سال 1385 ساخت سد چایلی در مراوه تپه استان گلستان به منظور تامین آب شرب اهالی شرق این استان مصوب و بلافاصله مقرر شد تا 6 روستای مستقر در کاسه‌ای سد جابه‌جا شوند. با وجود تصمیم سریع و مصوبات مرتبط با این موضوع که در فاصله کوتاهی از سوی دولت انجام شد و دهه 80 و 90 هم به پایان رسید، نه سد تکمیل شد نه روستاهایی که حالا طرح کوچ داشتند جابه‌جا شدند. آنچه برای ساکنان این روستاها از این طرح بزرگ عمرانی به ارمغان آورده شد بلاتکلیفی حاصل از طرح کوچ بود که انجام هرگونه عملیات توسعه و آبادانی، حتی ساخت خانه و کاشانه جدید را منوط به طرح کوچ کرده است.

با گذشت 15 سال از تصویب طرح ساخت سد چایلی و قرار بر جابه‌جایی 6 روستای مستقر در این سد، همچنین تامین اعتبارات متعدد ملی و استانی برای تکمیل این طرح و به بهره‌برداری رساندن آن، هم سد معطل است و هم روستاها و اهالی‌شان.
حالا و در دی 1401 فرماندار شهرستان مراوه تپه از برگزاری نشستی به منظور تبادل نظر با اهالی روستای آق تقه گوگلان، قزل اتاق، کورک، خوجلر، گل چشمه، بیش اویلی محله هی قولاق کسن، بق قجه، بخش گلیداغ در خصوص طرح کوچ این روستاها به همراه مدیرکل بحران استانداری گلستان خبر می‌دهد.

محمد منتظری کارشناس توسعه روستایی: گلستان یک الگو و درس آموخته به نام فراغی را در خود دارد. جابه‌جایی روستایی‌ها به منظور ساخت شهر فراغی به اینجا منتج شد که هر شب وقتی سری به روستاهای ادغام شده می‌زنیم که قاعدتا باید خالی از سکنه باشند می‌بینیم چراغ خانه‌ها روشن است. یعنی اهالی هیچ وقت روستاها را کامل ترک نکردند. این اتفاق مسلما پس از آبگیری سد چایلی نخواهد افتاد اما می‌تواند منجر به مهاجرت شود. یعنی اهالی در روستاهای جدید سکونت نکنند

دستور؛ تسریع است
لقمان قربانی در مورد آخرین وضعیت از اقدامات انجام شده برای جابه‌جایی این روستاها به «پیام ‌ما» می‌گوید: «با گذشت ۱۵ سال تاکنون هیچ کار مؤثری در خصوص کوچ ساکنان این روستا انجام نشد تا اینکه با دستور استاندار این پروژه اولویت‌دار در دستور کار قرار گرفت. بعد از هماهنگی‌های انجام شده ۳۹۰ هکتار عرصه برای ساخت مسکن به بنیاد مسکن تحویل شد و با پیگیری مدیرکل بنیاد مسکن گلستان طرح‌هادی سه سایت مذکور تایید شده است. مسیر جدید جاده دسترسی به سایت بررسی و نظریه فنی اعلام می‌‌شود. همچنین باید سایر ادارات خدمات‌رسان طرح‌های پروژه و هزینه‌های آبرسانی، گازرسانی و برق‌رسانی را بررسی و اعلام کنند.»
او ادامه می‌دهد: «همچنین مقرر شد با توجه به تحویل قطعی عرصه سایت و تصویب طرح‌ هادی آن، بلافاصله پیمانکار زیرساخت سایت توسط بنیاد مسکن و آب منطقه‌ای مشخص شود.»
غلامعلی فرامرزی مدیر بنیاد مسکن انقلاب اسلامی ‌مراوه‌تپه نیز به «پیام ‌ما» می‌گوید: «جابه‌جایی ۶ روستای واقع در کاسه سد چایلی وظیفه شرکت آب منطقه‌ای است و این نهاد آمادگی خود را به‌عنوان پیمانکار به این شرکت اعلام کرده است. بنیاد مسکن پیش از این مطالعات و طرح تفکیکی روستاهای طرح کوچ را آماده کرده اما تاکنون اعتباری از سوی شرکت آب منطقه‌ای گلستان برای اجرای عملیات آماده‌سازی سایت مدنظر پرداخت نشده است. بنیاد مسکن آمادگی لازم برای انجام عملیات آماده‌سازی زمین مورد نظر جابه‌جایی ۶ روستا را به شرط تامین اعتبار دارد.»

شاه قربان خوجه، یکی از اهالی روستای خوجه گلدی: یک آغل نمی‌توانیم برای دام‌هایمان اضافه کنیم چه برسد خانه و زندگی. کوچه و پس کوچه را هم آباد نمی‌کنند. می‌گویند چون در طرح کوچ هستید پس طرح‌ هادی برایتان اجرا نمی‌شود. باید در روستای جدید طرح ‌هادی جدید بازنویسی شود. یعنی اگر 10 سال دیگر هم این سد ساخته نشویم و ما هم از روستاهایمان جا‌به‌جا نشود ما باید در خاک یا گل زندگی کنیم و کوچه و خیابان‌مان یک متر جدول نداشته باشد

اعتبارهای بعید
روابط عمومی ‌شرکت آب منطقه‌ای گلستان نیز در‌ پیگیری «پیام ‌ما» اعلام می‌کند که به زودی کلیه اعتباراتی که به سد چایلی اختصاص داده شده است را به این رسانه اعلام می‌کند.
بلاتکلیفی اجرای طرح کوچ این روستاها طی این 15 سال شرایطی را رقم زده است که بر اساس آن حدود ۴ هزار نفر از اهالی ۶ روستای «قربان پیکار»، «سوزش»، «ساری قمیش»، «شورجه»، «قره قاشلی» و «خوجه گلدی» شهرستان مراوه‌تپه گلستان سال‌هاست که به ‌امید کوچ و ساخت سد چایلی معطل مانده‌اند. اهالی این روستاها به دلیل قرارگیری در طرح کوچ از بسیاری از خدمات دولتی و همچنین امکاناتی مانند برق و گاز محروم هستند و حتی امکان ساخت خانه‌ای جدید با هدف تشکیل خانواده و استقلال از خانه پدری نیز برایشان فراهم نیست.
با این وجود فرماندار این شهرستان می‌گوید که همت دولت سیزدهم بر تکمیل این طرح است. در همین حین محمد زنگنه، استاندار گلستان اعلام کرده اعتبار مورد نیاز برای تکمیل سد چایلی مراوه‌تپه را بیش از ۱۸ هزار میلیارد ریال و اعتبار مورد نیاز برای پروژه جابه‌جایی ۶ روستای واقع در کاسه سد با بیش از ۷۰۰ خانوار، ۶ هزار میلیارد ریال است. اعدادی که بعید به نظر می‌رسد از سوی دولت قابل تامین باشد.
مهاجرت؛ آخرین راه مانده
اما اهالی روستاها گویی صبرشان به لب رسیده و فکر می‌کنند اگر قرار است در بر همین پاشنه بچرخد شاید بهتر باشد یا دولت از خیر سد بگذرد یا آنها از خیر خانه و کاشانه. بسیاری از این اهلی فکر می‌کنند مهاجرت به شهر تنها گزینه پیش‌روی آنان است.
شاه قربان خوجه، یکی از اهالی روستای خوجه گلدی در مورد وضعیت بلاتکلیفی که بیش از 15 سال است متحمل آن هستند به «پیام‌ ما» می‌گوید: «دو پسرم را داماد کردم اما نتوانستم برایشان خانه بسازم. چون ما در طرح کوچ هستیم اجازه نداریم کاری کنیم که روستا بزرگ شود. یکی از پسرهایم رفت گنبدکاووس زندگی کند؛ برای آن دیگری در حیاط خانه خودم دو اتاق ساختم زندگی کند.»
او ادامه می‌دهد: «سال‌ها است وضعیت همین است. نه فقط ما بلکه 5 روستای دیگر هم همین وضعیت را دارند. یک آغل نمی‌توانیم برای دام‌هایمان اضافه کنیم چه برسد خانه و زندگی. کوچه و پس کوچه را هم آباد نمی‌کنند. می‌گویند چون در طرح کوچ هستید پس طرح‌ هادی برایتان اجرا نمی‌شود. باید در روستای جدید طرح‌ هادی جدید بازنویسی شود. یعنی اگر 10 سال دیگر هم این سد ساخته نشود و ما هم از روستاهایمان جا‌به‌جا نشویم ما باید در خاک یا گل زندگی کنیم و کوچه و خیابان‌مان یک متر جدول نداشته باشد.»
محمد دوجی نیز یکی از اهالی قربان پیکار است. او نیز گلایه‌هایی مشابه شاه قربان دارد. محمد می‌گوید: «سال‌های گذشته گاز به روستاهای ما نمی‌کشیدند و می‌گفتند کم جمعیت هستید. البته آن سال‌ها مثل حالا اینقدر هم از روستا مهاجرت نکرده بودند اما به هر حال ‌می‌گفتند که کم‌خانوار هستید. حالا می‌گویند در طرح کوچ هستید. هر چند وقت یک بار می‌آیند با مردم حرف می‌زنند. عده‌ای را به عنوان نماینده مردم روستاها جمع می‌کنند. از استاندار می‌آید تا مدیران شهرستانی. اما فایده‌ای ندارد. این ‌همه آمد و رفت تاثیری به حال ما ندارد. زندگی ما همان است که بود؛ بلاتکلیف! اختیار یک خشت را نداریم. کسی هم فکری حقیقی برایمان نمی‌کند.»
طرح پیوست‌های لازم را ندارد
اما محمد منتظری کارشناس توسعه روستایی معتقد است که جابه‌جایی روستاییان هم دردی از آنان دوا نمی‌کند. او می‌گوید: «متاسفانه در طرح کوچ و جابه‌جایی روستاها هیچ پیوست فرهنگی و اجتماعی در نظر گرفته نشده است. یعنی آنچه فقط مدنظر دولت بوده پیدا کردن یک قطعه زمین و تامین اعتبار برای این جابه‌جایی بوده است.»
او ادامه می‌دهد: «گلستان یک الگو و درس آموخته به نام فراغی را در خود دارد. جابه‌جایی روستایی‌ها به منظور ساخت شهر فراغی به اینجا منتج شد که هر شب وقتی سری به روستاهای ادغام شده می‌زنیم که قاعدتا باید خالی از سکنه باشند می‌بینیم چراغ خانه‌ها روشن است. یعنی اهالی هیچ وقت روستاها را کامل ترک نکردند. این اتفاق مسلما پس از آبگیری سد چایلی نخواهد افتاد اما می‌تواند منجر به مهاجرت شود. یعنی اهالی در روستاهای جدید سکونت نکنند.»
منتظری معتقد است تهیه پیوست‌های اجتماعی و فرهنگی برای هر طرح عمرانی که چنین مستقیم زندگی مردم را تحت تاثیر قرار می‌دهد واجب است. اما متاسفانه در هیچ یک از طرح‌های کوچ روستایی در سراسر کشور چه به دلیل سدسازی بوده چه به دلیل مخاطرات لحاظ نشده است.
سال 85 دولت اعلام کرده بود با توجه به کم‌آبی و خشکسالی در منطقه احداث یک سد می‌تواند بخشی از مشکل را حل کند. شرکت آب منطقه‌ای گلستان همان زمان اعلام کرد که در این منطقه، تنها منبع تامین آب در منطقه رودخانه اترک است که آن هم به دلیل سدهایی که بر روی آن ساخته شده، هم‌اکنون خشک شده است و به همین علت ساخت سدچایلی زیاد به منابع آبی اترک وابسته نیست.
همچنین بنا به اعلام این نهاد در همان زمان در سال 85 مناقصه برای این سد برگزار شد اما به علت همکاری نکردن بانک‌های استان گلستان نتوانستند پیمانکار مناسبی پیدا کنند. همچنین از محل اعتباراتی که از سوی مقام معظم رهبری برای شهرهای مرزی در نظر گرفته شده، بیش از 5 میلیارد تومان برای اجرای این طرح پیش‌بینی شده بود. ساخت سد خاکی چایلی با حجم بیش از 48 میلیون متر مکعب در 20 کیلومتری غرب مراوه‌تپه در حال اجراست و با بهره‌برداری از آن به 11 هزار و 500 هکتار از اراضی آبرسانی می‌شود.