یک سال از استقرار دولت سیزدهم گذشته است. دولت از ابتدا سفرهای استانی را در دستور کار داشته و در هفته­‌های گذشته با سفر به استان کرمان، یک دور سفرهای استانی هیئت وزیران به اتمام رسیده است. بر اساس خبرهای منتشر شده در رسانه­‌ها، هیئت وزیران در این سفرها از طرح‌­ها و پروژه‌­های ملی و استانی بازدید کرده و از نزدیک بر روند پیشرفت آنها نظارت داشته­اند. همچنین ایشان از نزدیک با اقشار مختلف مردم و مدیران میانی در استان­ها گفت‌­وگو داشته که مجموعه این اقدامات می­تواند سبب تقویت امید بین عموم شهروندان و مدیران در دورترین نقاط کشور شود. این امیدبخشی از این نظر حائز اهمیت است که در شرایط اقتصادی کنونی جامعه در سختی و مشقت به سر می­برند، حضور مسئولان رده بالا قوه مجریه در کنار مردم می‌­تواند سبب­ رفع بخشی از مشکلات مردم باشد.

اما نکته‌­ای که الان باید به آن توجه شود اینکه نهاد ریاست جمهوری بدون هرگونه پیش­داوری به «ارزیابی» دستاوردها و نتایج این سفرها بپردازند. زیرا ارزیابی سفرهای استانی با توجه به گذشت یک سال از شروع به کار دولت و بررسی دستاوردهای دولت طی مدت فعالیت خود، می‌­تواند در سال­‌های آتی برای ایشان کمک­‌کننده و راهگشا باشد. همچنین ارزیابی از این سبب ضروری است که این سفرهای استانی در صورتی که نتیجه واقعی و در عرصه عمل برای شهروندان نداشته باشد، می‌­تواند به ضد خود بدل شده و باعث سرخوردگی بیشتر مردم ­شود.
علاوه بر ضرورت‌­های اجتماعی-فرهنگی فوق‌الذکر و با توجه به متون جهانی در حوزه مدیریت و برنامه­‌ریزی (Planning)، «ارزیابی» ضروری است. صاحب‌­نظران توجه به مرحله ارزیابی را در هرگونه برنامه‌ریزی الزامی می‌­دانند. به گونه‌­ای که برنامه‌­ریزی بدون وجود مرحله ارزیابی، عملی بیهوده شمرده می­‌شود. ارزیابی تأثیرات مختلفی بر روند برنامه‌ریزی دارد. از جمله این آثار می­توان به 1-ایفای نقش اساسی در انتخاب برنامه بهینه، 2-فراهم کردن امکان تخصیص بهینه منابع، 3-بازخورد مناسب برای مدیران و تصمیم‌گیران از کم و کیفیت خدمات ارائه شده و 4-بررسی نتایج حاصل از برنامه‌­ها اشاره کرد. به‌­علاوه، با تکیه بر نتایج ارزیابی، گروه‌­های ذی­نفع و ذی‌نفوذ در سلسله مراتب مختلف یک جامعه­ می‌­توانند از درستی اقدامات، اطمینان حاصل کند. از این دیدگاه، «ارزیابی» می‌تواند ابزاری برای بهبود و ارتقای فرآیند برنامه‌­ریزی لحاظ شود.
اما اگرچه ارزیابی به عنوان یک ضرورت غیر قابل کتمان در فرآیند برنامه‌­ریزی در کشورهای توسعه یافته از اواسط قرن بیستم میلادی مورد توجه قرار گرفته اما این مهم در عرصه برنامه‌­ر‌یزی توسعه (در مقیاس­های مختلف ملی، منطقه‌­ای و شهری) در ایران ناشناخته است و در اکثریت موارد برنامه­‌ها و پروژه­‌ها مورد ارزیابی واقع نمی‌­شوند. در نتیجه مستمراً اشتباهات تکرار شده و هزینه­‌های زیادی صرف می‌­شود که می­توان با دریافت بازخوردهای ارزیابی از وقوع آنها جلوگیری کرد (سیف‌الدینی، 1388). در همین خصوص می­‌توان به تجارب دولت‌­های قبلی اشاره کرد که بخشی از مصوبات سفرهای استانی (عموما دولت‌­های نهم و دهم) باعث بروز مسائلی در دولت‌­های بعدی شده بود. از جمله اینکه در این‌گونه سفرهای استانی تعداد قابل توجهی مناطق نمونه گردشگری (1168 منطقه نمونه) در استان­‌های مختلف به تصویب رسیده و برای افراد حقیقی و حقوقی حقوق مکتسبه ایجاد شده بود، در حالی که بسیاری از این مناطق اساسا جاذبه گردشگری خاص و قابل توجهی نداشته و یا اینکه اساسا برای توسعه این مناطق سرمایه­گذار اهل وجود نداشته است. صرفا این‌گونه مصوبات دستاویزی برای برخی سودجویان برای زمین‌­خواری، تغییر کاربری اراضی ملی، ویلاسازی و… شده بود. از سوی دیگر، در این‌گونه سفرهای استانی عموما کمیت و تعداد مصوبات بیشتر از کیفیت تصمیم­‌گیری‌­ها مورد توجه قرار گرفته که در همین رابطه می­توان به تجارب سال­های گذشته در حوزه مسکن و شهرسازی اشاره کرد. به طوری که در بعضی سفرهای استانی دولت­های قبلی، مصوبات مسکن مهر و افتتاح هرچه سریع­تر این پروژه‌­های مسکن‌سازی سبب شده بود که ملاحظات فنی-کارشناسی در مکان­یابی پروژه­های مسکن­سازی مدنظر قرار نگرفته و اراضی مرغوب زراعی و یا منابع طبیعی دستخوش تغییر کاربری و ساخت‌­وساز شود. در حالی که در سال‌­های بعدی بعضی از این مسکن‌­های مهر فاقد تقاضا برای اسکان بودند و بدین ترتیب، صرفا منابع مالی و نیز اراضی ارزشمند زراعی کشور از بین رفت.
در پایان باید بدین نکته توجه شود که عموما در سفرهای استانی و به واسطه مواجهه مسئولان با گروه­های ذی‌­نفوذ محلی (نظیر استانداران، مدیران دستگاه­ها، نمایندگان مجلس شورای اسلامی، ائمه جمعه، عموم شهروندان و…) مصوبات در شرایط خاص و تحت تأثیر جوّ روانی غالب بر جلسات تصمیم­‌گیری صادر می‌­گردد اما تبعات این گونه مصوبات تا سالیان متمادی باعث بروز چالش­‌هایی برای همان منطقه (از جهات اقتصادی، اجتماعی، زیست محیطی و…) می­شود. بنابراین به نظر می­رسد ارزیابی سفرهای استانی از جهات مختلف و بدون هرگونه جهت­‌گیری سیاسی می‌­تواند راهگشای خدمات ارزنده­‌تر برای دولت در سال­‌ها و سفرهای آتی باشد.
منبع:
سیف‌الدینی، فرانک (1388)، برنامه‌­ریزی شهری: ارزشیابی طرح­ها و برنامه‌­ها، تهران: نشر آییژ.