شاید پیشرفت تکنولوژی و وجود تلویزیون، رایانه‌های شخصی و حتی تلفن همراه باعث دسترسی بی‌سابقه‌ای به فیلم‌های سینمایی شده باشد، اما هنوز هم پردۀ نقره‌ای سینما برای بسیاری از مردم جاذبۀ خاص خود را دارد. تجربۀ دیدن فیلم‌های روز در سالن سینما به‌همراه ده‌ها نفر دیگر، تجربه‌ای است که بسیاری آن را با تماشای خانگی فیلم عوض نمی‌کنند. به‌علاوه اینکه گسترۀ پخش آثار سینمایی، نحوۀ ارائۀ آثار و موفقیت در جذب مخاطب تا میزان زیادی به وضعیت سینماها و سالن‌های نمایش و پراکندگی آنها بستگی دارد. بنابراین، سالن‌های نمایش در آخرین مرحلۀ فرایند تولید و توزیع قرار دارند و ماحصل تلاش‌ گروه‌های فیلمساز را نمایش می‌دهند. یونسکو نیز یکی از شاخص‌های توسعۀ فرهنگی را تعداد تماشاگران سینما در سال می‌داند که پیش‌شرط آن وجود زیرساخت‌های مورد نیاز و در درجۀ اول، سالن‌های سینما است.

استان البرز و یزد مطلوب‌ترین وضعیت را دارند
در گزارشی که دفتر توسعۀ فناوری و مطالعات سینمایی در سال 98 منتشر کرده، آمده است: «پراکندگی سالن‌های نمایش در شهرهای کشور می‌تواند وخامت شرایط دسترسی به این امکانات را با وضوح بیشتری به نمایش بگذارد. درصد برخورداری شهرها در کشور عدد 42.16 است و این، شامل 6 استان از مجموع 31 استان می‌شود؛ یعنی کمتر از 10 درصد شهرها دارای سالن نمایش هستند.»
براساس آخرین آمار این دفتر «شهرهای واقع در استان‎‌های چهارمحال‌وبختیاری (4.65 درصد) و زنجان (4.76 درصد) بیشترین اختلاف نسبتی را بین شهرهای استان و شهرهای دارای سالن به ثبت رسانده‌اند. استان‌های اصفهان و فارس که از بزرگترین و مورد توجه‌ترین استان‌های کشور و دارای بیشترین تعداد شهرها هستند، از جهت تعداد سالن‌ها و سالن‌های نمایش مشکلات فراوانی دارند که خود نشان از توسعۀ ناهمگن در این استان‌ها دارد.»
این گزارش اضافه می‌کند: «در استان اصفهان از تعداد 110 شهر، 21 شهر دارای سالن است (19.09 درصد) و در استان فارس از تعداد 103 شهر، 11 شهر (14.56 درصد) دارای سالن و 88 شهر فاقد سالن نمایش هستند. در استان تهران از مجموع 44 شهر، 11 شهر دارای امکانات مذکور هستند. در مجموع نسبت شهرهای دارای سالن نمایش به شهرهای فاقد آن 23.61 درصد است که شرایط مطلوبی را پیش رو نمی‌گذارد.»

در گزارش دفتر توسعۀ فناوری و مطالعات سینمایی در سال 98 دربارۀ نسبت جمعیت استان‌ها با سالن‌های سینمای آنها گفته شده که استان‌های سیستان‌وبلوچستان، زنجان، آذربایجان‌غربی، هرمزگان و کرمانشاه در بدترین شرایط قرار دارد

براساس همین گزارش، بهترین وضعیت را استان البرز دارد. از ۱۷ شهر این استان، 10 شهر دارای سالن نمایش هستند، یعنی نسبتی معادل 58.82 درصد. استان یزد از ۲۰ شهر استان یزد نیز 8 شهر دارای سالن هستند که این استان را با نسبتی ۴۰ درصدی در رتبۀ دوم قرار می‌دهد. این گزارش حکایت از آن دارد که از میان 31 استان کشور فقط 13 استان از میانگین کشوری بالاتر هستند.
بدترین شرایط متعلق به سیستان و بلوچستان
در این گزارش دربارۀ نسبت جمعیت استان‌ها با سالن‌های سینمای آنها نوشته شده است: «براساس اطلاعات و آمار جمعیتی مربوط به سرشماری سال 1395، با در نظر گرفتن حدود 80 میلیون نفر، نسبت جمعیت به سینما از نسبت عددی یک سینما برای ۲۴۳ هزار و ۳۸۸ نفر در سال 1397 به یک سینما برای ۲۲۴ هزار و ۵۱۲ نفر تغییر یافته است.»
بر همین اساس، این نسبت درخصوص سالن‌های نمایش از یک سالن برای هر ۱۳۴ هزار و ۱۰۴ نفر در سال 1397 به عدد یک سالن برای هر ۱۲۵ هزار و ۲۷۶ نفر در سال 1398 تغییر کرده است.

اسعدیان با اشاره به تأثیر استقبال مردم در ساخت سالن‌های بیشتر، می‌گوید: تأثیر این موضوع را حتی در شهرهای بزرگ هم می‌توان دید. برای مثال در شهر مشهد چندین مجتمع سینمایی داریم که بسیار پرفروش هستند. در آماری که از سالن‌های پرفروش سینمایی وجود دارد، می‌توان سینماهای مشهد را دید. اما در شهر بزرگی مثل تبریز چنین آماری دیده نمی‌شود

مقایسۀ این آمارها با آمارهای گزارش صنعت سینمای ایران در سال 1384 نشان می‌دهد که پیشرفت مناسبی در این زمینه دیده نمی‌شود: «باتوجه‌به افزایش جمعیت سالانه و عدم تغییر قابل توجه در تعداد سینماها و سالن‌های نمایش چنین نتیجه‌ای قابل قبول نیست. تغییر نسبت جمعیت و سینما طی دورۀ ده ساله از 84 تا 94، برای هر سال به‌طور میانگین 7 درصد بوده است که هیچ‌کدام رشد مناسبی را باتوجه‌به شاخصه‌های این صنعت نشان نمی‌دهند.»
همچنین در این گزارش دربارۀ استان‌های محروم‌تر از نظر تعداد سالن سینما گفته شده: «از نظر نسبت جمعیت به سینما می‌توان گفت بدترین شرایط به استان سیستان‌وبلوچستان تعلق دارد. در این استان به ازای هر 693 هزار و 754 نفر یک سینما وجود دارد که آمار مناسبی نیست است. پس از آن استان‌های زنجان با 528 هزار و 731 نفر، خراسان‌رضوی با 428 هزار و 967 و قزوین با 424 هزار و 587 نفر برای یک سینما در شرایط نامطلوبی از جهت نسبت مذکور قرار دارند. در شاخص نسبت جمعیت به سالن‌های نمایش کمی تفاوت در استان‌ها دیده می‌شود که به‌خاطر وجود سینماهای چند سالنه است. به‌عبارت دیگر سیستان‌وبلوچستان، زنجان، آذربایجان‌غربی، هرمزگان و کرمانشاه در بدترین شرایط قرار دارند. پس از آن قزوین و گیلان به‌ترتیب شرایط نامطلوب‌تری را تجربه می‌کنند. در این میان تهران و یزد وضعیت مطلوب‌تری را دارند.»
لزوم ورود بخش خصوصی
«همایون اسعدیان»، کارگردان سینما و سخنگوی شورای صنفی اکران، دربارۀ آخرین آمار سینماها و سالن‌های فعال به «پیام ما» می‌گوید: «در کشور یکسری سالن سینما وجود دارند که فیلم نمایش نمی‌دهند و در آنها تئاتر اجرا می‌شود که اینها سالن‌های غیرفعال محسوب می‌شوند. براساس آخرین آمار 220 سینمای فعال در کل کشور داریم و 600 سالن وظیفۀ نمایش فیلم را برعهده دارند. اینها سینماهایی هستند که در یک‌ماه گذشته آمار فروش داشته‌اند، یعنی در این سینماها فیلم نمایش داده شده است.»
برای توسعۀ ساخت سالن‌‌های سینمایی چه بخش‌هایی باید وارد شوند؟ اسعدیان در پاسخ توضیح می‌دهد: «در شرایط فعلی چند نهاد و بخش خصوصی در حال انجام این کار هستند. برای مثال حوزۀ هنری دارای 200 سالن سینما و در حال گسترش است. به این معنا که سینماهای قدیمی را بازسازی و از یک سالن به چند سالن تبدیل می‌کنند. مثل سینما ساحل در اصفهان که از یک سالنه به 9 سالنه تغییر یافت. شهرداری نیز چنین کاری را انجام می‌دهد؛ مانند سینما ملت که متعلق به سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران است.»
او ادامه می‌دهد: «اما در کنار اینها بخش خصوصی بایستی در این قضیه فعال شود که توجیه اقتصادی آن در مجتمع‌های بزرگ تجاری است. مانند مجتمع لوتوس که یک مجموعۀ 14 سالنه است.»
سخنگوی شورای صنفی اکران دربارۀ وضعیت نوسازی سالن‌ها نیز می‌گوید: «مؤسسۀ «سینما شهر» وظیفۀ تجهیز و نوسازی سالن‌های سینما را برعهده دارد. واقعیت این است که باتوجه‌به آمار ممکن است چنین تصوری به وجود بیاید که در برخی مناطق ایران سینما کم داریم، اما در بسیاری از مناطق سالن‌های سینما از نظر اقتصادی پاسخگو نیستند؛ چراکه مردم از سینما استقبال نمی‌کنند. طبیعتاً در چنین مناطقی ممکن است چندان به بازسازی سینماها بها داده نشود.»
اسعدیان با اشاره به تأثیر استقبال مردم در ساخت سالن‌های بیشتر، اضافه می‌کند: «تأثیر این موضوع را حتی در شهرهای بزرگ هم می‌توان دید. برای مثال در شهر مشهد چندین مجتمع سینمایی داریم که بسیار پرفروش هستند. در آماری که از سالن‌های پرفروش سینمایی وجود دارد، می‌توان سینماهای مشهد را دید. اما در شهر بزرگی مثل تبریز چنین آماری دیده نمی‌شود؛ چراکه استقبال برای سینما رفتن به‌مراتب کمتر است. طبیعتاً این مسئله در شهرهای کوچک‌تر، شدیدتر است.»