیر عراق هم با بیان اینکه به دنبال رهایی از تمام تبعات جنگ‌های بیهوده و بی‌اساسی هستیم که در دوره دیکتاتوری شروع شد، گفت: از جمهوری اسلامی که از لحظه نخست در مبارزه با داعش در کنار ما ایستاد سپاس‌گذاری می‌کنم.
مصطفی الکاظمی اظهار کرد: امروز مجموعه‌ای از پرونده‌ها را در راستای گسترش روابط و تاکید بیشتر بر روابط تاریخی دو ملت بررسی کردیم و به دنبال این هستیم این نقاط اشتراک را به اموری که به مصلحت و منفعت دو کشور منجر شود، تبدیل کنیم.
الکاظمی اضافه کرد: بین عراق و جمهوری اسلامی ۱۴۰۰ کیلومتر مرز مشترک وجود دارد اما روابط بین ایران و عراق بسیار عمیق‌تر و گسترده‌تر از مرز مشترک بوده و شامل موارد اقتصادی، فرهنگی و موارد دیگر می‌شود.
او درباره محورهای گفت‌و‌گوها خود را نخست وزیر عراق گفت: امروز مجموعه ای از پرونده‌های اقتصادی و پروژه‌های استراتژیک بین دو کشور از جمله ارتباط خط آهن بصره – شلمچه را بررسی کردیم.همچنین تبادلات تجاری بین دو کشور و گسترش آن به نحوی که به مصلحت دو کشور باشد را مورد بررسی قرار دادیم.
الکاظمی تاکید کرد: ملت من در پی ایجاد یک فرهنگ دموکراتیک در عراق بوده و خواهان تقویت روابط با همه همسایگان خود است و به دنبال این هستیم که از تمام تبعات جنگ‌های بیهوده و بی‌اساسی که در دوره دیکتاتوری شروع شد رهایی پیدا کنیم و روابط خود را گسترش دهیم.
او گفت: در اینجا می‌خواهم از همه کسانی که در جنگ با داعش -که نیروی سیاه و خوارج‌اند- در کنار ملت عراق ایستادند، تشکر کنم و از جمهوری اسلامی که از لحظه نخست در مبارزه با نیروهای سیاه در کنار ما ایستاد، سپاس‌گذاری می‌کنم.
الکاظمی با تاکید بر این که موضع عراق نسبت به جمهوری اسلامی و ملت ایران پایدار و ثابت است، گفت: حکومت و ملت عراق در همه چالش‌ها و مشکلات و شرایط مختلف در کنار ملت و حکومت ایران می‌ایستد. نخست وزیر عراق افزود: عراق از همه تلاش‌های جمهوری اسلامی در توسعه روابط و گفت‌وگوهای مختلف تشویق و حمایت می‌کند.

|پیام ما| بیانیه‌ای مشترک، دست آورد اولین سفر رئیس آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در دولت سیزدهم به تهران بود. در این بیانیه بر سر مسائل فنی نظارتی آژانس توافقی صورت گرفت که بر اساس آن تیم فنی آژانس می‌توانند به ایران بیایند تا بتوانند اقداماتی را بر روی دوربین‌های نظارتی تاسیسات هسته‌ای در ایران انجام دهند و کارت‌های حافظه قدیمی را پلمب کنند و کارت‌های جدید حافظه را در دوربین‌ها نصب کنند.

سفر رافائل گروسی رئیس آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به تهران منجر به صدور بیانیه‌ای مشترک شد.
این بیانیه و صحبت‌های گروسی و محمد اسلامی رئیس سازمان انرژی اتمی در کنفرانس خبری از پیشرفت گفت‌وگوها میان ایران و این آژانس بین‌المللی خبر می‌دهند که این مساله می‌تواند بر روند مذاکرات برجامی وین تاثیر مثبتی داشته باشد.
پس از گزارش گروسی در مورد ایران به شورای حکام و اظهار نگرانی او در مورد این مسئله که ممکن است دولت جدید امکان نظارت‌های توافق شده را محدود کند، گفت‌وگوهایی میان کشورهای اروپایی و آمریکا و همچنین روسیه انجام شد و احتمال صدور بیانیه‌ای علیه ایران در برخی رسانه‌ها مطرح شد.
مدیرکل آژانس در گزارش به شورای حکام آژانس، مدعی شده بود که بازرسی‌های این سازمان از مراکز هسته‌ای ایران به طور چشم‌گیری کاهش یافته و با محدودیت جدی مواجه شده است.
پس از این گفت‌وگوها، مقامات ایرانی از سفر یک روزه رئیس سازمان بین‌المللی انرژی اتمی به ایران خبر داند. این اولین سفر این مقام بین‌المللی به تهران پس از آغاز به کار دولت سیزدهم است.
محمد اسلامی، رئیس سازمان انرژی اتمی پس از دیدار با رافائل گروسی مذاکره بین دو طرف را سازنده خواند و گفت:«قرار شد مدیرکل آژانس در آینده نزدیک به تهران سفر کند.» به گزارش ایسنا او تاکید کرد که مسایل فی مابین اساسا فنی است:« تفاهم کردیم در اجلاس آینده(کنفرانس عمومی) شرکت کنیم و در حاشیه اجلاس مذاکرات خود را ادامه دهیم.»
رئیس سازمان انرژی اتمی همچنین از توافق برای تعویض کارت‌های حافظه دوربین‌های نظارتی خبر داد و گفت:«قرار شد تیم فنی مربوطه بعد از توافق به ایران بیایند تا بتوانند اقداماتی را که باید برای دوربین ها به لحاظ فنی انجام بدهند را انجام و کارت‌های حافظه طبق روالی که طبق پادمان است و در ایران نگهداری و پلمب می‌شود همان جا کارت‌های قدیمی را پلمب کنند و کارت‌های جدید حافظه را در دوربین‌ها نصب کنند که روال جاری و طبیعی در سیستم نظارتی آژانس است.»
اسلامی اظهار کرد که برای ایران آنچه حائز اهمیت است، اعتمادسازی است و این که اعتماد متقابل بین ایران و آژانس وجود داشته باشد و آژانس طبق توافق در جهت پیشبرد برنامه های هسته‌ای ایران نقش موثرتری ایفا کند و به پیشرفت فناوری هسته‌ای ایران کمک کند.
رافائل گروسی هم پس از دیدار با اسلامی بر لزوم گفت‌وگو میان ایران و آژانس در موضوعات مختلف تاکید کرد و توضیح داد:‌«این بازدید بسیار برای من مهم است چون بعد از روی کار آمدن دولت جدید در ایران است. این بدان معناست که ایران و آژانس باید با هم کار کرده و همکاری خود را گسترش دهند.»
او از گفت‌وگوی مثبت و عمیقی که با محمد اسلامی داشته است قدردانی کرد و گفت: «ما باید درباره مسائل مختلف با هم مذاکره و تبادل نظر داشته باشیم.»
بر اساس گفته گروسی در کمتر از 2 هفته دیگر کنفرانس عمومی آژانس بین‌المللی انرژیی اتمی در وین برگزار می‌شود، قرار است در این کنفرانس محمد اسلامی سرپرستی هیأت ایرانی را بر عهده داشته باشد و در حاشیه کنفرانس به ادامه مذاکرات با آژانس بین‌المللی بپردازد پس از آن گروسی دوباره برای گفت‌وگوی سطح بالا با مقامات ایرانی به ایران برمی‌گردد.
گروسی هم گفت‌وگوهای با هیات ایرانی در سازمان انرژی اتمی را مثبت ارزیابی کرد و افزود: «همکاری مثبت میان ایران و آژانس برای ادامه عملیات تجهیزات فنی آژانس خیلی مهم است و این گارانتی مهمی برای ایران و جهان است تا توافقات مثبت بعدی ادامه یابد. این همکاری سازنده برای همکاری‌های صلح‌آمیز بعدی موثر است.»
توافق جدید
در متن بیانیه مشترک آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و سازمان انرژی اتمی ایران آمده است:« طرفین، روح همکاری و اعتماد متقابل و اهمیت تداوم آن و همچنین ضرورت رسیدگی به موضوعات فی‌مابین در فضایی سازنده و منحصرا فنی را مورد یادآوری و تاکید مجدد قرار دادند.
در چارچوب تعاملات و همکاری‌های موجود فی‌مابین، طرفین تصمیم گرفتند دیدارهای متقابل را در سطوح مرتبط تداوم دهند. در همین راستا، معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان انرژی اتمی ایران در حاشیه کنفرانس عمومی آژانس با مدیرکل دیدار می‌کند و مدیرکل نیز در آینده نزدیک به تهران سفر می‌کند تا مشورت‌های سطح بالا با هدف تقویت همکاری‌های میان ایران و آژانس در حوزه های مختلف و بحث در خصوص موضوعات فعلی مورد علاقه متقابل، با دولت جمهوری اسلامی ایران داشته باشد.
به بازرسان آژانس اجازه داده می‌شود تا نسبت به سرویس فنی تجهیزات نظارتی مشخص شده و جایگزینی کارت‌های حافظه آن‌ها که تحت مهر و موم مشترک در ایران نگهداری می‌شوند، اقدام کنید. چگونگی و زمان انجام این اقدام، مورد توافق دو طرف قرار گرفت.»
انتقاد نماینده مجلس از سفر گروسی به ایران
این سفر گروسی و مذاکرات میان او و سازمان انرژی اتمی ایران با مخالفت‌هایی هم روبه‌رو شد، نماینده شهریار در مجلس شورای اسلامی در مورد سفر رئیس آژانس بین‌المللی انرژی اتمی گفت: «موافقت با سفر رافائل گروسی به ایران هم موجب تعجب بود و هم موجب تأسف. چرا باید بعد از انتشار گزارش مغرضانه اخیر سازمان با سفر گروسی ‌موافقت می‌شد؟»
به گزارش ایسنا، حسین حق وردی معتقد است که گروسی با اعتبار آژانس را در حد یک رسانه صهیونیستی پایین آورده است و نباید در دولت جدید همان امتیازدهی‌های یک طرفه قبلی تکرار شود:« آژانس باید در رفتارش تجدیدنظر کند. نباید تسلیم زیاده‌خواهی‌های آژانس شد.» با وجود انتقادات به این سفر اما به نظر می‌رسد تعداد موافقان داخلی و خارجی آن بیشتر باشد و سبب شود که مذاکرات برجامی وین بیشتر به سمت یک توافق دوباره حرکت کند.
همانطور که میخائیل اولیانوف نماینده روسیه در سازمان های بین المللی در وین درباره توافق جدید ایران و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی فت: «این یک موضوع فنی اما بسیار مهم است.
به آژانس کمک می‌کند همچنان از برنامه هسته‌ای ایران مطلع باشد. همچنین برای ایران هم به همان اندازه اهمیت دارد، از این نظر که می‌تواند مانع گمانه‌زنی‌های بی‌اساس شود.»

فعالیت‌های انسانی زمین را در مقیاس کره زمین تحت تاثیر قرار داده و همراه با پیشرفت‌های تکنولوژیک، پیامدهای فعالیت‌های انسانی هم جلوه بیشتری پیدا کرده است. تمدن بشر استعداد آن را دارد که اقلیم، خاک و آب را به شدت دگرگون کند و حتی بر شانس بقای حیات در این کره اثر بگذارد. تغییر کاربری زمین موجب تغییرات محلی و ناحیه‌ای در محیط زیست می‌شود، که تغییرات احتمالی دیگری به وجود می‌آورد. تغییر کاربری اراضی منجر به افزایش سطح خاک لخت، تشدید تبخیر و تعرق، ازدیاد ضریب رواناب و در پی آن، کاهش تنوع زیستی می‌شود که حاصل آن، هدر رفت منابع آب است.

بدون شک، تداوم این تغییرات ناخوشایند، تشدید و گسترش جغرافیایی پدیده‌های بیابان زایی، سیل و ریزگرد که امروزه در ایران با آن سر و کار داریم و روز به روز بر دامنه و شدت آن افزوده می شود خود شاخص گویایی از پیامدهای تغییر کاربری اراضی است. این مسئله، چالش اصلی پایداری کشاورزی و محیط زیست بوده و در صورت ادامه روند فعلی، بحران‌های ملموس‌تری از قبیل نایابی منابع آب، مهاجرت و خسارات هنگفت اقتصادی دور از انتظار نخواهند بود.
تغییر کاربری زمین، شامل تبدیل عرصه‌های جنگلی و مرتعی به زمین‌های کشاورزی، خشکاندن چمنزارها، تالاب‌ها و حریم رودخانه‌ها به اراضی آبی، تغییر کاربری مخروط افکنه‌ها، کوهستان‌ها، تخریب سواحل و گسترش غیر‌اصولی و بی‌برنامه مراکز مسکونی و صنعتی برشمرد. منابع آبی نیز متاثر از تغییر کاربری اراضی است. در جامعه امروز با بحران جدی تغییرات کاربری اراضی روبه‌رو هستیم اگر در زمینه فرهنگ عدم تغییر کاربری اقدامی صورت نگیرد، در سال های پیش رو جدی‌تر نیز خواهد بود. امروزه مسئله تغییر کاربری اراضی در بسیاری از مناطق جهان به ویژه ایران به یک بحران جدی تبدیل شده که این امر بازنگری مجدد در وضعیت و تعیین آمایش سرزمین را به عنوان یک ضرورت می‌طلبد. آمایش، به معنی هنر یا فن جای دادن با نظم و ترتیب و آراسته کردن همراه با آینده‌نگری انسان‌ها، فعالیت‌ها، زیرساخت‌ها و وسایل ارتباطی در خدمت انسان‌ها در فضای یک کشور با در نظر گرفتن الزامات طبیعی، انسانی و اقتصادی است. مدیریت نادرست و نارسایی‌های قانونی، موجب شتاب تغییر کاربری اراضی شده است. تداوم زندگی منوط به تحولی بنیادین در ساختار قانونی، تحقیقاتی، آموزشی در قالب مدیریت جامع و فراگیر است. بنابراین استفاده از اراضی بر حسب استعداد و قابلیت آن‌ها در چهارچوب یک برنامه ریزی صحیح مدیریتی می‌تواند از هدر رفتن منابع جلوگیری کند.

کارزاری با نام درخواست توقف پخش سریال خاتون در وب‌سایت کارزار در جریان است که با هشتگ #توقف_سریال_خاتون پیگیری می‌شود. در بخشی از متن این کارزار خطاب به رئیس‌ ساترا و وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی آمده است: «احتراماً جمیع امضاکنندگان کارزار ذیل به سریال خاتون که در شبکه نمایش خانگی در حال پخش است نقد جدی داشته و معتقدیم در این سریال قهرمانان قصه و حتی شخصیت‌های عادی با زبان فارسی لهجه تهرانی و کلیه نقش‌های خدمه، نوکر و کلفت با لهجه گیلکی تکلم می‌کنند. همچنین در این اثر به صورت تحریف‌آمیزی واقعه شهریور ۱۳۲۰ را که نقطه سربلندی تاریخ گیلان است به گونه‌ای به نمایش کشیده‌اند که موجبات دلخوری هموطنان گیلک را فراهم کرده است.»
امضاکنندگان این کارزار می‌خواهند از این راه پیگیر «توقف پخش سریال خاتون» شوند.
این کارزار از 8 شهریور ۱۴۰۰ آغاز شده و تا 8 مهر ۱۴۰۰ ادامه دارد. همچنین این کارزار از سوی بیش از ۵ هزار و ۱۰۰ نفر امضا شده است.

شهرداری تهران موظف است، حدود 2 درصد از انرژی‌های سالانه خود را از طریق انرژی‌های تجدیدپذیر تولید کند. در سال‌های اخیر در شهر تهران شهرداری‌های مناطق تلاش کردند تا با استفاده از پنل‌های خورشیدی این میزان انرژی را تولید کنند. شهرداری تهران دیروز نظام‌نامه‌ای به مناطق ابلاغ کرد تا به این واسطه بتواند این میزان تولید انرژی هدفمند تولید و تامین شود و شهرداران مناطق یک وحدت رویه‌ای داشته باشند. نظام‌نامه‌ای که البته در دقیقه نود و در اخرین روزهای کاری مدیران دوره قبل شهرداری ابلاغ شده است.

مدیرکل محیط زیست و توسعه پایدار شهرداری تهران، «شینا انصاری» با اشاره به این نظام‌نامه که دیروز از سوی معاونت خدمات شهری به شهرداری‌های مناطق ابلاغ شده است، گفت: باتوجه به اقدامات و تجربیات گذشته، رویکرد مدیریت انرژی در کشور نیز بر اساس استفاده از این نوع منبع انرژی برنامه‌ریزی شده است. شهرداری‌ها به عنوان مهم‌ترین ارگان مدیریت شهری با توسعه و ترویج فناوریی‌های انرژیی‌های تجدید‌پذیر در شهرها، علاوه بر فراهم آوردن موجبات ترویج اجتماعی و فرهنگی آن در جامعه، منجر به بهبود وضعیت مصرف انرژی، کاهش آلودگی هوا و تغییرات اقلیمی و مدیریت هزینه‌ها شده‌اند.
به گزارش روزنامه «پیام‌ما»، انصاری با بیان اینکه اداره کل محیط زیست و توسعه پایدار با توجه به شرح وظایف و رسالت خود و در راستای اجرای مصوبات شورای شهر تهران و قوانین فرادست از سالیان پیش اقدام به برنامه‌ریزی و اجرای پروژه‌های متعدد در این زمینه نموده است، گفت: گستردگی فعالیت‌های شهرداری و تعدد سازمان‌های تصمیم‌گیر و مجری در آن باعث بروز موانع و چالش‌هایی در استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر شده است. لذا تدوین سندی به منظور ایجاد وحدت رویه در زمینه تعریف، طراحی، اجرا و بهره‌برداری از پروژه‌های توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر توسط اداره کل محیط زیست و توسعه پایدار شهرداری تهران با مشارکت اداره کل برنامه‌ریزی و توسعه شهری جهت تسهیل در امر کنترل و نظارت بر فعالیت‌های عملیاتی و اجرایی شرکت‌های مشاور و پیمانکار در دستور کار قرارگرفت.
مدیرکل محیط زیست و توسعه پایدار ادامه داد: نظام‌ فنی و اجرایی «امکان سنجی، طراحی، نصب، راه اندازی و نظارت بر بهره‌برداری تجهیزات و سامانه‌های انـرژی‌هـای تجـدید‌پـذیر در شهـرداری تهـران» با هدف استقرار نظامی یکپارچه برای پدیدآوری طرح‌ها و پروژه‌ها درچارچوب استانداردها، معیارهای فنی، ضوابط و مقررات، روش‌های اجرایی، دستورالعمل‌ها و برنامه‌ها که ضمن افزایش کارآمدی و اثربخشی طرح‌ها و پروژه‌ها با رویکردی نتیجه گرا، دارای قابلیت پیگیری و ارزیابی نیز است. تدوین و ابلاغ شد، که کلیه واحدهای تابعه شهرداری تهران ضمن هماهنگی و همکاری با اداره‌کل محیط زیست و توسعه پایدار، مکلف به رعایت کلیه مفاد این نظام نامه هستند.
انصاری هدف از تدوین این نظام‌نامه را، علاوه بر اجرای صحیح پروژه‌های مرتبط با انرژی‌های تجدیدپذیر، جلوگیری از بروز خطاهای فنی و نظارتی مرتبط با این موضوع و ایجاد رویه یکسان و نظام‌مند در فرایند اجرا دانست و گفت: ارتقای کیفیت طرح‌ها از دوره پدیدآوری تا پایان دوره بهره‌برداری، مدیریت هزینه و بهینه‌سازی اقتصادی طرح‌ها و بهبود نسبت کارکرد به هزینه از طریق کنترل و برنامه‌ریزی، مدیریت زمان در فرآیند طراحی و اجرای طرح‌ها و هماهنگ‌سازی، تعیین نقش‌ها و وظایف نهادهای دست اندرکار، آسان‌سازی و شفاف‌سازی مقررات و دستورالعمل‌ها، در حوزه‌های مطالعاتی، فنی، حقوقی و مهندسی را ازجمله مهم‌ترین اهداف نظام‌نامه مذکور است.

دیدگاه

انصاری توضیحات بیشتری درباره جزئیات این نظام‌نامه نیز به روزنامه پیام‌ما می‌دهد. او می‌گوید در برنامه سوم توسعه شهر تهران، شهرداری موظف شده تا سالانه حدود 2 درصد از انرژی مصرفی خود را از طریق انرژی تجدید پذیر تامین کند. او می‌گوید نیروگاه‌های خورشیدی کوچک مقیاسی هم در سطح مناطق 22 گانه احداث شده و بودجه‌هایی هم به شهرداری‌های مناطق داده شده است اما این نظام‌نامه می‌تواند به وحدت رویه منجر شود: «باید اقدامات همگونی و انسجام داشته باشد و هرمنطقه از یک رویه تبعیت کند و تجهیزات راهبری استانداردهای لازم را داشته باشد تا هزینه‌ها هدر نرود.
مصوبه هیات وزیران در سال 95 اما به نظر مانعی برای تولید انرژی‌های تجدیدپذیر در شهرداری تهران است. مدیران می‌گویند این مصوبه دست شهرداری‌ تهران را برای تولید بیشتر انرژی بسته است. مصوبه‌ای که براساس آن، وزارتخانــه‌هــا، موسسات و شـرکت‌هـای دولتـی و نهادهـای عمومـی غیـر‌دولتـی، بانـک‌هـا، شـهرداری‌هـا و … طبق فهرستی کـه وزارت نیـرو تعییـن و اعـلام کرد، موظف شدند طــی دو ســال یعنی تا سال ۹۷، حداقــل ۲۰ درصــد از بــرق مصرفــی سـاختمان‌هـای خـود را از انـرژی‌هـای تجدیـد‌پذیـر تامیـن کنند همچنین طبق این مصوبه، وزارت نیرو موظف است تعرفه برق مصرفی وزارتخانه‌ها، مؤسسات و شرکت‌های دولتـی و نهادهای عمومی غیردولتی را براساس نرخ خرید تضمینی برق از نیروگاه‌های تجدیدپذیر تعیین کند.
با این وجود چندی پیش، زهره حسامی – رئیس مدیریت انرژی اداره کل محیط زیست شهرداری تهران گفته بود: برنامه شهرداری تامین حدود دو درصد برق از انرژی‌های تجدیدپذیر است که در حال حاضر حدود ۶۳۰ کیلووات اجرا شده است. عدم خرید تضمینی از طرف وزارت نیرو از دلایل این کاهش بود و حتی قرارداد قبل ما هم که برای خرید تضمینی منعقد شده بود، ملغی شد و تعهدات وزارت نیرو در این زمینه انجام نشد. انصاری هم این مساله را تایید می‌کند و می‌گوید این مصوبه دست شهرداری‌ها را بسته است. او می‌گوید: «مازاد این انرژی تولید شده، تهاتر نمی‌شود و مشوق‌هایی هم برای شهرداری تعیین نشده و بنابراین شهرداران مناطق هم انگیزه ندارند تا به سمت تولید بیشتر گام بردارند.» او می‌گوید اگر می‌شد که مازاد انرژی تهاتر شود، احتمالا تولید بیشتر انرژی سرعت بیشتری می‌گرفت.

| پیام ما | تصویری که در روزهای اخیر از سوی ایستگاه فضایی چین منتشر شده است، دوباره داغ دل بسیاری از فعالان محیط زیست را تازه کرده است. سرخی رنگ این دریاچه که از فضا هم قابل مشاهده است، نشان از وخامت وضعیت آن در گسترده‌ای وسیع دارد. بر‌اساس آخرین پایش‌های صورت گرفته، سطح تراز دریاچه ارومیه ۶۰ سانتی‌متر نسبت به سال گذشته کاهش داشته است. علاوه بر این به گفته مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای آذربایجان غربی وسعت دریاچه ارومیه نیز با کاهشی ۳۳۴ کیلومتر مربعی در سال جاری روبه‌رو بوده است. این دریاچه قرار بود با اجرایی شدن طرح‌های ستاد احیا پس از ۱۰ سال به تراز اکولوژیک برسد، اما حالا 6 سال از آغاز اجرای طرح‌های ستاد می‌گذرد و با هزینه‌ای بالغ بر 11 هزار میلیارد تومان، گویی خبری از روند بهبود وضعیت دریاچه ارومیه نیست. کارشناسان حوزه آب و مسئولان ستاد احیای دریاچه ارومیه پنج‌شنبه شب گذشته در شبکه اجتماعی کلاب هاوس به میزبانی کلاب «آب سرزمین انرژی» در جلسه‌ای 5 ساعته به تحلیل وضعیت دریاچه ارومیه و آسیب‌شناسی اقدامات صورت گرفته از سوی ستاد احیای این دریاچه پرداختند. آنها معتقدند روند احیای دریاچه ارومیه هنوز در ابتدای راه است و تا رسیدن به شرایط مطلوب فاصله بسیار است.

| عباسقلی جهانی |

| کارشناس برنامه‌ریزی مدیریت آب |

در ابتدای راه احیای دریاچه ارومیه هستیم

اگر بخواهیم از منظر عملکردی اقدامات ستاد احیای دریاچه ارومیه را بررسی کنیم، باید بگوییم تا خرداد 1400 سطح آب دریاچه ارومیه از 1270.7 به 1271.25 رسیده است، یعنی سطح آب 45 سانتی‌متر بالا آمده است. حال پاسخ به این سوال که اگر ستاد احیای دریاچه ارومیه نبود آیا شرایط بهتر از این بود یا بدتر؟ آیا ستاد می‌توانست عملکرد بهتری داشته باشد؟ درست است که این 45 سانتی‌متر با اینکه سطح بیشتری را پوشانده و به صورت اضطراری مانع بروز مشکلات مربوط به هجوم توده‌های گرد و غبار شده و تا اندازه‌ای اثر روانی در جامعه به جا گذاشته است، اما چنانچه تصور دولتمردان و ستاد دریاچه ارومیه این باشد ما به جایی رسیدیم که روند احیا رو به بهبود است و برگشت ناپذیر نیست، می‌توان گفت این یک غفلت و اشتباه استراتژیک و ساده‌اندیشی است.
واقعیت این است که ما از شرایط فوق اضطرار عبور کردیم و با تمهیداتی که اتخاذ شد، شرایط مناسب‌تری ایجاد شده اما به اعتقاد من برای احیای دریاچه ارومیه ما هنوز در ابتدای راه هستیم. نباید اینطور تلقی شود که کار تمام شده یا همه چیز برای احیا فراهم شده است. ما نیازمند اصلاح ساختاری هستیم. نیاز به اصلاح الگوهای حکمرانی داریم. به این معنا که باید از سرمایه‌های اجتماعی استفاده شود.
بر اساس مطالعاتی که انجام شده در حال حاضر ورودی دریاچه کمتر از دو میلیارد مترمکعب است. اگر این رقم به چهار برسد – یعنی به دو برابر شود- و بخواهیم به یک تراز اکولوژیکی برسیم، نزدیک به 30 سال باید زمان صرف کنیم. اگر این رقم به 5 میلیارد مترمکعب برسد ممکن است زمان مورد نیاز به ده سال و 15 سال تقلیل پیدا کند.
پیشنهادم این است، حالا که دولت ادعا دارد می‌خواهد از نخبگان و کسانی که خارج از دولت هستند و نظراتی دارند استفاده کند، با بهره‌گیری از مجموعه درس آموخته‌ها گروه مستقلی را مامور کند که بتواند با توجه به مجموعه فعالیت‌های انجام شده، اصلاحاتی که در مسیر حرکت برای تداوم کار لازم است به صورت یک بسته سیاستی، ظرف 3-4 ماه آینده به دولت ارائه دهد.
پیشنهاد دیگر اینکه ما نیازمند یک سیستم مدیریت اطلاعات هستیم. در حوضه آبریز این اطلاعات جسته و گریخته وجود دارد، اما ساختار سیستمی ندارد. این سیستم باید طوری طراحی شود که بشود سطوح دسترسی برای آن تعریف کرد. مجموعه این فعالیتها در اختیار افکار عمومی، دانش پژوهان، دانشجویان و نخبگان قرار گیرد تا بتوانند در این پلتفرم فعالیت کنند و اظهار نظر و انتقاد کنند، تا از مجموع این فضا بتوان برای ارتقای فعالیتها استفاده کرد.
پیشنهاد بعدی اینکه در سطح دنیا تنها دریاچه ارومیه نیست که خشک شده یا در معرض خشک شدن است. تعداد زیادی از اکوسیستم‌های مشابه وجود دارند که وضعیتی شبیه به دریاچه ارومیه دارند. با توجه به مجموعه تجربیات ستاد احیای دریاچه ارومیه، اگر بتوانیم یک شبکه ایجاد کنیم که تمام یا بخش مهمی از این نهادها یا اکوسیستم‌هایی که مسائل مشابه ما را در سطح جهانی دارند، در این شبکه حضور پیدا کنند و تجربیات خود را در این شبکه به اشتراک بگذارند، گردآوری این تجربیات می‌تواند برای ادامه کار و استمرار و نتیجه‌گیری مطلوب و در نهایت بهبود شرایط بسیار موثر باشد.

| رضا مکنون |

| رئیس کمیته عالی نظارت ستاد احیای دریاچه ارومیه |

حکمرانی مهمترین مسئله در اداره کشور است

احیای دریاچه ارومیه از دیدگاه من یک تجربه مهندسی و سیستماتیک بود. معتقدم نگاه به مسئله آب در ایران باید جهت‌گیری حوضه‌ای داشته‌باشد. تجاربی که در پروژه احیای دریاچه ارومیه داریم، یک تحلیل عملکرد از این الگو بود. نگاه ما باید تغییر کند. در حال حاضر با شیوه مدیریت فعلی، سه برابر توان این سرزمین به آن فشار وارد می‌کنیم. به عبارتی ما به دو ایران دیگر نیاز داریم تا بتوانیم این سبک مدیریت را ادامه دهیم. در مورد دریاچه ارومیه از سال 79 هشدارهایی داده شد. در سال 87 نظام یک توجهاتی را به این مسئله آغاز کرد. یعنی 8 سال طول کشید، تا این هشدار به گوش مقامات رسیده و فعالیتهایی شکل گرفت. در شرایط فعلی حکمرانی مهمترین مسئله در اداره کشور است. سطح این موضوع را نباید پایین آوریم و بگوییم فقط مدیریت نیاز است.
در مورد احیای دریاچه ارومیه تا به امروز اقداماتی که با عنوان «فوری» مطرح می‌شوند، انجام شده است. اما باید اصلاحاتی در آنها انجام شود. برای جلوگیری از بحران بیشتر در دریاچه ارومیه، این اقدامات باید با برنامه هفتم یعنی 1401 تا 1405 منطبق شوند. در گام بعدی باید در برنامه هشتم و نهم توسعه -یعنی بعد از 1405 تا ده سال- اهدافی که برای احیای دریاچه ارومیه مد نظر هستند، لحاظ شود.
در اسناد ملی نیز باید این اهداف مدنظر قرار گیرند. در سیاست‌های اقتصاد مقاومتی که وزرای دولت آقای رئیسی در شعارهایشان به آن تاکید دارند، موضوع احیای دریاچه ارومیه مد‌نظر قرار گیرد. سند دیگری که می‌توان در آن به این امر پرداخت آمایش سرزمین است که اهدافی را برای 1420 تعریف کرده است. رئیس‌جمهور چند روز پیش اعلام کرد قرار بر این است که برنامه هفتم با توجه به سند آمایش سرزمین تدوین شود. حالا که بالاخره بعد از سالها برنامه‌ای برای آمایش سرزمین ارائه شده –البته کم و کسری هم دارد- باید دید سیاست کلان آمایش سرزمین در دریاچه ارومیه چیست؟ برنامه هشتم و نهم توسعه نباید خارج از سند آمایش باشد. نباید بگوییم ما فقط باید آب را حفظ می‌کنیم، وزارت صمت صنعت را توسعه دهد.
سومین سندی که مسئولان و وزرا بر آن تاکید بسیار دارند گام دوم انقلاب است که رهبری اعلام کردند. این سند برای سال 1437 تعریف شده و مسایل پرکتیکال دارد. مثلا ارتباط تجاری 600 میلیونی با همسایه‌ها، باید به این نکته توجه شود که دریاچه ارومیه بخشی از این ارتباطات است. بنابراین این سه سند باید با اهداف احیای دریاچه ارومیه تطبیق داده شود و نظام آن را بپذیرد. تا نگویند ستاد به تنهایی در یک دریای شلوغ اقداماتی انجام دهد که با اهداف بزرگ کشور همخوانی ندارد. به عبارت دیگر این سه سند باید به شکلی با هم و با اسناد بالادستی دریاچه ارومیه منطبق شوند.
همانطور که مهندس جهانی گفتند ما در آغاز راه هستیم. این یک تجربه است که پیش چشم ما قرار دارد. اگر شکست بخوریم حکومت‌داری شکست می‌خورد. اگر توان احیای یک اکوسیستم که 380 تا 340 میلی‌متر از آن کم شده، را نداشته باشیم، وای به حال بقیه ایران که 200 میلی‌متر بیشتر آب ندارد و قسمتهایی که 50 میلی‌متر هم آب ندارد. برای این هدف نیاز به یک برنامه 25 ساله داریم که در سه بخش تعریف شود: فوریت، میان مدت با اسناد و بلند مدت. شاید از این طریق نسل بعد بتوانند شاهد احیای دریاچه ارومیه باشند. شاید این پروژه الگویی باشد که بتواند باعث تغییر پارادایم در کشور شود.

| علی حاجی‌مرادی |

| کارشناس ستاد دریاچه ارومیه|

ستاد احیای دریاچه ارومیه تسهیل‌گر یا سازمان اجرایی؟

8 سال از فعالیت مطالعاتی و اجرایی مرتبط با احیای دریاچه ارومیه می‌گذرد. و به گفته مهندس جهانی ما در ابتدای راه احیای دریاچه ارومیه هستیم. این واقعیتی است. در سال 2021 مدیریت آب استرالیا در چهل و یکمین سال اصلاحات آب به سر می‌برد. 41 سال گذشته و آنها همچنان این ادعا را ندارند که در حوزه آب استرالیا توانسته‌اند به صد درصد اهداف دست پیدا کنند. 41 سال تامل و صبر و تجهیز عزم سیاسی چیزی است که ما اگر بنا باشد برای احیای دریاچه ارومیه از آن یاد بگیریم نتیجه همین است که بگوییم در ابتدای راه هستیم.
این در ابتدای راه بودن، چند ویژگی دارد. مورد اول پاسخگو بودن سازمان انجام کار است. به این معنا که می‌بینیم در 8 سال اخیر در حوزه مدیریت آب، کشاورزی و محیط زیست کشور عددهای قابل توجهی با اهداف مختلف هزینه شده است. هشت میلیارد دلار برای مهار رودخانه‌ها، دو میلیارد دلار برای طرح 254 هزار هکتار خوزستان، 850 میلیون یورو برای طرح 46 هزار هکتار خوزستان، یک میلیارد دلار اعتبارات آبیاری تحت فشار، سیصد میلیون یورو برای مهار کانون‌های گرد و غبار و سیصد میلیون یورو برای آبخیزداری. اما پاسخگو بودن سازمان انجام کار، این است که در مورد دریاچه ارومیه به دلیل ماهیتی که دارد، با تفکرات و ایدئولوژی‌های -به معنای مثبت آن- ساکنان اطراف دریاچه ارومیه و حتی کل مردم ایران پیوند خورده است.
مورد بعدی این است که احیای دریاچه ارومیه و هر اقدامی برای حفظ آن نیازمند منابع مالی است. باید مراقب باشیم که این تلقی ایجاد نشود که ما صرفا می‌توانیم با اصلاح مدیریت آب دریاچه ارومیه را احیا کنیم. بدون شک احیای دریاچه ارومیه به منابع مالی احتیاج دارد که باید تامین شود. این امر با تمام سنگ اندازی‌ها که به آن نسبت داده می‌شود مسئله‌ای نیست که بشود از آن گذشت.
مسئله‌ای که در مورد ستاد احیای دریاچه ارومیه مطرح می‌شود این است که تکلیف این ستاد باید از بعد اجرایی مشخص شود. آیا همچنان قرار است یک تسهیل‌گر باقی بماند یا به عنوان یک سازمان تخصصی وارد فاز عملیاتی و اجرایی شود؟ شخصا اعتقاد دارم که ستاد احیا به عنوان یک تسهیل‌گر نشان داد که نمی‌تواند به طور کامل اهدافی را که دنبال می‌کند پوشش دهد.
اینها مواردی است که دولت در ابتدای کار خود برای احیای دریاچه ارومیه و ادامه این مسیر بهتر است مد نظر قرار دهد. باید به این سوالات پاسخ داده شود و بعد دولت به احیای دریاچه ارومیه ورود کند و آن را ادامه دهد. چرا که به نظر می‌رسد در کشور ما 41 سال زمان داده نخواهد شد تا مسیرهایی که باید، پیموده شود. و تلاشی برای رسیدن به یک هدف متعالی در حوزه محیط زیست شکل گیرد.

| جلیل سلیمی |

| دکترای آینده پژوهی آب |

ضعف‌های اجتماعی در روند احیای دریاچه ارومیه

مسئله آب با پیچیدگی‌هایی همراه است و طیف گسترده‌ای را در بر می‌گیرد، از حق‌آبه محیط زیست تا اثر سازه‌های آبی روی محیط زیست. در عین حال آب با تمام بخش‌های صنعتی، کشاورزی، خدمات و … در ارتباط است و چگونگی بهره‌وری اقتصادی از آب به اجتماع شکل می‌دهد. قیمت‌گذاری آب، موضوع آب مجازی و… همه پیچیدگی‌هایی هستند که در حوزه اقتصادی و در مورد مسئله آب مطرح است. آب پیچیدگی اجتماعی هم دارد. روی کیفیت زندگی افراد، سلامت، عدالت اجتماعی، مسائل هویتی، احساس تبعیض و بسیاری مسائل دیگر که میشود نام برد، اثر می گذارد. آب پیچیدگی فناورانه و علمی هم دارد. در این بخش بحثهایی مثل اکوسیستم یا سدسازی و خطوط انتقال آب و … مطرح است. آب البته پیچیدگی‌های سیاسی و امنیتی هم دارد. تعارض منافع و مناقشات بین استانها، نظام تصمیم‌گیری که حوزه آب را مدیریت می‌کند، همه مسائلی هستند که مقوله آب را پیچیده می‌کنند.
مسئله آب دریاچه ارومیه هم در زمره مسائل بدخیم و پیچیده قرار می‌گیرد. مدیریت این پیچیدگی‌ها و حرکت به سمت پایداری به طور مستقیم با تصمیماتی که در نهادهای سیاسی و اجتماعی گرفته می‌شود ارتباط دارد. مجموعه این نهادهای سیاسی و اجتماعی حکمرانی آب را تشکیل می‌دهند. برای تغییر در حکمرانی آب سه رویکرد وجود دارد. تغییر از بالا به پایین باشد. به این معنا که حکام و نخبگان به اجماع برسند که بهتر است از قدرت خود بکاهند و این قدرت را به بخش‌های دیگر از جوامع مدنی و بخش خصوصی تفویض کنند. این امر می‌تواند پایداری بلند مدتی را به وجود آورد. رویکرد دیگر پایین به بالاست. به این معنا که از فشار اجتماعی و مطالبه‌گری بدنه پایینی اجتماع آغاز می‌شود. این فشار ممکن است باعث شود رویکرد حکمران در بالا دست تغییر کند. البته اگر زمینه گفتمان مناسب بین طبقه پایین و بالا شکل نگیرد ممکن است مسئله به خشونت کشیده شود و سیستم دچار مشکل شود. رویکرد سوم این است که ترکیبی از این دو را داشته باشیم. در این رویکرد حکمرانی شبکه‌ای مطرح می‌شود. آنچه اهمیت دارد این است که ما باید پارادایم حکمرانی را تغییر دهیم. اینکه دولتی داشتیم که فرمانده بود و فرمان می‌داد و عده‌ای به این فرامین عمل می‌کردند، باید تغییر کند. نقش فرمانده باید اقناع کننده باشد. فرمانده باید جمعی باشد که در آن ذینفعان مختلف اقناع می‌شوند. چیزی هم که باعث اقناع می‌شود، دانش است. ما باید به مواردی رجوع کنیم و آنها را فصل‌الخطاب خود قرار دهیم، علوم اجتماعی در صدر این موارد است. البته مهندسی و بقیه دانش‌ها هم در این زمینه کمک می‌کنند. در فرایند احیای دریاچه ارومیه اصل مشارکت مطرح شد. در این فرایند، نقاطی بهبود پیدا کرده است. مشارکت بازیگران دولتی را در سطح کارگروه داشتیم و برای اولین بار همه بازیگران دولتی جمع شدند. همکاری دانشگاهی و بین‌المللی شکل گرفت. شبکه‌ای از افراد برای نظارت و پایش ایجاد شد که قبلا وجود نداشت. البته نقاط ضعفی هم در بحث مشارکت داشتیم. بحث‌های اجتماعی ضعیف بود. سمن‌ها در تصمیم‌گیری‌ها حضور نداشتند.

بیشترین و قدیمی‌ترین آسبادها در نشتیفان بازمانده‌اند. آسباد ابزار آرد کردن گندم با استفاده از قدرت باد است و تا امروز 507 آسباد در خراسان رضوی، خراسان‌ جنوبی، سیستان و بلوچستان، کرمان و یزد شناسایی شده است. اما بر اساس بررسی میراث فرهنگی، از این تعداد ۱۷۸ مورد تخریب شده و فقط بقایای آن باقی مانده است. این میان آسبادهای نشتیفان در خواف بزرگترین مجموعه‌های خشت، گل و چوبی تاریخی ایران و قدیمی‌ترین مجموعه آسباد جهان‌اند که پیش از اسلام در این منطقه ساخته شده است. حالا پرونده ثبت جهانی این آثار در حال تکمیل است.

ثبت جهانی قدیمی‌ترین آسبادهای ایران در نشتیفان از آثار تاریخی دوره صفویه با قدمت هزاران سال در دست پیگیری است اما نیازمند تلاشی بیشتر است. بر اساس گزارش ایرنا نوشته علت خلق آسبادها در نشتیفان در قرن‌‌های گذشته حاکمیت بادهای 120 روزه و نبود آب بوده است. ساکنان این منطقه از روزگاران گذشته با تاسیس آسبادها از این جریانات هوایی بهره‌برداری کرده‌اند. این میان در اختیار نبودن باد در همه اوقات سال سبب شده مردم از رودخانه‌های جنوب نشتیفان که روزگاری از جریان آب برخوردار بوده‌اند برای به کارگیری آسیاب‌های آبی استفاده کنند که بقایای این آسیاب‌ها امروز در نشتیفان قابل رویت است.
طرز کار آسبادها طبق تحقیقات علمی و نکاتی که در کتاب جغرافیای تاریخی ولایت زاوه ذکر شده به این صورت است که چرخ و پرهای غول‌آسایی را که ۴۸ بال و ۳۲ پر و هشت درگاه دارد بر بام آسباد و در جهت وزش باد قرار می‌دهند. اندام این چرخ و پر از خرپلی سنگین و محکم ساخته شده است. باد با عبور از دروازه‌ای بادگیر به زوایای درگاههای هشت‌گانه می‌رسد و چرخ و پر را به حرکت در می‌آورد. از حرکت چرخ و پر، نیرویی به تیر آسیاب منتقل می‌شود و چون سر دیگر به سنگ رویی آسیاب متصل است لاجرم سنگ هماهنگ با گردش تیر می‌چرخد. وقتی سنگ رویی بدین ترتیب به حرکت در می‌آید چوبی کوچک به نام لک‌لکی را با خود می‌جنباند و حرکت لک لکی باعث ارتعاش ناودانی چوبی می شود و به این ترتیب گندم از مخزن خود به وسیله این ناودان به شیار سنگ‌ها می‌رسد. ناودان چوبی که «دول بره» نامیده می‌شود در حرکت افقی گندم را آهسته آهسته از مخزن گندم که به آن «پرخوی» گندم می‌گویند به حفره میانی سنگ هدایت می‌کند. طبیعی است هر چه باد سریعتر بوزد سنگ، گردش سریعتری دارد و چون سنگ به سرعت بچرخد حرکت لک‌لکی و لرزش دول بره مقدار گندم زیادتری را به میان سنگ‌ها می‌برد.
محمد رکنی، مدیر پایگاه میراث‌ فرهنگی آسبادهای ایران می‌گوید تاکنون در ایران ۵۰۷ آسباد در پنج استان شناسایی شده که در مراحل ماندگاری مختلف هستند. از این تعداد آسباد شناسایی شده ۱۷۸ مورد تخریب شده و بقایای آن باقی مانده است و در مجموع هم اکنون ۳۲۹ آسباد در کشور موجود است.
او با اشاره به تلاش برای ثبت جهانی آسبادهای ایران می‌گوید: «برای شماری از آسبادهای دارای شرایط شماره موقت ثبت جهانی دریافت کرده‌ایم اما برای قرار گرفتن در فهرست جهانی باید مقرراتی را رعایت کنند که در این زمینه تلاش‌های مضاعفی در حوزه معاونت میراث‌ فرهنگی صورت گرفته است.» به گفته رکنی، پرونده ثبت آسبادهای ایران متشکل از اطلاعات تمامی آسبادهای دارای شرایط هم اکنون در حال تهیه و تکمیل است. در همین راستا که شماری از افرادی که دارای دانش کار با این بناها بوده‌اند به عنوان میراث زنده بشری ثبت ملی شده‌اند و به حرفه‌های مرتبط با کار آسبادها از جمله درودگری و آهنگری در کنار آسبادها توجه شده است.
تکمیل اطلس پراکندگی آسبادها
مدیر پایگاه میراث‌ فرهنگی آسبادهای ایران به تهیه اطلس پراکندگی آسبادهای ایران اشاره می‌کند و ادامه می‌دهد: «این اقدام با توجه به پراکندگی گندم و جو در مناطق مختلف و مکان آسبادها در حال انجام است تا به این ترتیب شمایی کلی از دارایی‌های موجود در این زمینه برای تسهیل در ثبت جهانی این رشته آثار داشته باشیم.» به گفته او اطلس پراکندگی آسبادهای خراسان رضوی به عنوان یکی از مهم‌ترین استان‌های دارای آسباد تهیه و تدوین شده است و برای سایر استان‌های زیر‌مجموعه هم باید تکمیل شود.
همچنین در حالی که گندم به عنوان مادر غلات با مناطق مختلف خراسان رضوی سازگار شده و بر فرهنگ مردم مناطق مختلف استان نیز تاثیرگذار بوده، در موزه گندم که در آسبادهای نشتیفان راه‌اندازی شده، با مستندسازی بخشی از فرهنگ، آداب و رسوم گندمکاری و انواع گندم برای مخاطبان به نمایش گذاشته شده است.
بیش از نیمی از آسبادهای خراسان در نشتیفان
از سوی دیگر محمود باعقیده، رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی شهرستان خواف به ایرنا می‌گوید در خراسان رضوی ۲۰۱ آسباد شناسایی شده است. به گفته او هم اکنون در شهرستان‌هایی مانند تربت حیدریه و تایباد هم تعداد معدودی آسباد وجود دارد و بقایای یک آسباد هم در شهرستان کلات کشف شده است اما در حال حاضر ۱۲۱ آسباد در شهر نشتیفان خواف شناسایی و موجود است. میراث فرهنگی تاکنون ۹۸ آسباد نشتیفان را مرمت کرده و در حال حاضر این تعداد بنای سالم آسباد موجود است. از این میان ۲۳ آسباد هنوز مرمت نشده‌ که «با توجه به اجرای روند پنج ساله مرمت و احیای آسبادها و طبق برنامه‌ریزی انجام شده به احتمال زیاد امسال مرمت این شمار که در حال حاضر غیرفعال هستند انجام می‌شود». همچنین در حال حاضر از مجموع آسبادهای شهرستان خواف 8 آسباد فعال و درحال آرد کردن گندم هستند.
مرمت آسبادها برای حفظ سرمایه‌های تاریخی
اینطور که رئیس میراث فرهنگی خواف توضیح می‌دهد هر آسباد دو قسمت دارد؛ اول قسمت خشت و گل به عنوان مصالح اصلی و معماری بنا و دوم قسمت پره، چوب، سنگ و ابزار آرد کردن گندم. مرمت و بازسازی در هر بخش به صورت جداگانه تعریف می‌شود. باعقیده می‌گوید آسبادهای نشتیفان به عنوان آثار تاریخی در مرحله ثبت جهانی دارای ردیف اعتباری هستند و مرمت آسبادی که قسمت معماری آن آماده باشد و فقط در قسمت چوب و سنگ مشکل داشته باشد به حداقل ۴۰۰ میلیون ریال بودجه نیاز دارد و در صورتی که معماری بنا نیازمند مرمت باشد نیز حدود ۵۰۰ میلیون ریال اعتبار نیاز است. به گفته او اعتبارات پایگاههای بناهای تاریخی از مهر ماه به بعد ابلاغ می‌شود که البته زمان خوبی برای اجرای پروژه از نظر آب و هوایی برای بناهای تاریخی این‌چنین محسوب می‌شود.
باعقیده بدون اشاره به میزان اعتبارات مرمتی امسال در این بخش می‌گوید: «آسبادی که ۲۰ درصد بنای آن باقی مانده باشد بیش از ۸۰۰ میلیون ریال اعتبار نیاز دارد.» از نگاه او مرمت این بناهای ارزشمند کهن، ارزشی به مراتب بیشتر از امکان محاسبه اعتباری دارد و اثری که مرمت آنها نیز دارد به نوعی موجب حفظ سرمایه‌های تاریخی و فرهنگی کشور و منطقه می‌شود.
تهدید جدی توسعه شهری و روستایی
این میان اما مهم‌ترین چالش‌ها و تهدیدات موجود برای این بناهای فنی و صنعتی کهن اینطور که رئیس میراث فرهنگی خواف می‌گوید رشد فضای شهری و روستایی است. «مشکل اصلی حفظ حریم آسبادهاست و البته توسعه فضاهای شهر و روستا هم امری طبیعی است اما آثار و پیامدهای فراوانی برای این بناهای کهن دارد.» به گفته او در حال حاضر همه آسبادهای نشتیفان در فهرست آثار ملی ثبت شده‌اند و هر گونه تعرض و خدشه وارد کردن به آنها پیامد قانونی در پی دارد اما «بعضی وقتها نزدیک شدن فضای زیست انسان‌ها به این بناها مشکل آفرین می‌شود و باید حریم تک تک این آسبادها مشخص شود که البته کاری زمان‌بر است».
مراحل نهایی تهیه پرونده ثبت جهانی
بر اساس توضیح رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان خواف کارگروه ثبت جهانی آسبادهای ایران در موزه بزرگ خراسان مستقر است و در مجموع هشت فصل تحقیق باید آماده شود که مراحل پایانی را طی کند. احتمالا تا اواخر شهریور ۱۴۰۰ پرونده ابتدایی تکمیل و برای پیشنهاد ثبت ملی به یونسکو ارسال می‌شود و با توجه به وجود این ابزار در کشور افغانستان و البته یکی بودن تاریخ دو کشور، ثبت جهانی آسبادها برای هر ایران و افغانستان به صورت یکجا انجام می‌شود اما آسبادهای ایران با محوریت آسبادهای نشتیفان در خواف ثبت می‌شوند.
جواد موسوی، مدیر‌کل میراث‌ فرهنگی، گردشگری و صنایع‌ دستی خراسان رضوی نیز می‌گوید: «توجه به موضوع حفاظت کالبدی و ساختاری آسبادها و بهره‌برداری بهینه از این آثار از مهم‌ترین اقداماتی است که با امضای چندین تفاهمنامه با دستگاههای متولی در صدد تحقق آن هستیم.» به تازگی تفاهمنامه‌ای سه‌جانبه بین اداره‌کل میراث فرهنگی خراسان رضوی، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع‌ طبیعی استان و پایگاه میراث‌ فرهنگی آسبادهای ایران در همین راستا به امضا رسیده است. موسوی معتقد است در حوزه میراث‌‌فرهنگی و گردشگری کشاورزی بیشتر به ابزارها توجه شده است و حال آن که باید به فرهنگ و میراث‌ کشاورزی توجه بیشتری شود و میراث کشاورزی فرصتی برای توسعه گردشگری استان است. به گفته او برخی مقدمات برای بهره‌مندی از این ظرفیت در قالب ایجاد موزه گندم در نشتیفان فراهم شده تا گردشگران و علاقه‌مندان را با بخشی از میراث کشاورزی منطقه آشنا می‌کند.

|پیام ما| تالاب هورالعظیم در بخش عراقی‌اش چند روزی است که می‌سوزد و حالا دود این ‌‌آتش‌سوزی به چشم ایران هم رفته. آسمان شهر رفیع از توابع هویزه تیره شده و خاکستر ناشی از آتش‌سوزی به شهر رسیده است. در دو روز گذشته، با آتش گرفتن سه نقطه از هورالعظیم، حدود 300 هکتار از این تالاب در خاک عراق سوخت و خشک بودن بخشی از تالاب و گرمای شدید منطقه دلیل این اتفاق عنوان شد.

اینطور که حبیب عفری‌فرد، فرماندار هویزه می‌گویند فاصله حریق با بخش ایرانی زیاد و حدود سه تا چهار کیلومتر است. به همین دلیل است که آنها هنوز امیدوارند آتش بخش ایرانی را مورد تعرض و خطر قرار ندهد. هرچند با افزایش سرعت باد، دود ناشی از این حریق، با آلوده کردن هوا شهر رفیع را تحت تاثیر قرار داده است. فرماندار هویزه به دنبال این رخداد گفت که همه ارگان‌های خدماتی و اورژانس به حالت آماده‌باش درآمده‌اند.
محمد ساکی، رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان هویزه دیروز درباره این آتش‌سوزی گفت: «طی ۲ شبانه روز آتش‌سوزی در هورالعظیم ۳۰۰ هکتار از این تالاب در خاک عراق در آتش سوخت. دود ناشی از آتش‌سوزی بخش عراقی تالاب هورالعظیم به رفیع رسید.» به گفته او آتش‌سوزی در این تالاب معمولا در بخشی از آن که در خاک عراق واقع است رخ می‌دهد و حالا آتشی که روز‌های چهارشنبه و پنجشنبه هفته گذشته به جان هور افتاد، خاموش شده است. در حالی که بر اساس توضیح ساکی حریق «به دلیل خشک بودن بخشی از تالاب و گرمای شدید منطقه رخ داده»، او گفته در صورت گرم شدن دوباره هوا امکان آتش سوزی دوباره در تالاب هورالعظیم وجود دارد.
هرچند آتش به جان تالاب در آن سوی مرزها افتاد، اما هور در داخل ایران هم وضع خوبی در ماه‌های گذشته نداشت. پیش از این وقتی در خرداد ماه امسال مخازن 1 و ۲ تالاب گرفتار آتش شد، محمدجواد اشرفی، مدیرکل حفاظت محیط زیست خوزستان گفت که «‌‌آتش‌سوزی ابتدا سه هزار هکتار برآورد شده بود اما تصاویر ماهواره‌ای وسعت آن را کمتر و در حدود یک هزار و ۵۰۰ هکتار نشان داد». به گفته او برخی از این ‌‌آتش‌سوزی‌ها طبیعی و به دلیل گرمی هوا، خشک شدن نی‌ها و انتشار گاز متان است و بعضی دیگر از حریق‌ها نیز عمدی و به دلیل اقدام صیادان و دامداران برای آتش زدن نیزار.
رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان هویزه گفته است که در حال حاضر حدود ۶۵ درصد از مساحت تالاب در سمت ایران آب دارد، اما وضعیت مخازن چهار و پنج هورالعظیم بحرانی است و نیاز به آبگیری دارند. او البته ابراز امیدواری کرده است که با شروع بارندگی وضعیت آب‌رسانی به این تالاب بهبود یابد. اما سازمان آب و برق خوزستان، بر اساس آخرین اعلام وضعیتش از منطقه، رودخانه کرخه (منبع تغذیه هورالعظیم) را از نظر آبی در شرایط نامطلوبی دانسته و اعلام کرده که آورد این رودخانه نسبت به سال‌های نرمال ۴۷ درصد کاهش داشته است همچنین سد کرخه با حجم مفید یک میلیارد مترمکعب، ۷۲ درصد کمتر از نرمال ذخیره آبی دارد. بر همین اساس و با کاهش ورود آب به تالاب هورالعظیم، سطح خیس این تالاب نسبت به ماه گذشته ۱۰ درصد کاهش یافت اما اشرفی دلیل ‌‌آتش‌سوزی‌های خرداد ماه را خشکی تالاب ندانسته و گفته بود که این ‌‌آتش‌سوزی در مناطق خیس رخ داده و به همین دلیل دسترسی به آن‌ها وجود نداشته و تنها راه اطفای حریق استفاده از بالگرد است. «متاسفانه امکانات کافی برای اطفای حریق در این شرایط وجود ندارد و بالگرد‌های موجود کارایی لازم را برای خاموش کردن آتش در تالاب ندارند و بر اساس یک توافق ملی، منابع طبیعی باید درخواست بالگرد را به وزارت دفاع اعلام کند.»
در ‌‌آتش‌سوزی خرداد ماه این تالاب هم یکی از اصلی‌ترین دلایل آتش، سرایت آن از بخش عراقی تالاب عنوان شد و البته از جمله دیگر دلایل ‌‌آتش‌سوزی را هم انسانی عنوان کردند که باعث سوختن سه هزار هکتار از اراضی تالاب شد. دلایلی که در سال 97 هم هفته‌ها باعث سوختن هورالعظیم شد.
سال 97، بحران چند ماهه
تیر ماه سال 97، آتش بار دیگر به جان هورالعظیم افتاد و این تالاب یکی از سخت‌ترین دوران‌هایش را تجربه کرد. طولانی شدن ‌‌آتش‌سوزی به مدت چند ماه باعث شد این بحران، بحرانی ملی تلقی شود. دود بسیاری از شهرهای خوزستان را در بر گرفت و آسمان هویزه، سوسنگرد، رفیع، بستان و اهواز تیره شد. تا جایی که نیمه مرداد 97 ناظم ثبوتی، فرماندار وقت هویزه اعلام کرد که ادارات، دستگاه‌های دولتی و بانک‌های شهرستان هویزه به علت دود ناشی از سوختن نیزارهای هورالعظیم تعطیل می‌شوند.این ‌‌آتش‌سوزی هم که عمده آن در بخش عراقی هورالعظیم رخ داد یکی از طولانی‌ترین ‌‌آتش‌سوزی‌‌‌های تالاب بود که اوایل تیر ماه 97 شروع شد و تا نیمه مرداد ماه همچنان آتش زبانه می‌کشید. ایران هم هلیکوپترهای آبپاشی را بعد از 10 روز هماهنگی با عراق به آنجا فرستاد اما همچنان حریق ادامه داشت و احمدرضا لاهیجان‌زاده که آن زمان مدیرکل محیط زیست استان خوزستان بود اعلام کرد: «ایران در سه مرحله وارد عملیات اطفای حریق تالاب هورالعظیم شد و برای این عملیات از بالگردهای آب‌پاش و هواپیما استفاده کرد به نحوی که در عملیات اول به مدت شش روز متوالی، در عملیات دوم به مدت پنج روز متوالی و در مرحله سوم نهایت به مدت سه روز متوالی برای اطفای حریق تالاب هورالعظیم اقدام کرد. در عملیات اطفای حریق تالاب هورالعظیم از سوی ایران، آتش کنترل می‌شد اما اطفای کامل اتفاق نیفتاده است چرا که وسعت آتش‌سوزی زیاد است و از توان دو بالگرد و یک هواپیما خارج است.» این ‌‌آتش‌سوزی در 28 هزار هکتار از خاک عراق اتفاق افتاد و البته حدود سه هکتار از خاک ایران را هم درگیر کرد و آسیب‌هایش کم نبود. 50 روز بعد از شروع ‌‌آتش‌سوزی‌ها در سال 97، فرماندار هویزه اعلام کرد که ۲۳۵ نفر از شهروندان بر اثر مشکلات تنفسی به مراکز بهداشتی درمانی مراجعه کرده‌اند.
سال گذشته اما محمدجواد اشرفی، مدیرکل حفاظت محیط زیست خوزستان احتمال وقوع حریق گسترده در تالاب هورالعظیم را به دلیل وضعیت مطلوب آبی فعلی این تالاب، کم دانست و با اشاره آتش‌سوزی‌های اخیر در عرصه‌های جنگلی و زیست محیطی، درباره وضعیت هورالعظیم به ایسنا گفت: «هر چند تالاب هورالعظیم در سال ۹۷ دچار آتش‌سوزی شده بود اما با توجه به وضعیت مطلوب آبی این تالاب در موقعیت کنونی، احتمال وقوع مجدد حریق و شانس وقوع آتش‌سوزی خودبه‌خودی کم است.»
به گفته او حتی اگر آتش‌سوزی عمدی نیز در تالاب هورالعظیم رخ دهد؛ باز هم به دلیل شرایط مطلوب آبی، گستردگی آتش‌سوزی در هورالعظیم مانند دو سال پیش نخواهد بود. «در حال حاضر حدود ۹۰ درصد تالاب هورالعظیم آبگیری شده است، هر چند با توجه به گرمای هوا و تبخیر آب، این میزان آب تالاب کاهش خواهد داشت.»
امسال اما وضعیت سخت‌تر شد. خشکی هور باعث تلف شدن ماهیان بسیاری شد و گاومیش‌های تشنه و سوخته از گرما در خرداد ماه امسال تصاویر تلخی از تالاب به جا گذاشتند. با این وجود اشرفی همچنان معتقد است علت مرگ و میر بزرگ ماهیان کاهش آورد آب، کاهش اکسیژن در بخش عراقی به علت ‌‌آتش‌سوزی‌های اخیر، گرمای شدید و کمبود اکسیژن محلول آب است اما مجتبی یوسفی، نماینده اهواز و عضو هیات رئیسه مجلس گذشته، مقصر بحران کم‌آبی تالاب هورالعظیم و تامین نشدن حقابه را سازمان محیط زیست معرفی کرد. حالا هورالعظیم در شرایطی که خشکی‌اش از سال گذشته بیشتر شده، در معرض آتش هم قرار دارد و با وجود دور بودن هسته آتش در بخش عراقی هور، در صورت شدت گرفتن گرما، همچنان نگرانی از وقوع آتش‌سوزی و سرایت آتش به هورالعظیم بالاست.

فرمانده عملیات مقابله با کرونا در تهران از ارائه درخواست معلق شدن طرح محدودیت تردد شبانه در تهران به مدت دو تا سه هفته خبر داد البته جانشین رئیس پلیس راهور ناجا اعلام کرده است که این محدودیت‌ها فعلا پابرجاست.
به گزارش ایسنا، سردار سید تیمور درباره اینکه آیا تغییری در اجرای محدودیت‌های تردد جاده‌ای و بین شهری و استانی ایجاد شده یا خیر؟ گفت: هیچ تغییری در محدودیت‌های ترددی که در پی شیوع کرونا و از سوی ستاد ملی مقابله با کرونا اعلام شده بود، ایجاد نشده و بر این اساس خروج پلاک‌های بومی از شهرهای دارای وضعیت قرمز و نارنجی و نیز ورود پلاک‌های غیربومی به شهرهای دارای وضعیت قرمز یا نارنجی ممنوع بوده و متخلفان در صورت ورود به شهر نارنجی نیم میلیون و در صورت ورود به شهر قرمز یک میلیون تومان جریمه می‌شوند.
او ادامه داد: این موضوع توسط دوربین‌ها و نیز ماموران پلیس راهنمایی و رانندگی رصد شده و با موارد تخلف برابر درخواست ستاد ملی مقابله با کرونا برخورد می‌شود.
جانشین رئیس پلیس راهور ناجا همچنین درباره اجرای طرح منع تردد شبانه که از ساعت ۲۲ تا ۳ بامداد اجرا می‌شود نیز به ایسنا گفت: تغییری در اجرای این طرح نیز ایجاد نشده و همچنان تردد تمامی خودروها در معابر درون شهرها اعم از شهرهای دارای وضعیت قرمز، نارنجی، زرد و آبی از ساعت ۲۲ تا ۳ بامداد ممنوع بوده و متخلفان و خودروهای غیرمجاز برابر قانون جریمه می‌شوند.
حسینی از شهروندان خواست که از انجام سفر و ترددهای غیرضروری در شهر و همچنین بین شهرها خودداری کنند، تا زنجیره انتقال ویروس کرونا با سرعت بیشتری متوقف شود.
این اظهارنظرها در شرایطی است که فرمانده عملیات مقابله با کرونا در تهران، با اشاره به روند شبانه روزی شدن واکسیناسیون، از ارائه درخواست معلق شدن طرح محدودیت تردد شبانه در تهران به مدت دو تا سه هفته خبر داده است.
علیرضا زالی گفت: با توجه به شبانه روزی شدن روند واکسیناسیون در تهران، از دکتر عین اللهی، وزیر بهداشت، درخواست کردیم در زمانی که قرار است فرانید واکسن تسریع شود، هماهنگی برای تعلیق طرح محدودیت تردد شبانه صورت گیرد.
او گفت: فعلا پیشنهاد ما این است که محدودیت تردد شبانه در تهران برای دو تا سه هفته تعلیق شود که شهروندان بتوانند از مراکز تجمیعی ۲۴ ساعته تهران استفاده بهینه کنند.