آذربایجان به واسطهٔ داشتن کوه‌هایی همچون سبلان، سهند، بزقوش، میشوداغ و بسیاری از کوه‌های با ارتفاع بیش از 3000 متر و نیز وجود جنگل‌هایی از منطقهٔ قفقاز در نقشه‌های جغرافیایی و افکار عمومی به منطقه‌ای سرسبز، کوهستانی و سردسیر تبدیل شده است. سالی نیست که این مناطق از نعمت برف و باران بی‌نصیب نباشند و یکی دو ماه از تابستان را برف نداشته باشد. لذا با این اوصاف، وجود یک کویر در دل آذربایجان تعجب برانگیز است. کویری زیبا و منحصر به فرد در دل این کوهستان‌ها چشم هر بیننده‌ای را به خود خیره کرده است.

استان آذربایجان شرقی دارای ۲ منطقه با ظاهری کویری یعنی کویر «قم تپه» در روستای قوم تپهٔ شهرستان شبستر (در نزدیکی دریاچهٔ ارومیه) و کویر «شوم قوم» یا «آق قوم» در شهرستان هریس، بین روستاهای «مینق» و «مقصودلو» پدیده‌ای نادر و طبیعی هستند که با وسعت‌های کوچیک شش و سه کیلومتر مربعی، به علت وزش بادهای غالب منطقه و تجمیع خاک و گردوغبار منطقه، به‌صورت تپه‌های ماسه‌بادی در آمده است. تپه‌هایی کوچک در کنار هم که دائماً به‌وسیلهٔ باد جابه‌جا می‌شوند و همیشه در حال تغییر شکل هستند. به‌طوری که با هربار حضور در منطقه، شاهد شکل جدیدی از تپه‌ها خواهیم بود.
از دو دیدگاه متفاوت می‌توان به این مناظر طبیعی نگاه کرد. آیا نشانه‌هایی از تغییر در طبیعت آذربایجان به‌صورت طبیعی وجود دارد و این منطقه درحال تبدیل شدن به منطقه‌ای کویری است؟ آیا این مناطق جزء طبیعت نادر و بی‌نظیر آذربایجان است که سالیان سال به همین شکل باقی و به‌عنوان محل‌های با قابلیت گردشگری است؟
در پاسخ به سؤال اول، کویری که در آذربایجان قرار گرفته جزء نادرترین پدیده‌های طبیعی است که نمونه‌ای از آن را حتی به شکل تعجب‌آورتر در قارهٔ سرسبز اروپا، دقیقاً در کنار جنگل‌های انبوه مشاهده کرد؛ صحرای «دون دو پیلار» در ساحل غربی فرانسه و ۶۰ کیلومتری شهر «بوردو» دارای طبیعتی منحصر به‌فرد که به‌طور همزمان، کویر و جنگل را در کنار یکدیگر دارد. لذا وجود چنین محل‌هایی در نقاط مختلف کرهٔ خاکی را باید جزء پدیده‌های جالب و یکتا دانست که می‌توانند به‌صورت طبیعی، حتی در وسط کوهستان یا جنگل و حتی کنار دریا قرار بگیرند.
در پاسخ به سؤال دوم، وجود مناطق کویری منحصر به فرد در دل کوهستان‌های آذربایجان می‌تواند جزء جاذبه‌های گردشگری و تفریحی آذربایجان محسوب شود. مناطقی که علاوه بر تفریح و گردش، برای درمان بیماری نیز کاربرد دارند. وجود قابلیت‌های متعدد گردشگری در استان تاکنون این مناطق را بکر و بدون‌ گردشگر گذاشته و آن‌گونه که باید به مردم معرفی نشده‌اند. کویرهایی که علاوه بر تداعی مناطق کویری مرکز کشور می‌توان با کمی فاصله گرفتن از آنها، شاهد چشمه و رودخانه‌های دائمی باشیم.
اضافه شدن این مناطق به محل‌های با قابلیت گردشگری در استان می‌تواند بر درآمدزایی روستاییان و نیز توسعهٔ گردشگری و کمک به توسعهٔ اقتصاد منطقه باشد. اما برخلاف تصورات ما، این مناطق نیز از گزند سودجویان در امان نمانده‌اند. طبق گزارش‌ اهالی منطقه، سازمان صنعت، معدن و تجارت استان آذربایجان شرقی از سال ۱۳۹۲ مجوزی برای یکی از شرکت‌های منطقه برای برداشت مصالح مورد نیاز از این منطقه صادر کرده است. این قضیه نیز در دیگر منطقهٔ کویری استان یعنی قوم‌تپه نیز رخ داده است. متأسفانه میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان نیز از این موضوع اظهار بی‌اطلاعی می‌کند.
محدوده کویری قم‌تپه با ویژگی‌های ژئوتوریسمی و قرارگیری در حاشیهٔ دریاچهٔ ارومیه و مسیر ژئوسایت جهانی ارس و نیز کویر آق‌قوم در شهرستان هریس در طول هزاران سال به‌وجود آمده‌اند که لزوم توجه مسئولان و نیز رسانه‌های محلی را می‌طلبد.