|پیام ما|موج گرما قاره‌های مختلف را طی کرده و در هفته اخیر کمتر کشوری در جهان، از هرم گرما در امان بوده است. با این وجود ایران به دلایل شرایط اقلیمی‌اش وضعیت سخت‌تری را هم تجربه کرده و آنطور که نقشه‌های سازمان فضایی آمریکا (ناسا) نشان می‌دهد، شهر اهواز دو روز پیش گرم‌ترین نقطه جهان در نیمکره شرقی کره زمین شده است. این نقشه‌، کره زمینی را نشان می‌دهد با رنگ قرمز که بخشی از مناطق آن به رنگ قرمز تیره‌ درآمده و جنوب ایران از جمله آنهاست. این در حالی است که رییس مرکز خشکسالی و مدیریت بحران سازمان هواشناسی کشور به «پیام ما» می‌گوید این وضعیت جهانی گرما به دلیل تغییرات اقلیمی است اما همه کشورهای دنیا مانند یکدیگر تحت تاثیر این شرایط قرار نگرفته‌اند و اگر کل دنیا در صد سال اخیر یک درجه افزایش دما را تجربه کرده باشند، این رقم در ایران دو درجه بوده است.

ناسا در حالی روز یکشنبه شهر اهواز با دمای ۴۶.۵ درجه سانتی‌گراد را یکی از گرمترین شهرهای جهان معرفی کرده که در آن روز امیدیه با دمای ۵۰.۳ درجه سانتی‌گراد گرمترین نقطه خوزستان بوده است. اهواز در سال‌های گذشته هم چند باری به عنوان گرم‌ترین شهر نیمکره شرقی جهان لقب گرفت. با این حال وضعیت در سال‌های اخیر و خصوصا امسال با گذشته فرق دارد. امسال، گرما امان موجودات زنده در بسیاری از کشورها را بریده است. این وضعیت اما در ایران و استان خوزستان وخیم‌تر از سایر نقاط است. هواشناسی استان خوزستان پیش‌بینی کرده که تا روز سه‌شنبه آینده دمای هوا در اغلب نقاط این استان به بیشتر از ۴۹ درجه می‌رسد. برخی از پایگاه‌های معتبر پیش‌بینی هوا می‌گویند در بعضی از شهرهای این استان دمای هوا دوباره از۵۰ درجه سانتیگراد عبور خواهد کرد.
از سوی دیگر دمای هوا در اوایل هفته گذشته در بخش‌هایی از عراق، ایران و کویت افزایش یافته است. از دوشنبه گذشته بخش‌هایی از عراق، ایران و کویت دمای بیش از ۵۰ درجه را تجربه کردند.
ناسا در گزارش اخیر خود گفته که در ماه‌های ژوئن و ژوئیه ۲۰۲۲، موج گرما اروپا، شمال آفریقا، خاورمیانه و آسیا را در نوردید و دمای هوا در برخی نقاط به بیش از ۴۰ درجه سانتی‌گراد رسید و بسیاری از رکوردهای قبلی ثبت شده را شکست.

احد وظیفه، رییس مرکز خشکسالی و مدیریت بحران سازمان هواشناسی کشور: دلیل اصلی گرمای حال حاضر جهان تغییرات اقلیمی و افزایش استفاده از سوخت‌های فسیلی و به تبع آن بالا رفتن غلظت گازهای گلخانه‌ای است. این وضعیت در اکثر کشورهای جهان تبعات سختی ایجاد کرده و حتی قطب هم از آن در امان نبوده است

موج گرما، موج آتش
«چگونه از موج گرما جان سالم به در ببریم؟» رسانه‌ها این روزها مدام درباره روش‌های مقابله با گرما می‌نویسند. افزایش دما تأثیر مخربی بر اروپا و شمال آفریقا داشته و آتش‌سوزی‌های جنگلی از یونان تا مراکش، هزاران نفر را از خانه‌هایشان فراری داده است. موارد وقوع موج گرما شدیدتر و طولانی‌تر شده و گرما در بسیاری از نقاط جهان در حال فراگیر شدن است؛ در جایی مثل بریتانیا مردم خود را برای تجربه گرم‌ترین روز تاریخ آماده کرده‌اند و در فرانسه، آتش‌سوزی‌های جنگلی با امواج گرما شدت گرفته و شعله‌ها در جنگل‌های اسپانیا، کرواسی و یونان در حال گسترش است.
با تداوم آتش‌سوزی در فرانسه، خانه‌های بیش از 16 هزار نفر از ساکنان مناطق جنوب غربی این کشور تخلیه شده. این در حالی است که پیش‌تر در اسپانیا هم، بیشتر از 3200 نفر به دلیل آتش‌سوزی در تپه‌های می‌هاس متواری شدند و آتش‌سوزی پرتغال هم مهار شده است.
اینطور که نیویورک‌تایمز نوشته برای ششمین روز متوالی، چندین شهر در اسپانیا – از جمله مادرید – «شبی سوزان» را تجربه کردند؛ این اصطلاح زمانی که دمای هوا به زیر 25 درجه سلسیوس نمی‌رسد، استفاده می‌شود. شش منطقه در شمال اسپانیا در حالت «هشدار شدید» قرار گرفته‌اند و گفته شده که دمای روز دوشنبه به بیش از 40 درجه می‌رسد.
بی‌بی‌سی هم دیروز نوشت: دمای هوای بریتانیا به‌سرعت در حال افزایش است. این کشور می‌تواند گرم‌ترین روز خود را در این هفته داشته باشد و افزایش دمای هوا تا 41 درجه سانتیگراد پیش‌بینی می‌شود. اداره هواشناسی هشدار قرمز صادر کرده و گفته در روزهای دوشنبه و سه‌شنبه گرمای شدید در بیشتر انگلستان، از لندن و جنوب شرق تا یورک و منچستر را در بر خواهد گرفت. از زمان معرفی این سیستم در سال گذشته، این اولین بار است که اداره هواشناسی هشدار قرمز صادر می‌کند. این هشدار به این معنی است که انتظار می‌رود گرما تأثیر گسترده‌ای بر مردم و زیرساخت‌ها‌ داشته باشد و بر این اساس «تغییرات اساسی در شیوه‌های کاری و روال روزانه» مورد نیاز است. قرار است برخی مدارس زودتر تعطیل شوند – یا اصلاً باز نشوند. شبکه ریلی هم اعلام کرده که مردم باید فقط «در صورت لزوم» سفر کنند و سفرهای دوشنبه و سه‌شنبه لغو و محدودیت‌ سرعت در سراسر شبکه اعمال شده است چرا که گرما زیرساخت‌های راه آهن را تحت «تنش استثنایی» قرار می دهد.
سیمون کینگ از بخش آب‌وهوای بی‌بی‌سی در پاسخ به ادعاهایی درباره اینکه بریتانیا پیش از این شاهد گرمای بدتری بوده است -مانند موج گرمای طولانی در سال 1976- می‌گوید: «دمای مورد انتظار بسیار گرمتر است، تا 10 درجه سانتیگراد بالاتر از موج گرمای طولانی و خشکسالی شدیدی که در آن زمان تجربه شده است. این وضعیت بر سلامت شما اثرگذار است زیرا چنین دمایی به‌طور خطرناکی بالاست.»
در روزهای اخیر بیش از هزار مرگ و میر در پرتغال و اسپانیا به گرمای شدید نسبت داده شده است. موج گرما زمانی در حال وقوع است که میانگین دمای جهان کمی بیش از 1 درجه سانتیگراد نسبت به قبل از صنعتی شدن خود افزایش یافته است. طبق گفته هیئت بین دولتی تغییرات آب و هوایی سازمان ملل متحد (IPCC) ما در گرم‌ترین دوره 125 هزار سال گذشته زندگی می‌کنیم.
ما می دانیم که چه دلیلی پشت این ماجراست: انتشار گازهای گلخانه‌ای ناشی از سوزاندن سوخت‌های فسیلی مانند زغال سنگ و گاز. بر اساس گزارش IPCC، غلظت دی‌اکسید کربن (CO2) در جو در بالاترین سطح طی دو میلیون سال گذشته بوده و در حال افزایش است.

در روزهای اخیر بیش از هزار مرگ و میر در پرتغال و اسپانیا به گرمای شدید نسبت داده شده است. موج گرما زمانی در حال وقوع است که میانگین دمای جهان کمی بیش از 1 درجه سانتیگراد نسبت به قبل از صنعتی شدن خود افزایش یافته است. طبق گفته هیئت بین دولتی تغییرات آب و هوایی سازمان ملل متحد (IPCC) ما در گرم‌ترین دوره 125 هزار سال گذشته زندگی می‌کنیم

اگر همه وعده‌هایی که دولت‌ها سال گذشته در کنفرانس آب‌وهوایی سازمان ملل متحد (COP26) در گلاسکو داده‌اند، عملی شود، شاهد افزایش دمای 2.4 درجه سانتی‌گراد تا پایان قرن هستیم. اما خبر بد این است که انتشار CO2 همچنان در حال افزایش است. حتی بدون کاهش شدید انتشار دی‌اکسید کربن تا سال 2030، باز هم افزایش دما اتفاق می‌افتد.
تمام این روند به چه معنی است؟ شما هم پاسخش را می‌دانید: به معنای امواج گرمای مکرر و شدیدتر.
متهم اصلی؛ تغییرات اقلیمی
تغییرات اقلیمی در سال‌های اخیر روی دیگری از سختی را به ساکنان این کره نشان داده‌اند. ساکنانی که خود عامل این تغییرات هستند حالا در حال دست و پنجه نرم کردن با تبعاتش به سر می‌برند. احد وظیفه، رییس مرکز خشکسالی و مدیریت بحران سازمان هواشناسی کشور هم به «پیام ما» می‌گوید دلیل اصلی گرمای حال حاضر جهان تغییرات اقلیمی و افزایش استفاده از سوخت‌های فسیلی و به تبع آن بالا رفتن غلظت گازهای گلخانه‌ای است. «این وضعیت در اکثر کشورهای جهان تبعات سختی ایجاد کرده. حتی قطب هم از آن در امان نبوده، درجه هوای قطب افزایش محسوسی را تجربه کرده و باعث آب شدن یخ‌های قطبی شده است.» به گفته او وضعیت حال حاضر ناشی از استفاده افسارگسیخته از سوخت‌های فسیلی، جنگل‌زدایی و عوامل انسانی دیگر است. «دی‌اکسید کربن و گاز متان، حجم بزرگی از هوای جهان را متاثر کرده‌اند و متهم اصلی صنایع آلاینده و استفاده از سوخت‌هایی است که هوا را آلوده می‌کند. در مناطق قطبی هم با آب شدن یخ‌ها، جذب انرژی خورشید افزایش یافته و در نتیجه وضعیت در آن نقاط هم حاد است.»
به گفته وظیفه، جنوب غرب کشور ما یعنی خوزستان به صورت اقلیمی گرم‌تر از سایر نقاط کشور است و علاوه بر آن در دهه‌های گذشته وضعیت آب و خاک در ایران به مراتب بدتر از گذشته است و همین هم عامل گرمای بیشتر بوده. او از طرف دیگر می‌گوید: «حجم جنگل‌های ایران در طول سالیان گذشته بسیار کم شده. از سویی خوزستان مجاور زاگرس است و در مناطق زاگرس هوا در هنگام صعود خنک می‌شود اما در زمان فرونشست که در خوزستان است، گرم می‌شود. مورد دیگر جغرافیایی این است که خوزستان در ارتفاع پایین و در دشت قرار گرفته است و همین بر افزایش بیش از پیش دما در این منطقه اثر دارد.»
این کارشناس هواشناسی می‌گوید بر اساس برآوردهای جهانی پژوهشگران، دمای کره زمین به طور متوسط یک درجه به نسبت صد سال گذشته گرم‌تر شده است اما این وضعیت در همه نقاط زمین یکنواخت نیست، به طوری که اگر دمای هوا به طور متوسط در جهان یک درجه گرم‌تر شده، در ایران به دلیل اقلیم گرم و خشک و البته نابودی جنگل‌ها در طول‌ سال‌های اخیر این گرما دو درجه بوده است.