عدد تکان‌دهنده است! ۱۶.۷ میلیون تن در هکتار. این آماری است که سرپرست معاونت محیط انسانی سازمان حفاظت محیط زیست درباره نرخ فرسایش خاک در کشور اعلام کرده است. آنچه که در مطالعه چاپ شده در مجله نیچر ریسرچ با عنوان «کشورها و نرخ فرسایش جهانی خاک» بیان شده، متوسط جهانی فرسایش خاک، سالانه ۲.۴ تن در هکتار است. یعنی رقم فرسایش خاک در ایران هفت برابر میزان جهانی است. فرسایش خاک اصطلاحی است که برای بیان پایین آمدن کارکردهای حیاتی خاک بیان می‌شود. آنچه به صورت عمومی به عنوان خاک می‌شناسیم از چهار بخش شامل مواد معدنی۷ مواد آلی، آب و هوا تشکیل شده است که مجموعه‌ای به هم پیوسته را تشکیل می‌دهد که بستر حیات بر کره زمین است. از دست رفتن یا حذف هر یک از این چهار بخش، باعث از هم گسیختگی این مجموعه می‌شود که به آن فرسایش خاک می‌گوییم. این از هم‌گسیختگی دلایل متعددی دارد از عوامل طبیعی همچون خشکسالی تا عوامل انسانی همچون تغییر کاربری زمین و خاک‌ورزی بیش از اندازه می‌توانند باعث حذف یک یا چند بخش از خاک شوند و موجبات فرسایش خاک را فراهم کنند.
بر اساس گزارش سال ۲۰۱۵ سازمان غذا و کشاورزی (فائو) از وضعیت فرسایش خاک در خاورمیانه، ۴۰ درصد از پهنه ایران در وضعیت کم‌فرسایش (کمتر از ۱۰ تن در هکتار)، ۲۵ درصد در وضعیت فرسایش متوسط (بین ۱۰ تا ۲۰ تن در هکتار)، ۲۳ درصد در وضعیت فرسایش شدید (۲۰ تا ۵۰ تن در هکتار) و ۱۲ درصد نیز در وضعیت فرسایش بسیار شدید (بیش از ۵۰ تن در هکتار) قرار دارد. بر اساس همین گزارش بخش عمده استان‌های هرمزگان و بوشهر، نیمی از استان فارس و بخش‌هایی از استان خوزستان (در محدوده جنوب شرق استان) و همچنین محدوده تالاب هامون در استان سیستان و بلوچستان در وضعیت فرسایش بسیار شدید قرار گرفته‌اند.
فرسایش خاک تنها به معنای از دست رفتن بستر زیر پایمان نیست. مشهورترین و قابل لمس‌ترین نتیجه آن توفان‌های گرد و غباری است که در یک دهه گذشته بارها آنها را تجربه کرده‌ایم. آسیب‌های اقتصادی و بهداشتی ناشی از این توفان‌ها بر کسی پوشیده نیست. علاوه بر این، پر شدن مخزن سدها و آبراهه‌ها با رسوباتی که توسط جریان آب حمل می‌شوند یکی از مهمترین مشکلاتی است که مدیریت منابع آب در کشور را دچار اختلال می‌کند. افزایش قیمت غذا در پی کاهش بهره‌وری زمین‌های کشاورزی و کاهش تولید این محصولات نیز یکی از تهدیدهای اقتصادی و امنیتی در جامعه محسوب می‌شود.
مطالعه‌ای که در سال ۲۰۱۹ در مجله علمی «لند یوز پالیسی» منتشر شده برآورد کرده است که فرسایش خاک سالانه باعث کاهش ۸ میلیارد دلار از درآمد ناخالص کشورهای جهان می‌شود و از طرف دیگر بیش از ۳۳ میلیون تن تولید محصولات کشاورزی را کاهش می‌دهد. این اعداد نشان‌دهنده تهدید بزرگی است که جوامع از سوی فرسایش خاک با آن روبه‌رویند. تهدیدهایی که با افزایش نرخ فقر و بیکاری و همچنین افزایش هزینه‌های دولت‌ها برای جبران آسیب‌های اقتصادی ارتباط مستقیم دارند. پر واضح است که کشور ما دست‌کم هفت برابر بیشتر از متوسط جهانی با این تهدیدها روبه‌رو است.
با این‌حال ابعاد اقتصادی و سیاسی این تهدیدها در کشور ما کمتر مورد مطالعه قرار گرفته و از طرفی برنامه‌ای مشخص، منسجم و قابل اتکا نیز برای کاهش نرخ فرسایش خاک در کشور به چشم نمی‌خورد. هنوز به شدت با موضوع تغییر کاربری زمین روبه‌روییم، برنامه مدیریت بهره‌برداری و مصرف آب کارآمدی لازم را ندارد و بخش زیادی از پوشش گیاهی عرصه‌های طبیعی کشور در معرض آسیب‌های جدی قرار دارند. در چنین شرایطی نمودارها از شاخص‌های اقتصادی کشور وضعیت خوبی را نشان نمی‌دهند و از دست رفتن یک زیرساخت مهم طبیعی کشور همچون خاک، امیدها برای بازسازی اقتصاد کشور را به یأس تبدیل خواهد کرد.