روز دلهره‌آمیز هشتم تیرماه در شرایطی تمام شد که با اعلام نتایج اولیه انتخابات و مطابق پیش‌بینی اکثر نظرسنجی‌های علمی، سعید جلیلی و مسعود پزشکیان به دور بعدی راه‌یافتند. دلهره‌آمیز بودن هشتم تیرماه برای کمپین‌های سـه رقـیب اصلی انتخابات (قالیباف، جلیلی و پزشـکیان) دلایل متـفـاوتی داشـت. 

هواداران قالیباف نـگـران بودند بـعد از آن همـه دعـوای مجازی با جـریان پایداری، در مقایسه با جلیلی از رقابت بازبمـانند. برای هواداران پزشکیان مشارکت پاییـن مردم حامل این پیام بود که هواداران هـمیشگی جریان اصلاحات این بار «نه» محکم‌تری به آنها گفته‌اند. حامیان سعید جلیلی هم ساعاتی احساس خطر کردند که کار در همان مرحله نخست یکسره شود و قرار باشد جـریان پایداری کـه هـمین حالا هم بخش قابل‌توجهی از قـدرت اجـرایی را در اختیار دارد؛ قدرت را واگذار کند. بامداد نهم تیرماه اما آرامش به اردوگاه پزشکیان و جلیـلی بازگشت و تیم قالـیباف بار دیـگر نتوانسـت او را به آرزوی دیرینه‌اش برساند. 

پس از از فرونشستن سر و صداهای حاصل از رای شماری و حاشیه‌های آن، سیاستگذاران ارشد کشور این فرصت را دارند که جداول مشارکت در انتخابات را به تفکیک هر اسـتان پیـش رویـشان بـگذارند و با کمک تحلیلگرانی مستقل و صاحب اندیشه دربارهٔ این اعداد و ارقام تامل کنند. مثلا درباره آمار مشارکت زنان تامل کنند. درباره پایین بودن مشارکت در برخی شهرهای به اصطلاح مذهبی که پایگاه سنتی جریان محافظه‌کار بوده است؛ بیندیشند. یا از خودشان بپرسند که به دور از تعارفات رایج سیاسی چگونه می‌توان اعتماد اجتماعی را به صندوق رای به عنوان راه انتخـاب و تغییر سیاست‌ها احیا کرد. 

استفاده جـریان‌های تندرو از واژگان سـخیف در توصـیف دولت حسن روحانی و انداخـتن تمام تقصـیرها بـر گردن آن دولت یکی از آدرس غـلط‌هایی اسـت که سیاستگذار نباید مرعوب یا مبلغ آن شود. مسـئله کاهش مشارکت(و رای اعتراضی) را باید در بستر تحولات سیاسی و اجتماعی سال‌های اخیر فهم کرد. سیاستگذار برای فهم این تحولات پیش از هرچیز نیازمـند عـقل سرد، بینش اجتماعی و پرهیز از تقلیل مـسئله به دعواهای رنـگ باخـتهٔ جـناحی اسـت. شنیـدن صدای اکثریت و فهم دلایل کاهش مشـارکت و پس از آن فراهم کردن لوازم احـیای اعتماد نیروهای اجتـماعی مـوضوعی اسـت که نبـاید در تله کمپین‌های سیاسی و هـواداران آنها گرفتار شود. این کار باید با استفاده از روش‌های علمی و به صورت میان‌رشته‌ای محقق شود. در این صورت است که می‌توان به کاهش مشارکت به مثابه چراغ راهنمای اصلاح رویه‌های غلط گذشته نگاه کرد. امیدواریم فارغ از نتیجه انتخابات در جمعه آینده، سیاستگذاران به رنگ‌هـای این چراغ راهنما و معانی آن توجه کنند.