| پیام ما | شهرستان گناوه در منطقه شمالی استان بوشهر از نقاط گرمسیری جنوب ایران که ۱۰۰ درصد منابع آب شرب آن خارج از این استان تامین می‌شود، در سال‌های ترسالی به علت بارندگی‌های رگباری، سیل‌آسا و شدید و قرار داشتن در مسیر رودخانه‌های فصلی و سیلاب‌های بالادست، با حجم میلیون‌ها متر مکعب آب روبه‌رو می‌شود، اما این در حالی است که برای ذخیره‌سازی و نگهداری میلیون‌ها متر مکعب آب‌های حاصل از سیلاب در این منطقه آنچنان کار تخصصی انجام نشده و سالیان سال است که حجم عظیمی‌ از آب به سمت دریا به هدر می‌رود.

همچنانکه بیشتر نقاط کشور ایران با کم‌آبی دست و پنجه نرم می‌کنند، استان بوشهر نیز که آب و هوای نیمه بیابانی و گرم و خاکی شور دارد در زمینه برخورداری از منابع آبی با محدودیت روبه‌رو است، اما گاهی اوقات شاهد باران‌های شدید در فصل پاییز و زمستان هستیم که باعث جاری شدن روان‌آب و سیلاب می‌شود که همراه با تخریب مناطق مسکونی و خسارت به مزارع و محصولات کشاورزی و تاسیسات زیرساختی شهرها و روستاها است. همه‌ ساله در فصول پاییز و زمستان شاهد فعالیت سامانه بارشی در استان بوشهر به‌ویژه نقاط شمالی این استان هستیم که حجم قابل‌‌توجهی روان‌آب در منطقه جاری می‌کند اما این آب‌ها در نهایت بدون هرگونه بهره‌برداری و با خسارت زیاد هدر می‌رود و روانه دریا می‌شود. در حالی که برخی از کشورها با اقلیم مشابه کشور ایران، آب‌های روان را به سفره‌های زیرزمینی هدایت می‌کنند تا منابع زیرزمینی تقویت شود و برای استفاده مجدد قابلیت داشته باشد اما هنوز این نوع فرایندها آنچنان در مناطق شمالی استان بوشهر که در جوار خلیج فارس واقع شده شکل نگرفته و بیشتر برای ذخیره‌سازی سطحی و مقطعی اقدام شده است.

رئیس منابع طبیعی و آبخیزداری گناوه: از دیگر اقدامات اداره منابع طبیعی و آبخیزداری گناوه برای مهار و کنترل روان‌آب‌ها می‌توان به اجرای پروژه‌های هلالی آبگیر به صورت دستی و مکانیکی در ۲ بخش مرکزی و بندر ریگ در سطح ۵۰۰ هکتار در مناطقی که کانون بحران فرسایش خاکی و آبی بوده، اشاره کرد

با توجه به شرایط خشکسالی در استان بوشهر، استفاده بهینه از منابع آب و نزولات آسمانی در شمال این استان از اهمیت بسیاری برخوردار است و سیل یکی از بلایای طبیعی است که می‌توان از آن به بهترین شکل ممکن بهره برد. روان‌آب‌های ناشی از سیل‌های به وقوع پیوسته در این منطقه عمدتا از دره گپ و رودشور می‌گذرند که در صورت احداث سد می‌تواند برای این منطقه از همه لحاظ قابل استفاده باشد. در استان بوشهر پروژه‌های سدسازی متعدد با پیشرفت فیزیکی متفاوت در دست احداث است در حالی که در حوزه استحفاظی شهرستان گناوه بجز احداث چندین بند سنگی ملاتی، اقدامی‌ مهم که بتواند آب‌های بالادست با حجم زیادی را ذخیره کند، به عمل نیامده است. صرف‌نظر از حجم قابل‌توجهی از آب حاصل از بارندگی در شهرستان‌های شمالی استان بوشهر که به‌دلیل استحصال نکردن به دریا می‌ریزد، از همان حجم آب ذخیره‌شده در منطقه نیز به‌دلایل مختلف از جمله نبود شبکه پایین‌دست سد، به درستی بهره‌گیری نمی‌شود. بنا به نظر کارشناسان حوزه آب، بر اساس دوره آماری استخراج شده سالانه به طور متوسط ۴۴ میلیون متر مکعب آب ناشی از بارندگی‌های فصلی از طریق تنها دره گپ این شهرستان به دریا ریخته و هدر می‌رود که با برنامه‌ریزی‌های اصولی می‌توان از هدررفت این میزان حجم بالای آب جلوگیری و از آن استفاده بهینه کرد.

رئیس اداره منابع آب گناوه: ایجاد پوشش گیاهی مناسب، ساختارهای آبخیزداری و سدسازی از آسیب‌ها و خسارت‌ها و هدررفت روان‌آب‌ها جلوگیری خواهد کرد و افزون بر این می‌توان با مهار آنها در ساختار‌های مخزنی، از آب تولید شده در بخش‌های کشاورزی، صنعت و بهداشت بهره‌گیری کرد

حفظ خاک با مهار آب‌های سطحی
سدسازی از راهکارهای راهبردی مهار روان‌آب‌ها و سیلاب‌ها در کشور از جمله در شهرستان گناوه است و کارشناسان در هر حال تاکید دارند که سرمایه‌گذاری در مورد جمع‌آوری روان‌آب‌ها با توجه به حجم زیاد آن و شرایط کم‌آبی در کشور، می‌تواند نه تنها سودآور بلکه اقتصادی باشد. مهار و استفاده از آب‌های سطحی و سیلاب‌ها یکی از شیوه‌های هوشمندانه در این زمینه به شمار می‌آید که به طرق مختلف سنتی و مدرن از جمله بندهای کشاورزی، طرح‌های آبخیزداری و سدسازی نسبت به کنترل روان‌آب‌ها و سیلاب‌ها از آن استفاده می‌شود. به گزارش «ایرنا» رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری گناوه گفت: مهار روان‌‌آب‌های ناشی از بارندگی‌ها در دشت‌ها و مناطق بیابانی این منطقه می‌تواند به حفظ خاک و بهبود وضعیت آن، منابع و ذخایر زیرزمینی کمک کند.
زبیده دهداری بیان کرد: در این زمینه منابع طبیعی و آبخیزداری با احداث سازه‌های آبخیزداری خاکی، سنگی، سنگی ملاتی و سایر روش‌ها سهمی‌ در این زمینه دارد و تاکنون چندین پروژه اجرا کرده است.
او ادامه داد: این اداره در سنوات گذشته و جاری، ۱۰ پروژه بندهای سنگی ملاتی و خاکی در حوزه آبخیزداری با هدف کنترل فرسایش رسوب سیل، تقویت پوشش گیاهی، تغذیه سفره‌های آب زیرزمینی و جلوگیری از تخریب زمین‌های کشاورزی احداث کرده است.
رئیس منابع طبیعی و آبخیزداری گناوه، حجم آبگیری بندهای سنگی-ملاتی را به طور تقریبی سه میلیون متر مکعب عنوان و تاکید کرد که در نظر داریم در آینده نیز پروژه‌های آبخیزداری را در مناطقی که زمینه مستعد و دارای طرح مطالعاتی باشد، اجرایی کنیم. او اضافه کرد: از دیگر اقدامات اداره منابع طبیعی و آبخیزداری گناوه برای مهار و کنترل روان‌آب‌ها می‌توان به اجرای پروژه‌های هلالی آبگیر به صورت دستی و مکانیکی در ۲ بخش مرکزی و بندر ریگ در سطح ۵۰۰ هکتار در مناطقی که کانون بحران فرسایش خاکی و آبی بوده، اشاره کرد.
به گفته رئیس منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان گناوه، کاهش روان‌آب‌های سطحی و جلوگیری از فرسایش خاک که موجب افزایش قابلیت نفوذ و نگهداری آب در خاک و تغذیه سفره‌های زیرزمینی می‌شود از اثرات این پروژه است.
آبخیزداری،‌ راهکاری برای مدیریت آب
رئیس اداره منابع آب شهرستان گناوه نیز به شکل‌گیری روان‌آب ناشی از بارندگی اشاره کرد و ادامه داد: هر گاه شدت بارندگی از گنجایش نفوذ آب به درون خاک بیشتر باشد، بخشی از آب آن در سطح حوضه باقی می‌ماند و پس از پر شدن گودی‌های سطح زمین که به آن چالاب گفته می‌شود، جریان پیدا کرده و از راه شبکه آبراهه‌ها و سپس رودخانه اصلی از آن حوضه بیرون می‌رود.
عبدالرسول محمدی بیان کرد: فاکتورهای فراوانی در ایجاد روان‌آب در حوضه‌های آبریز نقش دارند که ویژگی‌های بارش، مانند مدت، شدت و فراوانی رخ‌داد بارندگی، هواشناختی مانند، دما، نم، سرعت باد و دگرسانی‌های فشار هوا، حوضه، مانند شکل، مساحت، شیب، پستی و بلندی، فشردگی شبکه آبراهه‌ها و دوری و نزدیکی آن به کوهستان و دریا، نگهداشت آب در سطح حوضه مانند کانال و مخزن‌های ساخته شده یا سازه‌های آبخیزداری در منطقه بخشی از آن است.
او ادامه داد: بارندگی‌های با شدت کم به‌ویژه اگر فاصله آنها زیاد باشد، در خاک رخنه کرده و تولید روان‌آب نمی‌کنند و بالعکس، بارش‌های شدید و پشت سر هم، روان‌آب بیشتری ایجاد می‌کنند.
محمدی گفت: بارش‌های بهار و زمستان به دلیل اینکه به طور معمول روی خاک نم‌دار (مرطوب) می‌بارند، کمتر در خاک رخنه می‌کند و روان‌آب آنها فراوان است و اگر سطح حوضه، پوشش گیاهی داشته باشد، جلوی روان‌آب گرفته می‌شود و بنابراین در حوضه‌های لخت، روان‌آب فراوان‌تر است.
رئیس اداره منابع آب گناوه افزود: در بیشتر مناطق این شهرستان از آنجا که پوشش اندکی وجود دارد، بارندگی‌های مکرر باعث می‌شود که حجم زیادی به روان‌آب تبدیل شود و چنانچه مهار نشود، می‌تواند آسیب فراوانی به طبیعت و زیرساخت‌ها وارد کند.
او بیان کرد: روان‌آب‌های با شدت زیاد باعث فرسایش شدید خاک، آسیب به کشت‌ها، سازه‌ها و منطقه‌های مسکونی در مسیر می‌شوند.
رئیس اداره منابع آب گناوه گفت: ایجاد پوشش گیاهی مناسب، ساختارهای آبخیزداری و سدسازی از آسیب‌ها و خسارت‌ها و هدررفت روان‌آب‌ها جلوگیری خواهد کرد و افزون بر این می‌توان با مهار آنها در ساختار‌های مخزنی، از آب تولید شده در بخش‌های کشاورزی، صنعت و بهداشت بهره‌گیری کرد.
محمدی با بیان اینکه حدود ۱۰۰ درصد منابع آب شرب شهرستان گناوه از خارج استان بوشهر تامین می‌شود و یک آسیب جدی برای منطقه به شمار می‌آید، گفت: با توجه به برخورداری این شهرستان از چندین رودخانه و اهمیت پیشگیری از هدررفت آب‌های ناشی از بارندگی، احداث سد از جمله در حوضه آبخیزداری بسیار ضرورت دارد.
او بیان کرد: همه ساله در فصل بارندگی حجم زیادی از آب‌های ناشی از بارندگی مناطق بالادستی به این شهرستان سرازیر و به دریا می‌ریزد که در صورت احداث سد، سالانه از هدررفت میلیون‌ها متر مکعب آب جلوگیری خواهد شد.
رئیس اداره منابع آب گناوه گفت: پیگیری لازم برای احداث سد در منطقه چهار روستایی بندر ریگ شده و تاکنون، مرحله مقدماتی بررسی امکان‌سنجی با تصاویر و نقشه‌های هوایی به عمل آمده است.
محمدی افزود: در مرحله اولیه برای اجرای این پروژه سه بخش طراحی شده بود که مرحله اول آن شامل انتخاب مکان مناسب بین جاهایی که در مرحله مقدماتی معرفی شده‌اند، مرحله دوم نقشه‌برداری زمینی و سوم مطالعات ژئوتکنیک است.
این مقام مسئول گفت: ۲ مرحله اول و دوم این پروژه کامل انجام شده و برای مرحله سوم نیاز به جاده دسترسی به مسافت حدود ۲۰ کیلومتر و مطالعه ژئوتکنیک است.
او بیان کرد: برای احداث جاده و مطالعات تکمیلی این سد، نزدیک به ۱۰۰ میلیارد ریال بودجه نیاز است و برای مرحله نهایی از طریق بودجه ملی و فاینانس تامین می‌شود.
رئیس اداره منابع آب گناوه افزود: با توجه به داده‌ها و اطلاعات موجود، روان‌آب حوضه این سد حدود ۹۰ میلیون متر مکعب در سال برآورد شده است که می‌توان از آن، بطور قابل ملاحظه استفاده و از هدررفت آن به دریا جلوگیری کرد.